POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło LETKI drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło LETKOWIERNOŚĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 26.04.2016
LEKKO, LEKCE przysł.
Warianty fonetyczne: LEKKO || LEKCE, LETKO
Słowniki: SStp (lekko, leko), SXVI (lekko, lehko, leko, lekce), Kn (lekko, lekce), T III (lekko, letko, lekce), L (lekko, letko, lekce), SWil (lekko, lekce), SW (lekko, leko, letko, lekce), SJP (lekko, lekce) notują
Formy gramatyczne:
lekko || letko
lekce
lżej
lekcej
1. »łatwo, bez wysiłku«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Lżey ból cierpiemy spolny z drugiemi. KnAd 457.
2. »z niewielką intensywnością lub przy użyciu niewielkiej siły«:
3. »powoli, ostrożnie«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Lekko z ptaki byś ich nie spłoszył. RysProv 46.
4. »nierozważnie«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Przyiaciélá sobie szanuy/ á z niego lékcé nié żártuy. KnAd 962.
5. »w małym stopniu«:
6. »o sposobie ubierania lub uzbrojenia: bez zbytniego obciążenia«:
7. »o podróżowaniu: bez zbędnych rzeczy, z niewielką liczbą ludzi«:
8. »o liczeniu: określając liczbę czegoś w przybliżeniu, z podaniem dolnej granicy«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. lekko kłaść (sz. zm.):
  • ~ Mynicarz tám rad da zá Ortow Polskich ná przykład 57. Czerwonych złotych 6. zá ktore w Polszcze wźiąć może Ortow 62. tylko bez groszy 2. Co uczyni Taler bez groszy 12. A może zyskáć y więcey. Bo się to tu lekko kłádzie. GrodDysk Giiij.
  • ~ [...] u mnie samego iest koni ze wszystkim 300 a u Imc Pana Wdy kładę lekko koni 400 [...]. CzartListy 5-6.
Związki wyrazowe niejednoznaczne względem znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. lekce (sobie) ważyć || lekko (sobie) ważyć (sz. zm.):
  • – A tej rymopisowej nie waż lekce wrożki, Podczas też nam objawia Bóg umysł swój boski. GrochWiersze 316.
  • – Białagłowá iesteś/ y nápominánia moie lekce sobie ważysz/ á rycerzem/ przez karánie srogie nád tobą/ bydź niechcę/ y żebyś od karánia rąk moich leżeć miáłá/ nie prágnę. SpInZąbMłot 362.
  • – [...] ustawy nasze lekce sobie wazemy [...]. KodKon 26.
  • – Lékko tr. lékcé/ niépoważnié. Płocho. Verniliter [...] Scurriliter serio tempore ludere [...] Leuiter fundata fides [...] Leuiter curare [...] lékcé sobié ważyć [...]. Kn 356.
  • – Pospolita to Turkom, wszytkich lekko ważyć, sámi się máiąc za Pány świáta wszytkiego. TwarSLeg 93.
  • – [Przeor] odszedł vpomniawszy/ áby w miłośći Siostr nie lekce sobie ważyłá/ ktore iey vsługowáć y zá nię się modlić chćiáły. OkolNiebo 57.
  • – [...] nigdy mu [synowi] nie odpuszczay gdy co záwini; bo ćie sobie lekce ważyć bedzie/ y nápomnienia twego nieusłuchnie. StarKaz 498.
  • – Mądrzy powiedaią że kto Ma wolne Sumnienie ten wszelakie kalumniie y Ludzkie fałszywe mowy powinięn lekce wazyc. PasPam 148.
  • Lekce bo nas wazyli, widząc ze działka y iednego niemamy. Piechoty tylko ieden Regiment a Piasoczynskiego cztery Szwadrony y Semenow trzysta ale badzo dobrych. PasPam 58v.
  • – Nielekce wazcie moiey doyzrzałości Bo Starych Krzywdá Boga w sercé Kráie, A Kto iey nie czci, wysoko nie wstáie. OblJasGór 138.
  • – Y podziś dzień bolesno też to Sługom Krystusowym/ kiedy ludzie hárdzi nie tylko Kazánia/ ále y Osoby ich w oczách ludzkich niepozorne lekce sobie ważą [...]. GdacPrzyd 14.
  • – [...] wszystko sobie lekce ważę/ co ná sobie noszę [...]. GdacPrzyd 32.
  • – Han [...] przyznawał ze wiele dobrego uznał od Władysława Brata iego y przyczynę swey ligi z Kozakami taką wyraził: ze go Krol pierwey do swoiey nie wezwał Kompanii, znać ze nim lekce wazył. HistBun 15.
  • – Pobłażáymy iáko możemy/ żartuymy/ iáko chcemy/ ważmy sobie lekce/ te Mnichowskie/ IEZuickie postráchy/ iáko więc czyniemy. BujnDroga 426.
  • – [...] stánęło ná tym, áby nie lekce wazono sobie słow Ioanny, á Krol też ná tym przestał [...]. TylkStrom 107.
  • – Káżdy Mąż poki żyie, zá głowę, zá Słońce, Zá ozdobę, swoiey być powinien Małżonce. Przeto go sobie ważyć, nie powinna lekko? PotPocz 69.
  • – Pospolicie bowiem Sasi mówili (lekceważąc nasz naród polski), że niesłuszna szelmom Polakom słowa dotrzymować, a oni sami ipso facto, że nie dotrzymowali, czynili się arcyszelmami. OtwEDziejeCzech 238.
  • – Iako excessus wolności, nie zna żadney subordynacyi, iako emulacya, a raczey zazdrość sprawuie nienawiść przeciwko rownym sobie; y iako wyniosłość albo raczey ambicya lekce waży wszystkich od nas podleyszych. LeszczStGłos 14.
  • lekce sobie co ważyć. etwas gering schätzen. vilipender qu.ch; faire peu de cas de qu.ch. T III 727.
troj. lekko cenić:
  • ~ Mylą się, co tak lekko miejską przyjaźń cenią, Że więcej w niej krom rożna nie masz nad pieczenią Bo moja gospodyni kształtem żyje rożnem: Gotowa dać pieczeni, kto przyjedzie z rożnem. PotFraszBrück II 206.
  • ~ Uważnie ślubuj, szkoda ślubu lekko cenić; w twojej mocy ślub czynić, nie w twojej odmienić. PotFraszBrück II 209.
troj. lekko szacować (sz. zm.):
  • ~ Dyogenes bárzo stárych lekko szácował kiedy kożdego stárego mizernym názwał. WojszOr 294-295.
  • ~ Jać te fraszki szacuję moje bardzo lekko, A prawie ni po czemu [...]. ZimBSiel 138.
troj. lekce poważać (sz. zm.):
  • – Jaka nie mniej Dziurdziemu solą była w oczu już pokrewność z cesarzem ona po warkoczu, już i tych szeptów świeżych nie poważał lekce, bo i Wieść, o czym grucha, rada więc wyklekce. TwarSLegK 123.
  • – Przestrzegam y napominam Zeby chocby był męzęm naydoswiadczonszem [...] Że by nigdy y naylichszego lekce nie poważał. PasPam 89v.
troj. lekce uważać:
  • ~ Nie wytrwał pan Bóg kiedy lud przeklęty, Lekce uważał on dár jego święty, Którym kwitnęły góry i niziny Naszej Krainy. GrochWiersze 217.
troj. lekce (sobie) kłaść:
  • ~ Rustem swojego syna nauczał młodego, By przeciwnika lekce nie kładł najmniejszego [...]. SaadiOtwSGul 23.
  • ~ Iezuići wszystkich Krolow po ty szánuią y ważą/ poki im pożytecżni są: vmárłych lekce sobie kłádą/ że im ninacż przydáć sie nie mogą! SzemGrat 50.
troj. lekce sobie poważyć:
troj. lekce uważyć:
  • ~ Lekce tedy te pierwiastki Cudá uważywszy/ znowu pokłádli się y spáli. KalCuda 115.
troj. lekce poważany:
troj. lekce poważony:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Ból wszélki nié ták się czuié/ Gdy go kto lékko przyymuié. KnAd 42.
przys.
  • Kto cudze nędzé vważy/ lékcey sobié swoie waży. KnAd 457.
przys.
  • ~ Naypodleyszego nieprzyiacielá nie trzebá lekce ważyć. RysProv 58.
przys.
  • Przypádłych rzecży lekce nie waż. Anteeunt tacitas semper praesagia clades. RysProv 65.
przys.
  • Dobrodzieystwo trefunkiem dáne, [...] lekko bywa szácowáne. ErnHand 367.
przys.
  • ~ Lekko sobié szácuiemy/ czégo dármo dostáiemy. KnAd 94.

LETKO, LEKKO
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
»bez trudności, bez zmartwień«:
Rekcja: (komuś)
  • – [...] wten czas niebyło naszym Lekko, zywnosc zwielką trudnoscią im przychodziła, bo Zamki z ktorych szła pozapierały się. ŻółkPocz 50.
  • – Człowiek myśliwy nie dośpi, nie doje, upragnie, umoknie, uziębnie, uznoi się, na szkapie się ukołace, ba i z niego potłucze, a wszystko mu to lekko, dla tego smaku, który w myślistwie czuje. OstrorMyślTur 4.
  • Lékko propriè, vt lékko ná woźié. [...] leuiter in curru, vel leuiter est in curru, vel leuiter it currus. sed, leuiter oneratus est currus. [...] Sic lékko mi: lékko mi nieść [...]. Kn 356.
  • letko mi; letko mi iest. Ich habe nicht schwer zu tragen, ich bin leicht angezogen. Je n’ai pas un grand fardeau à porter; je suis légérement habillé. letko; letko iest. es ist leicht; es ist nicht sehr beschweret. il est léger, il n’y a pas une grande charge. § tak na woźie lzey będźie. T III 728.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Babá z wozu/ kołom lżej. RysProv 12.
przys.
  • Baba z woza kołkom lzey. PasPam 75.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)