POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło CHŁODNY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło CHŁODZĄCY SIĘ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 30.06.2016
*CHŁODZIĆ czas. ndk
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
chłodzić
lp1. os.chłodzę
3. os.chłodzi
lm1. os.chłodziemy
3. os.chłodzą
lpm1. os.-m chłodził
3. os.chłodził
ż3. os.chłodziła
lmnmos3. os.chłodziły
lpm1. os.będę chłodził
zneut3. os.chłodzić będzie
lp2. os.chłodź
chłodząc
1. »oziębiać, studzić, orzeźwiać, dawać cień, ochłodę komu czemu; przynosić ulgę komu czemu, łagodzić ból, dolegliwości, usuwać stany zapalne«:
Rekcja: kogo co
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Lecie mi go nie chłodź/ zimie mi go nie grzey. RysProv VIII, 3.
przys.
  • Mądry Medyk vpátruie, áby wątrobę chłodząc, nie záziębił żołądká. FredPrzysł C1v.
przys.
  • ~ Lis grzeie/ kuná chłodzi/ sobol zdobi/ báran wszy płodzi. RysProv E2v.
przen. przenośnie:
  • ~ [Poseł] Ktory Wiernie y Mądrze swą posługe Na seymie odprawuie Chłodzy dusze wszystkich braczy. HerbOr 546
  • ~ Więc y ia z tegoż nápiłám się stoku, Co záśmierdziáłe obmywa bolączki, Krew IEZUSOWA z wodą płynie z boku, Na uśmierzenie piekielney gorączki; Łáskawe morze Sodomskie powodzi, Swym miłosierdziem chłodząc ułagodzi. DrużZbiór 170
2. przen. »o uczuciach: gasić, osłabiać, tłumić«:
Rekcja: co
3. przen. »cieszyć, radować, rozkoszować«:
Rekcja: co
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.

CHŁODZĄCY
im. przym. czyn.
Formy gramatyczne:
lpst. równyM.mchłodzący
żchłodząca
D.żchłodzącej
nchłodzącego
B.mchłodzący
żchłodzącą
nchłodzące
N.żchłodzącą
lmst. równyM.nmoschłodzące
D.chłodzących
B.nmoschłodzące
N.chłodzącemi
  • – Karmia na staniu, przyrodzeniu najprzystojniejsza jego, owies piękny a żółty, zwłaszcza lecie, gdy ten jest chłodzącej mocy w wtórnym stopniu. DorHipTur 12.
  • – Káżdemu są znáiome Pozimki/ y smákuią/ ále zdrádliwie/ máią przyrodzenie chłodzące nerki/ y z nich kámień wypądzáiące. HercBan 58.
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. enema chłodząca (sz. zm.):
  • – Naprzod w káżdey gorączce pożyteczne są enemy chłodzące y odwilżáiące, tákie álbo podobne. PromMed 11.
  • – Naprzod ieżeliby tá áffekcya to iest zátrzymánie uryny, [...] pochodziło z zápalenia nerek, albo gorącości uryny, dawszy chłodzącą Eneme, krwi upuścić. PromMed 136.
troj. lekarstwo chłodzące (sz. zm.):
  • – Y przeto ná gorące choroby wynáleźli lekárstwá chłodzące: ná zimne/ zágrzewáiące. SykstCiepl 139.
  • – Item záżywáć lekarstw mierno chłodzących, áby wątrobę chłodząc, żołądká nie oziębić, co iest pospolita. PromMed 161. PromMed 161.
  • – Toż burzenie krwi chłodzącemi lekarstwy uśmierzać trzeba. BeimJelMed 204.
troj. plaster chłodzący || plastr chłodzący:
troj. chłodząca rzecz (sz. zm.):
  • – Bo iż gorącego przyrodzenia jest [koń] chłodzących rzeczy bez pochyby potrzebuje. DorHipTur 11.
  • – Tákże tym wszystkim/ ktorzyby żołądek záziębili sobie vżywániem rzeczy chłodzących/ iáko rybámi ná zimno vżywánymi/ ogurkámi/ Bániámi/ Małonámi [służy olejek z kminu]. SyrZiel 436.
  • – Pragnienie ktore z suchości pochodzi nápoy gasi; á ktore pochodzi z gorąca ieszcze trwáiącego to prędzey ugásą rzeczy chłodzące ániżeli nápoy. TylkRoz 234.
  • – Przytym bardzo chłodzących rzeczy tak w potrawach iak wnapoiu wystrzegay się, żebyś bardziey nie draźnił choroby. BeimJelMed 174.
troj. wódka chłodząca:
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)