POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło NIECHAĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło NIECHAJBY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 29.12.2012
NIECHAJ part.
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T III, L (; pod: niechać; XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
niechaj
1. »(w połączeniu z formami czasownika) wyraz różnych form apelu (prośby, rozkazu, zakazu, rady, zezwolenia itp.)«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. niechaj godzi mi się coś zrobić:
  • ~ Dawnieysze to rzeczy, niechay bliższe godzi mi się wspomnieć, co Dziad moy czynił dla Rzeczypospolitey, y dla przysługi S.pámięci Oyca Krola I.Mci osobliwie pod Moskiewskie, Inflandskie Expeditie, Orszakámi niemáłymi ludzi stáwiáiąc, Corągwie, Pułki, własnym kosztem záciągnione, ná usługę tego Krolá. I.Mci y Rzeczypospolitey posyłáiąc. LubJMan 5.
2. »(w połączeniu z formami czasownika) wyraz pragnienia, aby coś się stało lub nie stało«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. niechaj będzie Panu Bogu cześć i chwała (sz. zm.):
  • – [Ks. Skarga] nabożeństwu ktore teraz do tákiey doskonáłości przyszło (z czego niechay będzie Pánu Bogu cześć y chwałá) wielkie pobudki podał [...]. BirkSkar 12.
  • Pánu Bogu niechay bedzie cześć y chwałá ná wieki/ że nie odniosł nieprzyiaciel pociechy/ iákiey się spodziewał [...]. BirkRus 12.
troj. niechaj mi Bóg mił będzie:
a) »(w połączeniu z formami 1. os. czasownika) wyraz pragnienia, aby coś się stało lub nie stało, będący pośrednim apelem do adresata wypowiedzi«:
b) »(w połączeniu z formami czasownika) wyraz dobrych lub złych życzeń dla adresata wypowiedzi lub osoby trzeciej«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. niechaj kogoś Pan Bóg błogosławi; niechaj komuś Pan Bóg poszczęści:
  • ~ Ciebie zacnego y miłego Kawalera, niechay Pan Bog błogosłáwi tu łáską swoią, á potym onym żołdem z niebá, ktory koroną zowie Páweł święty [...]. BirkOboz 8 nlb.
  • ~ Niechayże nam sam Pan Bog poszczęści/ Tobie Jezu będziem śpiewáć części [...]. ŻabSymf F2v.
troj. niechaj komuś wiekuista światłość świeci; niechaj czyjaś dusza odpoczywa na wieki w niebie; niechaj czyjaś dusza z Panem Bogiem wiecznie króluje w niebie:
  • ~ Iezu [...] daymu zaiego sczyre pracę kture dla chwały Imienia Twego y dla Oyczyzny miłey ponosił wiekuystą swiatłosc ktura mu niechay nie [!] wieki swieci [...]. PoczOdlPam 36.
  • ~ Pozegnał się z tym swiatem Iasnie Wielmo[żny] ImPan Ian Zamoyski [...] ktorego niechay dusza odpoczywa na wieki wniebie. DrobTuszInf 57.
  • ~ [...] pozegnał się z tym swiatem Iasnie Wielm[ożny] ImPan Podskarbi Wielki Koronny [...] ktorego dusza niechay z Panem Bogiem wiecznie kroluie wniebie Amen. DrobTuszInf 56.
troj. niechaj kogoś Bóg skarze:
  • ~ [Szlachta] Słucha iak zaiąc bębna rychło Wici Trzecie Kazą zbroyno kazdemu w swym stawac Powiecie. I na one Tatary, niechay ich Bog skarze O samey ciągnąć wodzie, y twardym sucharze [...]. PotWoj 50.
c) »(w połączeniu z formami czasownika) konstrukcja wprowadzająca zaklęcie mające potwierdzić wiarygodność nadawcy«:
3. »(w połączeniu z formami czasownika) wyraz zgody na zajście jakiegoś zdarzenia«:
4. »(w połączeniu z formami czasownika) konstrukcja wprowadzająca zdanie, w którym zostają przyjęte jakieś założenia«:

NIECHAJ
1. »w zdaniu podrzędnym przyzwalającym; =choćby«:
  • Niechay swe czáry maią czarownicy [...] W te bałámuctwá my się nie wdawaymy. TasKochGoff 41.
  • Niechay się podniosą wody iáko chcą/ niechay száleie morze y wydziwia/ niechay się wgraża w nas świát iáko rozumie/ nie stráchaymy się go [...]. BirkNiedz 450.
  • – [...] nie będzie tám nigdy dobrze/ áż kościelne fundusze kościołom wrocone będą; niechay kto chce co mowi/ ia tak trzymam [...]. BirkEgz 32.
  • – [...] gdy się Wroble w Proso wnęcą Niech gwizdze, niechay ciska, niech stawia Straszydła Gospodarz: przecię oslep polecą do zydła [...] PotWoj XVIII.
  • Niechay [Szwedzi] przes Siedm lat tę opokę łąmią, Daręmna praca, nie zaras iey złąmią. OblJasGór 111.
  • – Arko [do Matki Boskiej], niechaj się wznoszą Jordanowe wody, Ty od wód świata żadnej nie poniesiesz szkody. KochOgrTur 56.
  • Niechay siedzi przy piecu, ospálec y gnoiek. Kto myśliwy, áni mroz, áni mu wiátr wadzi, Że się gdzie ná podobnym przesmyku zásadzi. PotPocz 104.
  • Niechay mię piekło cáłą siłą bechce, Ja BOGU służę, á czártá znáć nie chce. DrużZbiór 182.
2. »w zdaniu warunkowym; =jeśli«:
  • – [...] iáko więc bywa z włoskim balonem/ piłą ową wielką ktorą nadymáią wiatrem; idzie sobie poważnie ku gorze/ zá nią/ przed nią wiatr ten assystencyą stroi. Niechayże ieno ná ziemię upádnie á wzięta będzie do torby [...]. BirkNiedz 202.
  • – Niech kto obáli w pałacu filary Niechay fundáment zruinuie ná dnie, Obáczy iezli gmach wszytek niepadnie [...]. OblJasGór 67.
  • – Komu się chce niesczęścia [...], ten niechay jedno nieco zácznie z Xiędzem pobożnym á dosyć go mieć będzie. GdacPan 35.
3. »w zdaniu dopełnieniowym i okolicznikowym celu; =aby«:
  • – [Filert] Kaze bawełni, masci, wodek, woni, Nabrac, y zŁoszkiem, Lektyce isc po nię, Przyniesc na ręku, niechay nie poroni, Gdyszby tak chorą: mogły strząsnąc konie [...]. PotSyl 67.
  • – [Anton] Kazał, niechay go w czarny stroy ubiorą Ale gdy tego starzyzna nie isci w Paludamencie do koła przychodzi [...]. ChrośKon 453.
Patrz niech.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)