POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło GEST drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło GĘBACZ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 26.11.2016
GĘBA rzecz. ż
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.gęba
D.gęby
B.gębę
N.gębą
Ms.gębie
D.gąb
B.gęby
N.gębami
Ms.gębach
1. »usta; wargi«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. wszeteczna gęba:
troj. gęba delikacka: »wybredne, delikatne podniebienie«
troj. gęba pańska: »wybredne, delikatne podniebienie«
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. łgać aż się z gęby kurzy: »bardzo kłamać«
fraz. gębę zaszyć: »powierzyć komuś sekret«
fraz. dać knebel w gębę komuś: »skłonić kogoś do nieujawniania niewygodnych informacji za pomocą przekupstwa lub obietnic«
fraz. niewyparzona gęba (sz. zm.): »dosadny, wulgarny sposób mówienia«
  • – Chciał bowiem Bog ná tym Mężu pokázáć, czego się w onym drugim żywocie wszyscy Blázgoniowie y niewstydliwi Gębalowie spodziewáć máją, zwłasczá, że owi wszyscy ludzie wszeteczni y plugáwomowni, ktorzy tak gębę niewypárzoną máją, że im z niey nic dobrego nie wychodzi [...] tego doznáją. GdacPan 77.
  • niewyparzona gęba. Schand-Maul. langue de vipére. T III 369.
fraz. w gębę komuś, coś wrzucić I:
fraz. w gębę komuś, coś wrzucić II:
fraz. urzędnik gęby: »królewski kucharz«
fraz. człowiek rozpuszczonej gęby: »człowiek kłótliwy, pyskaty«
fraz. gęba jak rzeszoto: »o gadatliwym człowieku«
fraz. gębę rozedrzeć na coś: »chcieć coś pożreć, połknąć«
fraz. zamknąć gębę komuś: »zmusić kogoś do milczenia«
fraz. gębę swoją do czegoś nająć: »być płatnym mówcą, występować w czyimś imieniu za zapłatą«
fraz. mieć z sobą gębę: »umieć odpowiedzieć każdemu«
fraz. gębę rozdziewić: »odezwać się, zabrać głos«
fraz. gadać co ślina do gęby przyniesie: »mówić dużo, bez zastanowienia, mówić głupstwa«
fraz. mówić co ślina do gęby przyniesie: »mówić dużo, bez zastanowienia, mówić głupstwa«
fraz. gębie swojej żałować: »żyć bardzo oszczędnie, odmawiać, skąpić sobie wszystkiego, zwłaszcza jedzenia«
fraz. od gęby sobie odjąć: »żyć bardzo oszczędnie, odmawiać, skąpić sobie wszystkiego, zwłaszcza jedzenia«
fraz. ujmować gębie swojej: »żyć bardzo oszczędnie, odmawiać, skąpić sobie wszystkiego, zwłaszcza jedzenia«
fraz. gębę odąć: »wywyższać się«
fraz. wyżej nosa gębę nosić: »wywyższać się«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys. od przysł.: Pieczone gołąbki nie przyjdą same do gąbki
  • – Kazał się nam Pan Bog o się stárać: nikomu z niebá pieczone gołębie pádác do gęby nie będą. StarKaz 370.
przys.
  • – Każ temu smrodowi ábo béstyiey gębę pieniędzmi zátkáć. KnAd 242.
2. »twarz, policzek«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys. od przysł.:
  • (wariant I):
    Albo moiá gębá cholewá? RysProv I, 1.
  • (wariant II):
    Gębá v niego iák choléwá. KnAd 841.
  • (wariant III):
    – Oto iá sam spełniam do ciebie/ a moiá gębá nie cholewá. HercBan 47.
3. »pysk, paszcza zwierzęcia, smoka, potwora«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. wolna gęba:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • nie źie żaba wołu choć gębę na niego rozdziewi. prov. T III 2796.
przys.
  • (wariant I):
    Koń cudny y dobry/ ma mieć te seść sztuk. Cudne trzy: Kark/ Nogę/ Oko. Dobre trzy sztuki/ Wolną gębę/ Pewne nogi/ Czułość. PienHip 6.
  • (wariant II):
    Koń ma być czuły/ nog pewnych/ y gęby wolney. RysProv 43.
przys.
  • Każ temu smrodowi ábo béstyiey gębę pieniędzmi zátkáć. KnAd 242.
4. »o kimś mającym wydatne policzki, pucołowatym«:
5. »gaduła; pyskacz«:
6. »wylot, ujście, otwór«
a) »ujście rzeki«:
b) »krater wulkanu«:
c) »wylot rury, lufy itp.«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Zámykay gębę Woytku/ bo teraz Łáyná po świecie latáią. RysProv 90.
Autor: WG
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)