POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło NOMINOWAĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło NOSIĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 25.06.2009
NOS rzecz. m

Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688
Formy gramatyczne:
D.nosa
B.nos
N.nosem
M.nosy
»narząd węchu u ludzi; dziób u ptaków«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. grozić palcem (sz. zm.) || pogrozić komu palcem od nosa: »poruszać palcem na znak ostrzeżenia przed karą (z bliska, w oczy)«
  • Pogroził mu palcem od nosa. PasPam 175.
  • – Then syn iego nieutcziwie szie stawyl przed prawem, z oyczem szie sprziczaiącz ij palczem grozacz. KsKasUl I, 308.
  • – Chociasz iuż iego ustá mártwe milczą, Przecie im babo ieszcze grozisz palcem. DrużZbiór 208.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. kurzyć komuś pod nos (sz. zm.):
  • ~ Zle uczyniwszy ieszcze gloriatur [chełpi się] y Stanom Rzeczy Pospolitey kurzy pod nos ale na taką Hardość do Stanie wierze y Miecza [rzecze] Na co ia znowu daię taką Replikę. Insza to iest rzecz bydz obwinionym a insza winnym. PasPam 138.
  • ~ Ci zdraycy siła nąm pod nos kurzą zaczym y my tez musięmy dla złych ludzi y o pocciwych opacznie porozumiewać. PasPam 150.
  • ~ Na cos cie przyiechali zebys cię mię konfundowali że to ia widze że mi przez tego piiaka cały dzięn kurzycie pod nos a ia Cierpiałęm. PasPam 229.
fraz. kontent jakby go bocian nosem iskał:
  • ~ Kontent iakby go bocian nosem iskał. er denckt es hat ihn ein Naase geleckt. il s'imagine d'avoir raison d'étre content; il croit avoir trouvé la pie au nid. T III 63.
fraz. nos zwiesić, spuścić: »spokornieć, posmutnieć, pozbyć się buty, dumy«
fraz. ująć kogoś za nos: »kierować, rządzić kim, pozbawić kogo własnej woli, decyzji«
  • ~ Iuz y krola uięto zanos kiedy pozwolił z kancellaryiey Uniwersały na Seymiki przed Seymowe do woiewodzt[w] proponendo novam Electionem Stante vita. PasPam 188v.
fraz. pod nos: »blisko«
fraz. skrzywić nos: »okazać niezadowolenie, dezaprobatę«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • MOUCHER [...] FRANCUSKIM przysłowiem mowiemy [...] Il ne se mouche pas du pied. [...] Nie nogą sobie nos uciera frant bywalec nie dudek. DanKolaDyk II, 283.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. nos zwiesić:
  • ~ [...] kiedy Zoná będzie miáłá w tobie ukontentowánie/ á pozna też iák Kuropatwá Cwiká po oku/ to to iáki táki poydzie nos zwiesiwszy [...]. GorzWol 11.
fraz. grać komuś na nosie:
  • ~ grać komu na gębie, na nosie. einem auf der Nase spielen. injurer qu à son nez. T III 414.
fraz. wyżej nosa gębę nosić: »wywyższać się«
fraz. jak (komuś) mucha w nos wlezie: »jeśli ktoś jest nie w humorze«
  • ~ A wzdy Pan Małżonek upiwszy się/ álbo iák muchá w nos wleźie/ wszytkiemi tymi tytułámi Zonę swoię uraczy. GorzWol 47.
Autorka: SPas + Red.
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)