POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło SPRAWIĆ SIĘ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło SPRAWIEDLIWOŚĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 08.03.2016
SPRAWIEDLIWY przym.

Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne:
lpM.msprawiedliwy
żsprawiedliwa
B.mżywsprawiedliwego
W.msprawiedliwy
lmM.nmossprawiedliwe
D.sprawiedliwych
1. »prawy, bogobojny; o Bogu: dający każdemu to, na co zasłużył«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Mnich niemowny/ kot niełowny/ gách wstydliwy/ gracż spráwiedliwy/ nigdy nie wskuráią. RysProv IX, 1.
2. »słuszny, uzasadniony«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. rzecz sprawiedliwa (sz. zm.):
  • – Słuszna (odpowie) y rzecz spráwiedliwa/ Niech sámá cierpię kiedym sámá krzywá. TasKochGoff 33.
  • – Ieśli iest spráwiedliwa rzecz przed oblicznością Bożą/ iego ráczey/ niżeli Bogá słucháć/ sam niechay rozsądzi. SmotApol 189.

SPRAWIEDLIWA
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
sprawiedliwa
nasprawiedliwsza
»jest słuszne«:
  • ~ A iesliż się pokazáło że Papież ták w wiáry Artykułách/ iáko y w inszych vstáwach przez śś. Oyce/ sztrofowány/ karány/ y ná práwowány bywa/ iákoż tedy śś. Oycow práwom nie podlega? Albo iák spráwiedliwa to iest/ áby ktorych on Oycámi świętymi názywa/ iemu iáko synowie posłuszni byli. SmotLam 45.
  • ~ Dźieci bądźcie posłuszne rodzicom wászym w Pánu/ boć to iest spráwiedliwa. RybMKat 91.
  • ~ Więc niepodobna być wszystkim urzędnikami dóbr W. K. M., ale godnie zasłużonym W. K. M. Panu swemu miłościwemu i podobna i sprawiedliwa i prawna; bo i świątobliwszy przodkowie W. K. Mści tych osobliwie bene meritos mianowali, którzy na wojnach cnotę swą oświadczali. PetNadolKoniec 50.
  • ~ Na tej służbie W.K.M. tak wiele męczenników dla dostojeństwa W.K.M.P. naszego miłościwego, tożby nasprawiedliwsza aby i retributią odnosili z miłościwej łaski W.K.Mści. PetNadolKoniec 51.
  • ~ Lecz Piotr y Ian odpowiedziawszy/ rzekli do nich: Iesliż to spráwiedliwa przed obliczem Bożym/ was ráczey słuchać niż Bogá? Rozsądźcie. BG Dz 4,19.
  • ~ Bog człeká w niewinności y spráwiedliwości stworzył/ ktory żeby był potomstwu dochował/ słuszna y spráwiedliwa byłá; káżdy tedy człek/ w tey się spráwiedliwości rodzić miał/ w ktorey Adam był stworzony. AnzObjWaś 55.
  • ~ Poszarpać, wydrzeć z wiosek to jest sprawiedliwa, Jaki wódz, taki zawsze i komendant bywa. JarBerRzecz 183.
  • ~ A na drugich Panow Ide populus sine causa furit bez żadney często racyi takaż animositate powstaią, sprzeciwiaiąc się, iaką servitute drugim służył: bo nie mowię, zeby się złemu y wynoszącemu super aequalem Nobilitatem, albo go oprymuiącemu nie sprzeciwiać się; to iest sprawiedliwa wszędzie y na seymiku tłumić pychy, oprzyć się potencyi: ale to rzadko takim łepskim Panom się trafia, y owszem się ich boią et reverenter habent. JabłSkrup 36.

SPRAWIEDLIWA
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)