POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BRZYDZIĆ SIĘ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BU
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 27.01.2016
BRZYTWA, BRZYTEW rzecz. ż
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.brzytwa
brzytew
D.brzytwy
B.brzytwę
N.brzytwą
M.brzytwy
D.brzytew
B.brzytwy
Ms.brzytwach
1. »ostry nóż do golenia włosów«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. by po brzytwach || jak po brzytwach: »bardzo ostrożnie, bojaźliwie«
fraz. na brzytwy: »na stracenie, na zmarnowanie«
fraz. choć przez brzytwy: »nie zważając na przeszkody, trudności, bez względu na okoliczności«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • (wariant I):
    Trzebá tám stąpać/ iák po brzytwách. RysProv XV, 9.
  • (wariant II):
    Jak po brzytwách/ po szydłách stąpáć. KnAd 554.
  • (wariant III):
    – Był to żart z Wć moim sercem w konfidencji małżeńskiej; ale widzę teraz, że z żartami jako po brzytwach stąpać trzeba. SobJListy 461.
przys.
  • (wariant I):
    Tonący brzytwy się y deszczek rozpalonych chwyta. KonSRoz 73.
  • (wariant II):
    Tonący brzytwy się chwyta. MikSil 318v.
przys.
  • (wariant I):
    Jednym szydła golą, drugim brzytwy nie chcą. VerdBłażSet 82.
  • (wariant II):
    Iednemu szydłá golą/ á drugiemu brzytwy niechcą. RysProv IV, 7.
  • (wariant III):
    Jédnemu szydłá golą/ drugiemu i brzytwy nié chcą. KnAd 314.
  • (wariant IV):
    Mnie brzytwy niechcą/ komuś szydła golą. KochProżnLir 61.
przen. przenośnie:
  • – Dniá onego ogoli PAN brzytwą nájętą przez te ktorzy są zá rzeką/ to jest (przez Krolá Assyryjskiego) głowę/ y włosy ná nogách: [...]. Y stánie się dniá onego/ że ledwie człowiek żywo krowkę/ albo dwie owce záchowa. BG Tt Iz 7, 20
  • – [Mówi Śmierć] Już to tysiąc lat następuje piąty, Jako dalekie te[go] świata kąty Wszerz i wzdłuż ostrzem nieuchronnej brzytwy Pustoszę. PotZmartKuk I 635
  • – [Mówi Śmierć] Iżem w Turczech była Przez te lata, wielem tam brzytwą pogoliła, Bom tu, w Polszcze, już była wyrobiła kosę. NędzBied 447
2. przen. »przeszkoda, trudność«:
3. zool. »nieokreślona ryba morska, może piła, ryba płaszczka z rodziny piłowatych, mająca do 6 m długości, z piłowatym wydłużeniem szczęki górnej, stanowiącym 1/3 długości całego ciała, opatrzonym po bokach szeregiem mocnych, dużych zębów skórnych, żyjąca w Atlantyku i Morzu Śródziemnym; Pristis antiquorum«:
1 a. 3:
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)