POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BIAŁOGŁOWI drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BIAŁOGŁÓWKA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 08.03.2016
BIAŁOGŁOWSKI przym.
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
lpM.mbiałogłowski
żbiałogłowska
nbiałogłowskie
D.mbiałogłowskiego
żbiałogłowskiej
nbiałogłowskiego
C.mbiałogłowskiemu
żbiałogłowskiej
nbiałogłowskiemu
B.żbiałogłowską
nbiałogłowskie
N.mbiałogłowskiem
żbiałagłowską
nbiałogłowskiem
Ms.mbiałogłowskim
żbiałogłowskiej
W.żbiałogłowska
lmM.nmosbiałogłowskie
D.białogłowskich
C.białogłowskim
B.nmosbiałagłowskie
N.białogłowskiemi
Ms.białogłowskich
lpC.m albo npo białogłowsku
1. »odnoszący się do kobiety, właściwy kobiecie, przeznaczony dla kobiety, niewieści, żeński«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. płeć białogłowska (sz. zm.): »płeć żeńska; także zbiorowo: kobiety«
  • – Tákże Rány y dziury w króku [!] z zápsowánia z fránce/ przerzeczony Sok z Zánklu ziela goi: ták płci męskiey/ iáko Białogłowskiey/ nim wymywáiąc: ábo fláytuszki w nim maczáiąc/ á kłádąc. SyrZiel 249.
  • – Płeć męską do każdego złego uczynku iedná chciwość ciągnie. Białogłowską płeć do wszystkich złości iedná chciwość prowádzi. SpInZąbMłot 358.
  • Płci białogłowskiey do Kościoła nie puszczáią/ tylko trzy rázy w rok. PruszczKlejn 85.
  • – Wszystká płeć Białogłowska swoy wzrok ná mię tylko samego, dáwno, dawno obrociła. AndPiekBoh 45.
  • – Pobozna płci białogłowska Stroy się tak dla Swiata aby się Stroiąc Boga nie zapomniała. Nie podobay się tak Swiatu abys V Nieba Niewa[zno]scią nie została. OblJasGór 114v.
  • – [...] zarębek jure naturali syn po ojcach powinien by był dziedziczyć, a po synie jego sukcessorowie czyli to z męskiej, czyli z białogłowskiej płci. KsJaz 157.
  • – Lud tu, osobliwie w płci białogłowskiey, bardzo piękny, do tego farbuią się. ChmielAteny IV 450.
  • – ANDROGYNAE albo ANDROGYNI, obywatele olim Afrykańscy, oboiey płci razem męskiey y białogłowskiey, piersi prawą mieli męską, a lewą białogłowską. ChmielAteny IV 621.
troj. apetyt białogłowski: »silna ochota na jakąś potrawę odczuwana przez kobietę w ciąży«
troj. białogłowski stan: »kobiety«
troj. białogłowski ród: »kobiety«
troj. ochędóstwo białogłowskie: »środki do upiększania i pielęgnowania ciała kobiecego«
troj. wstyd białogłowski:
troj. gmach białogłowski: »pokoje dla dam dworskich, fraucymer«
troj. białogłowskie mieszkanie: »pokoje dla dam dworskich, fraucymer«
troj. klasztor białogłowski:
troj. białogłowski zakon:
troj. skrzynka białogłowska:
troj. dom białogłowski: »w Turcji: dom nałożnic, harem«
troj. odźwierny białogłowski: »w Turcji: jedna z funkcji w haremie«
troj. najstarszy eunuch białogłowski: »tytuł urzędnika w dawnej Turcji (?)«
troj. prawn. prawo białogłowskie:
  • – Starostwa nie Grodowe i wszelkie Królewszczyzny może Król rozdać nie Possessyonatom, ale zasłużonym i podpadać mogą Prawu Białogłowskiemu. ŁubHist 153.
2. med. »o płci i biologicznych cechach płciowych: żeński, kobiecy«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. członki naturalne białogłowskie: »żeńskie narządy płciowe«
troj. jądro białogłowskie: »jajnik«
troj. łono białogłowskie: »żeński zewnętrzny narząd płciowy, srom«
troj. członek białogłowski wstydliwy (sz. zm.): »żeński zewnętrzny narząd płciowy, srom«
  • – Tákże kile y wrzodom fráncowátym/ ná członkách/ białogłowskich wstydliwych iest niewymownym lekárstwem [kmin]. SyrZiel 418.
  • – Ná członkách wstydliwych/ ták mężczyńskich/ iáko y białogłowskich/ złe wrzody iádowite/ y te ktore kiłámi zowią goi [wódka]. SyrZiel 606.
  • Członek wstydliwy białogłowski/ Natura [...] mulieris nam de matrona loquens hoc verbo vtitur. Kn 104.
  • – Krok w cielé [...] vide Członék wstydliwy białogłowski. Kn 318.
  • HONTEUX [...] WSTYD zowią się członki przyrodzone ludzkie u Męszczyzny y białogłowy ktore obnażać sromota. Członek męski, członek białogłowski wstydliwy. DanKolaDyk II, 129.
troj. miejsce tajemne białogłowskie: »żeński zewnętrzny narząd płciowy, srom«
troj. macica białogłowska:
troj. piersi białogłowskie:
troj. białogłowskie mleko (sz. zm.):
  • – Nasienie tego ziela dziateczkom w powiciu tym sposobem iáko Cytwarowe nasienie pić z mlekiem białogłowskim/ ábo z krowim daway/ bo tákże z nich czyrw morząc wywodzi. SyrZiel 287.
  • Białłogłowskiego mleka kieliszek wziąc y oleyku Burstynowego kropel kilka wlac [...] GrodzMisc 80-81.
  • – Ieżeliby bol [uszu] pochodził z zápalenia [...] wlać do uchá mleká Białogłowskiego z białkiem iáiowym zmięszanego. VadeMed 74.
troj. pokarm białogłowski:
troj. białogłowska choroba: »miesiączka«
troj. miesięczna choroba białogłowska: »miesiączka«
troj. białogłowska zwyczajna choroba: »miesiączka«
troj. czas białogłowski: »miesiączka«
troj. miesiączne czyszczenie białogłowskie (sz. zm.):
  • Czyścienie miesiączne białogłowskie nád przyrodzenie zátrzymáne, wzbudza Piołyn z miodem utárty, ná prog łoná náciepley przykłádáiąc. SyrZiel 341.
  • Miesiączne czyszczenie białogłowskie záwściągnione wzbudza y wywodzi, kwintę miáłko utártego Piołynu z winem piiąc. SyrZiel 342.
troj. kwiat białogłowski: »miesiączka«
3. jęz. »o rodzaju gramatycznym: żeński«
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. rodzaj białogłowski: »rodzaj żeński«
  • DE MOTIONE DE GENRE IN GENUS OPrzemianie rodzáiu Męskiego w rodzay Białogłowski. StylaGram 24.
  • HOMME [...] nigdy się w żadnym ięzyku nie mowi z artykułem, álbo adiektywem rodzaju białogłowskiego ná przykład nie mowi się człowiek zła, ále zła niewiasta. DanKolaDyk II, 126.
  • – To Słowo Personne: w francuskim iest zawsze rodzaiu białogłowskiego y adiektyw lub relatyw ponim idący w francuskim zawsze się kłaść ma w rodzaiu białogłowskim, chyba żeby wyraźnie znáć było w mowie że się o męskiey płci mowi, to ná ten czas relatyw nástępuiący kładą w męskim rodzaiu [...]. DanKolaDyk II, 347.
  • GENS [...] To Słowo Gens (ludzie osoby) w francuskim zawsze iest rodzaiu męskiego kiedy Adiektyw po nim następuie, ále kiedy się pierwey przednim kładzie adiektyw, to zawsze iest rodzaiu biáłogłowskiego. DanKolaDyk II, 84.
Związki wyrazowe niejednoznaczne względem znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bot. fiołek białogłowski: »może: wieczornik damski, Hesperis matronalis«
  • Viola Matronalis. Frawen Violen. Winter Violen. Welch Violen. ROzne ma názwiská to ziele/ ták w ięzyku Łácińskim iáko y w nászym. Zowią ie zime skopki ábo Fijołki zime/ Fijołki białogłowskie. SyrZiel 756.
  • Fiołki ábo skopki ozimie białogłowskie, Hesperis [...]. Kn 176.
troj. bot. białogłowska róża: »gatunek ślazu, in. malwy«
  • – SLaz ogrodny/ y iákoby w drzewo vrosły/ pięcioraki. Z tych niektoré zowiemy białogłowską Rożą/ czarną Rożą/ á tá troiáka: Pierwsza czerwonego kwiátu/ ábo ciemnorumianego nie pełnego. SyrZiel 1099.

PO BIAŁOGŁOWSKU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»kobieco, w sposób właściwy kobiecie«:
  • – Kto kogo płacze trzebá áby się po biáłogłowsku przybrał. WojszOr 332 marg.
  • – Odrysowano człowieká starego z brodą siwą/ á xiąg niemáło leżało koło niego; piersi miał száfirowe / á ná nich wisiáłá ná łáńcuchu złotym ná szyię záłożonym tábliczká/ ná ktorey po białogłowsku wyrysowáno prawdę z oczymá zámrużonemi. StarKaz II, 547.
  • – Tamże sceny różne wyprawowano, między któemi najlepiéj moję udał p. Bury, pokojowy jp. strażnika, ubrany po białogłowsku, mający na sobie osobę damy lubieżnéj; [...]. ZawiszaPam 39-40.
  • *Marcher mollement. Molliter incedere [...] *Chodzić stąpać po białogłowsku delikacką. DanKolaDyk II, 272.
  • – po białogłowsku. nach Weiber-Art, wie ein Weib. en femme. T III 40.

BIAŁOGŁOWSKA
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
białogłowska
»jest właściwe kobietom«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Nikomu nie groz, bo to białogłowska. JaśDict 116.
Patrz białagłowski, białogłowa, białagłowa.
Autor: WG
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)