POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło TRZEŹWOŚĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło TRZĘSAWA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 15.03.2013
TRZEŹWI, TRZEŹWY przym.
Słowniki: SStp (trzeźwy, trzeźwi), SXVI (trzeźwy, trzeźwi; korpus), Kn (trzeźwi), T III (trzeźwi), L (trzeźwy, trzeźwi; XVI-XVIII), SWil (trzeźwy), SW (trzeźwy, trzeźwi), SJP (trzeźwy) notują
Formy gramatyczne:
lpM.mtrzeźwi
trzeźwy
żtrzeźwia
trzeźwa
ntrzeźwie
D.mtrzeźwiego
trzeźwego || trzyźwego
żtrzeźwej
ntrzeźwego
N.mtrzeźwim || trzeźwiem || trzyźwiem
trzeźwym || trzyźwym
ntrzeźwim
Ms.mtrzeźwym
żtrzeźwej
lmM.mostrzeźwi || trzyźwi
nmostrzeźwe
D.trzeźwiech
trzeźwych || trzyźwych
B.nmostrzeźwie
N.trzeźwiemi
trzeźwymi
lpM.mtrzeźwiejszy
lmM.mostrzeźwiejsi
N.trzeźwiejszemi
lpC.mtrzeźwiu || trzyźwiu
trzeźwu
1. »nie będący pijanym«:
2. »nie nadużywający trunków; przytomny, uważny«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Zoná ma być trzeźwa/ ochędożna y cnotliwa. RysProv 93.

TRZEŹWY, TRZEŹWI
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
»ten, który nie jest pijany«:
  • – [...] u stołuśmy z arcyksiążęciem po familijnemu siedzieli i tak nam gęstemi pełnemi przygrzewano, że mało co było trzeźwych [...]. PacOb 83.
  • – Tak-ci umrze trzeźwy, Jako ów przy czopie [...]. MorszAUtwKuk 97.
  • – [...] taż sama iest dusza [...] w piianym co w trzeźwym. BystrzInfCosm C3v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Co ná sercu v trzeźwego/ to ná ięzyku v piianego. RysProv 16.
przys.
  • ~ Trunék odmiéni zdánie i mowę trzeźwiego. KnAd 1178.

PO TRZEŹWU, PO TRZEŹWIU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»nie będąc pijanym«:
  • – Kufla kiedy dopadniesz, także i śklenice, Choćby było garniec w niej, wywróć ją na nice – Kiedyć się mózg zagrzeje, przydzieć fantazyja, Każdyć po trzeźwiu błazen, także jako i ja. W ten czas nie żałuj gęby, a zostań bełkotem. DzwonStatGrzesz 280.
  • – [...] ktora strona by sie miała kaiąc, izby iakie wymowki były między [nimi] lub po piianu lub po trzywziu [!], powinięn będzie dac do kościoła [...] wosku funtow dziesięc [...]. KsPtaszUl I, 563.
  • – Nazaiutrz wstáwszy iuż dobrze ku południowi Adam [...] przypomniał sobie wczorayszą tragedią/ y bárzo się począł iáko potrzeźwu frásowáć [...]. BanHist 37.
  • – Chciał [książę] mię koniecznie odprowadzać do zamku, alem się mu przecię kształtnie skrył. Ale on przecię po trzeźwiu i po pijanemu mi jutrzejszą grozi audycją. SobJListy 486.
  • – Słysząc, że się żartami kompanija bawi, Jeden humorowaty: "I ja też kpię" - prawi - "Skoro sobie podpiję." [...] Aż trzeci: "To po trzeźwu cały kiep" - odpowie - "z Waszeci." PotFrasz1Kuk II 215.
  • – [...] inkwizycyją czynić kazano, z której się pokazało, że obadwa byli pijani, i tak tego nie aprehendowano, że po pijanu ten eksces zrobili, szpady im oddać kazano, żeby się sami po trzeźwiu pogodzili. SarPam 112.
  • po trzezwiu. im nüchtern Muth. sobrement, n'étant pas enivré; pendant qu'il n'est pas ivre. § po trzezwiu rozumu nie wiele, dopieroż po piianu. T III 2351.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)