POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło NA ZAMIANĘ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło NECESYTOWAĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 10.05.2016
ZAMIANArzecz ż, *ZAMIANrzecz m
Słowniki: SStp (zamiana, zamiena), SXVI (zamiana; korpus), Kn (zamiana), T III (zamiana), L (zamiana, zamian; XVII-XVIII), SWil (zamiana, zamian), SW (zamiana, zamian), SJP (zamiana, zamian) notują
Formy gramatyczne:
M.zamiana
D.zamiany
B.zamian
zamianę
N.zamianem
zamianą
Ms.zamianie
M.zamiany
D.zamian
B.zamiany
1. »zastąpienie kogoś lub czegoś kimś lub czymś innym, wymiana osób lub rzeczy«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. zamiana słów: »metafora«
2. »osoba lub rzecz wymienione na kogoś lub coś innego«:
3. »zmiana, przeobrażenie«:

NA ZAMIAN
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»na wymianę«:
  • – [Chan] Więźniow nászych wszytkich co są w Krymie/ zá Moskwe ná zámian oddáć chce. MerkPol 103.
  • – Wziął przecie Woiewoda za swoich więzniow ze dwa Milliony bo nazamian nie było co brać [...] Sapieia zas wszystkich swoich wydał na zamian [...]. PasPam 101.
  • – Bo nie kto inszy w tym oswobodzeniu wiezniow ktorzy są na zamian wydani pracował. Tylko przy osobliwey Dyrekcyiey Boskiey moia Wigilantia [...]. PasPam 171.
  • – [Dalerak] nas pozbawił dobrych bardzo więźniów, których się na zamian za niego posłało, lubo go w rejestrze za pocztarza tylko napisano. SobJListy 582.
  • – Kupiec czy drogo, czy tanio kupi wolno mu z towárem swym czynić co chcieć, y iák może go udać, czy ná zamian, czy ná pieniądze, czy zysk, czy stráta, y iák może przedać dla większego zysku. JabłSkrup 86.
  • – W browarze kotliny zrujnowane naprawy potrzebują; ante omnia kocieł jest 1 wielki, wpół spalony, nie zda się na nic więcej, tylko na zamian. InwChełm 82.
  • – [Jan Karol Korecki, wzięty do niewoli przez Szwedów] za Ponta Syna Krolewskiego z niedobregoć wprawdzie łoża zpłodzonego, ále wielkiego w rożnych expedycyach Wodza, na zamian dany, skoro się do Polski powrocił, ślub wykonał [...]. NiesKor II 611.

NA ZAMIANĘ
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
1. »na wymianę«:
  • – [...] ztych ieno porucznik wyszedł potym na zamianę, a wszyscy pogineli [...]. MasDiar 93v-94.
  • – [Jan Jaszowski] beł wpoimaniu u Tatarow r. 1620. dal zan P. Skopowski nazamiane Tatarzyna. TrepNekLib 139.
2. »zastępując coś czymś innym«:
  • – [Czarniecka o swoim mężu] Ale moy Boze lub mi ná zámianę Za moię miłość zádał w sercu ránę, Przeciego nie karz [...]. OblJasGór 45.

NA ZAMIANY
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
1. »na wymianę«:
  • – Dáię ná zámiány/ vide zámieniam co zá co. Kn 112.
2. »zastępując coś czymś innym«:
  • – Więc i my w naszej chęci bez nagany Ślijmy swe dusze sobie na zamiany: Twoja w mych piersiach odpocznie, a moja Nie chce milszego nad twoje pokoja. MorszAUtwKuk 239.

W ZAMIANĘ
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
1. »na wymianę«:
  • – Ci wszyscy ichmość pomienieni i z urzędem wiejskim uczynili między tymi Wilgami i młynarzem zawadzkim Bartoszem Gurgolem ugodę takową, iż za upodobaniem i upatrzeniem gruntu tegoż młynarskiego do młyna należącego urząd wyszedszy, jako bieg prawa bieży, sznurem odmierzywszy grunt Wilgów wzdłuż i wszerz, tak wiele też gruntu młynarzowego tym Wilgom w zamiane odmierzyli, co obie dwie stronie tym sie kontentowały i na tym przestały [...]. ActScabVet 99-100.
  • – Z żebrakami gruby chleb w zamianę biorąc, za światły, nim się z gustem swoim zasilała [Anna, córka Krzysztofa Jakubowskiego]. NiesKor II 394.
2. »na przemian«:
  • – Przy niezwykłych niewczasiech gdy odpoczywali Lekkie zarty w zamianę sobie zarzucali [...]. DrobOpow 141.
  • – [Faeton do Apollina] hoyny spływáiących Łask z niebá skárbie, ktoremu w zamiáne Dzień y noc służy [...]. ClaudUstHis 91.

W ZAMIANY
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
1. »na wymianę«:
  • – Część iedną zaraz z Duglasem ku Zmuydzi wyprawił, obesławszy wpierwiey Xięcia Kurlandskiego aby mu porty swoie poprzedał, albo puścił w zamiany, bo inaczej będzie to musiał uczynić po niewoli. HistBun 50.
  • – dać w zamiany. tauschen. troquer de; changer; donner en échange. T III 2856.
2. »zastępując coś czymś innym«:
  • – Oná [Armida] záś w iego on blách iednostáyny/ Trupá bez głowy włożyłá wzamiany. TasKochGoff 369.
  • – Przyznawam, niebogo, zraniłaś mię srogo Twoimi wargi. Nie dałbym tej rany za zdrowie w zamiany. ZimSRoks 59.

ZAMIANEM
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»na wymianę«:
  • – Cesarz do Rzymu wiechawszy, Lepidowi Kolledze Triumwiratu ze z Pompeiem w Sycyliey taiemne zawiera spiski obwinionemu; Hiszpanią y Francyą odbiera, á zamianem Afrykę daie. ChrośKon 318.

ZAMIANĄ
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
1. »na wymianę«:
  • – [Mądrość] Wybornym złotem kupiona nie będzie, Ani zamiáną śrebra się zdobędzie. ChrośJob 102.
  • – [Filon Siemionowicz Kmita] ten się pierwszy Czarnobylskim zwać począł, od zamku Czarnobyla, ktory wziął zamianą od Krola Augusta, za oyczyste dobra na Podolu [...]. NiesKor II 538.
2. »metaforycznie«:
  • – Zámiáną/ zámiánkiem [...] Metaphoricè. Translatiuè [...]. Kn 1378.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)