POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło NIESŁAWA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło NIESŁUSZNIE
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.03.2016
NIESŁUSZNY przym.
Słowniki: SStp (niesłuszny), SXVI (niesłuszny, niesłuszen), Kn (niesłuszny), T III (niesłuszny), L (niesłusznypod: słuszny), SW (niesłuszny), SJP (niesłuszny) notują
Słownik SWil nie notuje
Formy gramatyczne:
lpM.mniesłuszny
żniesłuszna
nniesłuszne
D.mniesłusznego
żniesłusznej
nniesłusznego
C.żniesłusznej
nniesłusznemu
B.mżywniesłusznego
nżywniesłuszny
żniesłuszną
nniesłuszne
N.mniesłusznym
żniesłuszną
nniesłusznym
Ms.żniesłusznej
lmM.nmosniesłuszne
D.niesłusznych
C.niesłusznym
B.nmosniesłuszne
N.niesłusznymi
niesłusznemi
Ms.niesłusznych
lpD.żniesłuszniejszej
nniesłuszniejszego
lpMs.żnajniesłuszniejszej
»niesprawiedliwy, niewłaściwy, bezpodstawny«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. niesłuszna rzecz (sz. zm.):
  • – W pracy záś przy kárności/ nie mieć co ieść/ niesłuszna rzecz iest/ y gwałtowna/ ktora siły niszczy/ y wątli. PetrSEk 9.
  • – [...] zaż to nie większa sromotá niespráwiedliwie sądzić [...] niźli się przyiacielowi nie záchowáć w rzeczách niesłusznych y nieprzystoynych? StarPopr 39.
  • – Szpetná to iest rzecz y niesłuszna práwie Zostáiąc na tym mieyscu wpiękney sławie, Przez obelzywe poddánie iákiego Z wstydem pokoiu prosić nie pewnego [...]. OblJasGór 14.
  • – [Czapliński] sądził za rzecz niesłuszną, aby Chmielnicki w tak wielką się wbijał Fortunę [...]. HistBun 2.
  • – Nie mogliśmy lepiej uczynić, jako tym sposobem ustrzec się bez inwidyjej wszytkich owych napaści, instancyj, przyczyn, które w najniesłuszniejszej rzeczy tak bywają mocne, że się trzeba z niemi najrozsądniejszemu politykowi dobrze pasować [...]. LubSArtDąb 611.
  • – Sądziłem zá rzec nie słuszną, áby ięzyk Polski nie miał tey náuki, ktorą się insze ięzyki, Arábski, Grecki, Łácinski, Hiszpánski, Włoski, Fráncuski, Niemiecki, Angielski zdobią. SolArch 3 nlb.
troj. niesłuszna sprawa (sz. zm.):
  • – Ten jest właśnie, a nie inszy, który mnie już przez pięć niemal molestuje w pewnej sprawie, dość niesłusznej. LubSArtPol 237.
  • – [...] przypisuie [do grzechów] y ten, ktory passim dominatur w ludziach wielkich, to iest, Instancyą y usilną promocyą zá przyiaciołami w niessłuszney sprawie dawać, przeciwko tym ktorzy ią maią spráwiedliwą. JabłSkrup 63.
troj. niesłuszna pretensja:
troj. niesłuszna wojna (sz. zm.):
  • Woyny niesłuszney z nikim niezaczniemy kto znami zacznie przecię się broniemy [...]. PasPam 110v.
  • – [Do króla szwedzkiego] Posłem wysłany Przyjemski od Króla [Jana Kazimierza] z perswazją niesłuszney woyny, ale bez skutku. ŁubHist 92.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Zysk nié słuszny szkodą grozi. KnAd 1379.
przys.
  • Zbior niésłuszny/ niétrwáły. KnAd 1340.
przys.
  • ~ Sąd niésłuszny gdzie sam sędzia instiguié. KnAd 1020.

NIESŁUSZNA
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
»coś niewłaściwego«:
  • – Słowa święte na kamieniu pisać niesłuszną widzę, bo je wiatr abo deszcz zepsuje, abo ludzie zmażą, abo więc od psów i inszych zwierząt splugawione być mogą [...]. SaadiOtwSGul 211.
  • – Záczym bysmy za niesłuszną być rozumieli/ áby pokoie domowe porządnieysze byli/ á niż Boskie. BanHist 113.

NIESŁUSZNA
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
niesłuszna
niesłuszniejsza
»jest niesprawiedliwe, niewłaściwe«:
  • ~ Niesłuszna bowiem y nieprzystoyná iest Uchwaláiącemu swoim práwem bydź pokonanym. LubSŁapAdw 25-26.
  • ~ Bo iáko náieżdzáć cudzą máiętność/ nie słuszna iest; ták też dáć sobie naiecháć/ y pobráć/ nie przystoyna. PetrSPolit II 385.
  • ~ Ato im jest niesłuszniejsza, tem częstsza i żałośniejsza, że tego roku drugiem pierwej sławę, egzystymacyą stracić przyszło, pierwej być osądzonych i publikowaniem już powiedziano, o co się kto i jako sprawować miał, być niepraw. MyszkZdanieCz III 297-298.
  • ~ Więc pobranie rzeczy i klejnotów, córce mojej od nieboszczyka danych, jeśliż to widzieliście być z ujmą skarbu waszego, pobrawszy je, przestać było na tym. Tych jednak, które z sobą przywiozła, ode mnie, jako rodzica swego, więc i matki swej onej dane, brać niesłuszna, nieprzystojna i niesprawiedliwa. NiemPam 105.
  • ~ Y nie iest to niesłuszna záżywáć przeciwko nim gwałtu y oręża/ żeby się vználi bydź ludźmi/ á potymby się im opowiádáłá Ewángelia. BotŁęczRel V 58.
  • ~ Jednego wdzięcznie przyjąć i udarować, a drugiego bez nadzieje wygnać niesłuszna. SaadiOtwSGul 35.
  • ~ Fratres ista non sunt opera P. Dominici, sed patris Diaboli. mowił niegdy niedoskonáłym niektorym zakonnikom/ Antonin święty/ lecz zakonowi świętemu nieprzypisował niedoskonałości/ boby to byłá bárdzo niesłuszna [...]. SzemGrat 23.
  • ~ Abowiem rozdrażnili duchá jego/ że wyrzekł co niesłuszna vsty swymi. BG Ps 106, 33.
  • ~ Nie słuszna dla śmiesznych zabaw y Fidrygáncyi Zeninych, nosić Mężowi rogi Kozłowe. AndPiekBoh 159.
  • ~ A Náostátek rzecze ieszcze kto, że to niesłuszna, áby Rzeczpospolita y zołd żołnierzowi płáciłá, y żywnością go ieszcze opatrowáła [...]. FredKon 101.
  • ~ Kto wolność tłumi nie słuszna mu wiary Dotrzymać, bowiem tego iest niegodny [...]. ChrośKon 8.
  • ~ Pospolicie bowiem Sasi mówili (lekceważąc nasz naród polski), że niesłuszna szelmom Polakom słowa dotrzymować, a oni sami ipso facto, że nie dotrzymowali, czynili się arcyszelmami. OtwEDziejeCzech 238.
  • ~ Iak iest nieuchronna smierci powinność dlatego też niesłuszna iest to opłakiwać. MikSil 229.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)