POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło CHODZAĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło CHODZDZIA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 04.11.2016
CHODZIĆ czas. ndk
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
chodzić
lp1. os.chodzę
2. os.chodzisz
3. os.chodzy || chodzi
lm1. os.chodziemy || chodzimy
chodzim
2. os.chodzicie
3. os.chodzą || chodzo
lpm1. os.chodziłem
-(e)m chodził
2. os.-(e)ś chodził
chodziłeś
3. os.chodzieł || chodził
ż1. os.-(e)m chodziła
3. os.chodziła || chodzieła
n3. os.chodzieło || chodziło
lmmos1. os.chodziliśmy
-(e)śmy chodzili
2. os.-(e)ście chodzili
3. os.chodzieli || chodzili
nmos3. os.chodziły || chodzieły
lpdw1. os.-(e)śwa chodzili
lpm3. os.będzie chodzieł || będzie chodził
ż3. os.będzie chodziła
zneut1. os.będę chodzić
2. os.będziesz chodzić
3. os.będzie chodzić
lmnmos3. os.będą chodziły
zneut2. os.będziecie chodzić
3. os.będą chodzić
lp2. os.chodź
lm1. os.chodźmy
2. os.chodźcie
lpm1. os.bym chodził || bym chodzieł
2. os.byś chodził
3. os.by chodzieł || by chodził
ż3. os.by chodzieła || by chodziła
lmmos1. os.bysmy chodzili
3. os.by chodzieli || by chodzili
chodziliby
nmos3. os.by chodzieły || by chodziły
lpm1. os.bym był chodził
3. os.by był chodził
lmmos3. os.by byli chodzili
chodząc
chodziwszy
by chodzono
chodzono
1. »poruszać się za pomocą kończyn lub ich części; przenosić się z miejsca na miejsce, wędrować«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. chodź sam:
troj. piechty chodzić:
troj. pieszą chodzić:
troj. pieszo chodzić:
troj. chodzić sobie:
troj. tam i sam chodzić:
troj. na drążkach chodzić:
troj. na kuli chodzić || o kulach chodzić || o kuli chodzić:
  • Kulá ná ktorey chory ná nogi chodzi [...] Fulcrum subalare [...]. Kn 335.
  • – Kulá/ co ná kulách chodzi podpasznych. Fult sub axilis. Kn 335.
  • – Wrychle potym nałowach. Tyran nogę złąmał A kiedy Aristippus, iak zaprawdę chrąmał Spyta go coli za szwank odniosł y on, w nogę Poki cię twoia boli, zdrowem byc nie mogę Odpowiedział pochlebca: y dotąd okuli, Chodzieł: dokąd Doktorzy Pana nie obuli. PotWoj 150-151.
troj. na sochach chodzić:
troj. na stolcach chodzić:
troj. kołem chodzić:
troj. w okrąg czego chodzić:
troj. piechotą chodzić:
troj. w przodku chodzić:
troj. sęp chodzący:
troj. chodzić Marsem: »śmiało, bez przeszkód odbywać wyprawy wojenne«
troj. przypadki po ludziach chodzą:
troj. zapasy chodzić:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. chodzić psiego: »włóczyć się«
fraz. w wozie chodzić:
fraz. w gonieniu chodzić:
fraz. chodzić bok o bok:
fraz. za kim chodzić: »dozorować, pilnować, strzec kogo«
fraz. ledwie chodzić: »mieć złe samopoczucie fizyczne, poruszać się z trudnością z powodu choroby lub starości«
fraz. prosto chodzić: »poruszać się na dwóch kończynach, mieć charakterystyczną dla człowieka wyprostowaną postawę«
fraz. chodzić przed kim: »być przywódcą, przewodzić komu, prowadzić kogo«
fraz. przed czym chodzić: »być przywódcą, przewodzić czemu, prowadzić co«
fraz. chodzić jako wielki pan: »poruszać się, stąpać w sposób charakterystyczny dla osób z wyższych sfer społecznych«
fraz. (Z czym) przed kim chodzić (sz. zm.): »poprzedzać jakąś znaczną osobę, robić takiej osobie przejście, także niosąc insygnia jej władzy«
  • – Wielkiey się rzeczy wazysz nie tylko wymowic ale y pomyslic aby Sapieha przed tobą chodził, porachuy się ieslis godzien z niem mowic nie tylo obok sie ocierac, a pogotowiu smiec roskazowac. Słuszniey tdy abys ty przed Nami iako dla posługi własnie przystawiony szedł. PiasRel 43v.
  • – Panowie Porucznicy [...] wizytuią ná konsystencyi Chorągwie, przywiozą beczkę z sobą wina, á za to Poczet Rotmistrzowski, y kápitulacyą biorą Za co, żeby zbuzdyganem kiedy niekiedy przed Hetmanem chodzili. JabłSkrup 91.
fraz. chodzić jak w karacynie: »poruszać sie, stąpać ociężale, z trudem. jak gdyby ciało było czymś obciążone, skrępowane«
fraz. chodzić jak łania: »o kobiecie: poruszać się, stąpać z wdziękiem«
fraz. od kogo do kogo chodzić: »zmieniać przynależność do określonych ciał, instytucji«
fraz. chodzić wziąwszy się pod boki: »poruszać się oparłszy ręce na bokach, w sposób znamionujący pańską postawę, władczość, pewność siebie«
fraz. chodzić pod boki podparłszy się: »poruszać się oparłszy ręce na bokach, w sposób znamionujący pańską postawę, władczość, pewność siebie«
fraz. podjąwszy boki chodzić: »poruszać się oparłszy ręce na bokach, w sposób znamionujący pańską postawę, władczość, pewność siebie«
fraz. nad kim chodzić: »dozorować, pilnować, strzec kogo«
fraz. pod kim chodzić: »o koniu: nosić na sobie jeźdźca«
fraz. myśl. w skopec chodzić: »o psie myśliwskim: poruszać się pod trop, w stronę przeciwną tej, w którą poszedł zwierz«
  • – Bo takie pies nie zawżdy w skopec chodzi, ale idzie czasem i dobrze. OstrorMyślTur 38.
fraz. z kim z czym chodzić: »także o zwierzętach: przebywać z kim czym, towarzyszyć komu czemu, robić co wspólnie z kim; być częścią czego, należeć do czego, być podporządkowanym komu czemu«
fraz. za kim za czym chodzić (sz. zm.): »przebywać z kim czym, towarzyszyć komu czemu«
  • – Powiedaią ze osieł chciał sie lwu sprzeciwic Ba zgoła z nim porownac widząc ze za owym Mnostwo zwierząt chodzieło ktore on wiec zywił Iako zwierz mezny łupem roznym y zdobyczą. OpalKSat 100.
  • – Właśnie tak zwykli pieszczeni kozłowie Abo rozkośni w domach baranowie Za swemi chodzić wszędzie pasterzami. BorzNaw 69.
  • – Dość, że się swego Herbu, nápátrzysz w Kościele chodząc zá Processią, ná káżdą Niedziele. PotPocz 162.
  • – Sobestian Bur [...] grassował maiąc Kompanią ktora z Chorągwią za nim chodziła. KomonDziej 124v.
fraz. w czym chodzić (sz. zm.): »być częścią czego, należeć do czego«
  • – Obawiać się nie trzeba, aby młode źrzebięta, słabe w kosteczkach jeszcze, obrażone od świerzop abo innych bystrych koni być miały gdy w osobnem stadzie chodzić będą. DorHipTur 53.
  • – Tam [pd Kopenhagą] król między inszymi rzeczami pytał go [Myśliszowskiego]: "Co to tu jest za wojsko z Czarnieckim?" Powiedał:"Które zwyczajnie w jego dywizyjej chodzi. PasPam 73.
  • – Sam [przeor] tákze spolnie w processiey chodzi I wszytkie baszty, y mury obchodzi. OblJasGór 27.
  • – Chorągiew Pana Wielhorskiego chodziła wPułku Xiązecia Imci Korybuta Dymitra, Wisniowieckiego. DrobTuszInf 10.
fraz. chodzić przy kim przy czym (sz. zm.): »przebywać, przestawać z kim czym, towarzyszyć komu czemu«
  • – Po urodzeniu zrzebięcia aż do zimy, nie masz żadnej różności w chowaniu, wszędzie zrzebie chodzi przy matce aż do zawarcia stada w oborze. OstrorChowChom 83.
  • – Miśko Kwoczka Z Gładiszowey y Tymko ze Zdynie przy zboynikach chodzą. AktaMusz 19.
fraz. między czym chodzić: »o zwierzętach: wspólnie przebywać ze sobą«
fraz. między kim chodzić: »przebywać z kim, towarzyszyć komu«
fraz. za kim chodzić:
fraz. w ciele chodzić: »być istotą w wymiarze doczesnym, w przeciwieństwie do wymiaru duchowego, nadziemskiego, boskiego«
fraz. chodzić od domu do domu (sz. zm.):
  • – Ten co siedzi albo chodzi od domu do domu zebrząc radby kiedyby mogł naywiększem Panem został. PotPrzyp 14.
  • – / domowáć á przedáć, (od domu do domu chodzić.) ErnHand 444.
fraz. chodzić w ciągnieniu (sz. zm.): »o wojsku: dokonywać przemarszów«
  • – Znaczy mieysce kazdemu kędy kto ma chodzic Lub w ciągnieniu, lub przyidzie obozy zawodzic. PotWoj 41.
  • – Áby powoli przywykały Kompanie, trzemá podziáłámi, álbo częściámi, w ciągnieniu chodzić będzie powinna Chorągiew. FredKon 3.
fraz. w cyrkule chodzić: »o zwierzętach: poruszając się za pomocą kończyn wprawiać w ruch koło obrotowe, będące częścią młyna«
fraz. chodzić na kole (sz. zm.) || po kole chodzić || przy kole chodzić || w kole chodzić (sz. zm.): »o ludziach lub zwierzętach: poruszając się za pomocą kończyn wprawiać w ruch koło obrotowe, będące częścią jakiejś maszyny, jakiegoś urządzenia technicznego, np. młyna lub studni«
  • Koło w ktorym ludzie ábo bydło chodząc co obraca/ ciągnie. Tympanum, Machina tractoria. SzyrDict 113.
  • – Ták sporządziwszy dwá kołá LTN, y KC, z kręgiem G, y z łáńcuchem wiádrá trzymáiącym na końcách, gdy ludzie ná T po kole LTN chodzić będą między policzkiem kołá y pálcámi; koło LTN obrácáć się będzie. SolArch 113.
  • – Ieden człowiek chodzący w kole D, ważyłby funtow 100 sam w sobie. Ten człowiek gdy w kole stanie na S, trzydziestym gradusie że 360: álbo iedney części ze dwunastu cáłego kołá, zrowna funtom 400. SolArch 142.
  • – A gdy ludzie poczną chodzić w kole D; iedno wiádro poydzie w studnię po wodę: á drugie z wodą do gory. SolArch 142.
  • – NAd poprzedzáiące Młyny, widziałem kilká ná pozor pospieśnieysze: gdyż kámień obrácał się 90. 104. 136. zá iednym obrotem kołá, y bydłá przy nim chodzącego. SolArch 87.
  • – Po wtore dla tego: że w tákich Młynách koło, przy ktorym Bydło chodzi, bywa wielkie, máiące obwodu łokci 48. 54. álbo 68. SolArch 87.
  • – Dopieroż koło nie stoiące prosto, ále náchylone do połowice angułu krzyżowego, więcey niż trzecią częścia ciężáru bydłá, po kole chodzącego tracić musi. SolArch 94.
  • – Pewienem też, że Trybowy Młyn tákowy bydź nie może w máłym mieyscu; gdyżby ciężar Wołow dwoch chodzących ná kole, nie zdołał przemoc namniey czterey rázy większego oporu, iáki spráwuie obrocenie Cewek z kámieniem mieląncym. SolArch 94.
  • – NAUKA XVIII. O Młynách w ktorych Woły ná kole chodzą. SolArch 94.
fraz. chodzić po izbie:
fraz. w karocy chodzić:
fraz. chodzić za czymś (sz. zm.): »paść coś«
  • – Potrafię też na gęślach i o dwojej kwincie, Jako więc na aktejskim grawał Aracyncie. Amisijon, muzyk derski, gdy chodził za stady, A lasy i źwierz dziki szedł za jego szlady. SzymSiel 11.
  • – Nie umiałes tego, kiedyś Po Pasterniku Oyca swego wkonopney koszuli zacielętami chodził. PasPam 192v.
fraz. chodzić o kiju:
fraz. o swej mocy chodzić:
fraz. suchą nogą chodzić:
fraz. nurkiem chodzić:
fraz. chodzić za pługiem (sz. zm.):
  • Zá pługiem chodzę/ orzę. Manicula [...] Regula transuersa in stiua, quae manu tenetur [...]. Kn 715.
  • Chodzieł Noe, wyszedszy z Korabiá, za pługiem, Y ty możesz párobkiem, w czesie być nie długiem. PotPocz 134.
fraz. chodzić za sochą:
fraz. w szeregu chodzić:
fraz. chodzić po śmierci:
fraz. truchtem chodzić:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Chodzi iák owiéczká/ á tryka iák báran. KnAd 64.
przys.
  • Chodzi iák owieczká/ á tryksa iák Báran. RysProv II, 3.
przys.
  • Kto dobrzé chodzi/ koszt nogámi nágrodzi. KnAd 377.
przys.
  • Kto chodzi po nocy/ szuka kiiowey niemocy. RysProv V, 8.
przys.
  • Kto nie ma koniá/ niech piechotą chodzi. RysProv 36.
przys.
  • Ktora go przed sobą nosząc nie vstrzeże/ druga zá nią chodząc pewnie nie vstrzeże. RysProv VI, 10.
przys.
  • Kto z młodu chodzi iáko stáry/ ná stárość skacze iáko młody. RysProv VII, 2.
przys.
  • Trudno tego wodzić/ kto nie może chodzić. RysProv XV, 7.
przys.
  • W tym się polu dobrze rodzi/ Po ktorym Gospodarz chodzi. RysProv XVII, 8.
przys.
  • Kto z mądrymi chodzi, mądrym będzie, przyiáciel głupich, podobnym im będzie. BirkOboz 74.
przys.
  • Podź robić. O nié mogęć chodzić. Podźże iéść. Toć muszę leść. KnAd 164.
przys.
  • Chodzi zá niem iák cięń. KnAd 636a.
przys.
  • Szkodaskory przedawac poki Niedzwiedz chodzi. PotWoj 96.
przys.
  • Iák z réiéstru/ z tábulatury chodzi/ czyni. Homo palaestrae institutus: homo é palaestrae, Decori per quàm studiosus. Omnia accuratè, decenter, exactè [...] agit: In omnibus actionibus concinnus et elegans est [...]. Kn 231.
przys.
  • Poki chodzim/ poty się godzim. RysProv XII, 5.
przys.
  • Kto nie rychło chodzi/ ten sobie szkodzi. RysProv V, 7.
przys.
  • Kto nogami máło chodzi/ językiem/ ábo vszymá sobié nágrodzi. KnAd 390.
przys.
  • Wiecznie nie zyie, kto chodzi. OblJasGór 47.
przys.
  • Nie o to ią bito/ że chodziłá w żyto/ ále że domá nie sypiáłá. RysProv X, 2.
przen. przenośnie:
  • – Pan Jezus rzekł, jam słońce, jam jest światłość świata, Poki serce baranka miłosierdziem zdobi, Poki we lwa strasznego gniew go nie przerobi, chodźmy w światłości. PotFraszBrück II II, 17
  • – W nowym przymierzu nam zákázuią drogą bitą y przestroną chodzić/ powiádáiąc/ że táka ná zginienie prowádzi. StarPopr 41
  • – Trudno Práwdy, co ostrym chodzi tu krzemiencem, Inszym, procz cierniowego koronowáć wieńcem. PotPocz 157
  • – Potáiemnie podczás w osobie wężowey zá [siostrą] młodszą się po domu przechadzaiącą szátán chodził: podczas około uszu iey wołał/ podczas kołátánie/ y wrzask. Strászny czynił. SpInZąbMłot 302
  • – Ufając iż z nimi [elearami] Pan Jezus chodzi za hetmana [...] rozkazał książę Lichtenstejn [...] tak wiatrom, to jest wichrowatym łbom rebelizanckim, jako i [...] ministrom albo predykantom [...] aby się dla uspokojenia w królestwie czeskiem kościoła bożego naprzód z Pragi, a potem i ze wszystkich Czech koniecznie prowadzili. DembPrzew 116
  • – Lecz cóż już po tym, gdy się nie nagrodzi To, co za bramę Prozerpiny chodzi! Mizerne tylko umarłych obchody Cieszą, gdy jadą przez stygiejskie wody. BorzNaw 83
  • – Podniesion wpychę, wielkiemPanowaniem, Iusz nie po ziemi, lecz po niebie chodzi [król Kambises]. PotSyl 109
  • – Nie iest to wielki fawor, ná drodze pozdrowić, piechty taka uczynność chodzi. MłodzKaz IV, 71
  • – Podobny Podobnego (: tak Sequella [następstwo] chodzi) Orzeł Orła y Sokół Nie Gołębia rodzi. PasPam 273
2. »udawać się dokąd lub do kogo albo przybywać skąd lub od kogo w określonym celu; uczęszczać dokąd, brać w czym udział«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. na ryby chodzić:
troj. chodzić na potrzebę (sz. zm.):
  • COMMODITÉ [...] WYGODA się też mowi w domu komorka sposobna gdzie ná potrzebę chodzą. DanKolaDyk I, 327.
  • LIEU COMMUN, (Retrait ou' l'on va aux grands besoins.) [...] MIEYSCE pospolite osobna komorka gdzie wszyscy chodzą na wielką potrzebę. DanKolaDyk I, 328.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. z torbą chodzić po jałmużnie:
fraz. po chorobę gdzie chodzić:
fraz. z siekierą do dwora chodzić || z siekierą do dworu chodzić:
fraz. spać chodzić: »udawać się na spoczynek połączony z zaśnięciem«
fraz. chodzić do kuchni:
fraz. chodzić na co (sz. zm.): »wyprawiać się przeciwko komu czemu, w celu zdobycia czego, ścigać kogo co«
  • – Zszedszy się raz pospołu, węgorz węża pyta: "Przyjacielu, czemu wżdy rybitw was nie chwyta? Na nas sieci zarzuca, abo z wędą chodzi". VerdBłażSet 14.
  • – Zupa solna choć pogorzała ale sol została, to wnet koło tego hałas, bo y Moskwa więc chodziła na tę sol, a była iak w środku między nami. MarchŚcibHist 33v.
  • Die 29 z podjazdu wrócił się p. rotmistrz Bońkowski, ten chodził do Drui na Moskwę w koni dwuchset, nasiekł siła i żywcem mi kilku przyprowadził. ZawiszaPam 130.
fraz. na kogo chodzić: »wyprawiać się przeciwko komu czemu, w celu zdobycia czego, ścigać kogo co«
fraz. chodzić pod co (sz. zm.): »wyprawiać się przeciwko komu czemu, w celu zdobycia czego, ścigać kogo co«
  • – 28 Chodził nasz Podiazd potężny zecztyry tysiące woy[ska] PodOboz nieprzyiacielski nic niesprawiwszy. PoczOdlPam 30.
  • – Lepszem szczęsciem Fekiety asz pod Iassy chodzieł I wodz y Zołnierz dobry tensię w Węgrzech rodzieł. PotWoj 53.
fraz. chodzić przeciw komu: »wyprawiać się przeciwko komu czemu, w celu zdobycia czego, ścigać kogo co«
fraz. chodzić za czym: »oddawać się czemuś, zajmować się czymś; żyć z czegoś«
fraz. chodzić na co: »oddawać się czemuś, zajmować się czymś; żyć z czegoś«
fraz. chodzić przeciwko komu: »wychodzić komu na spotkanie«
fraz. do kogo w dziewosłąby chodzić:
fraz. po egzekucyi chodzić || po egzekucyjach chodzić:
fraz. chodzić po jałmużnie:
fraz. po jałmużnę chodzić:
fraz. po prośbie jałmużny chodzić:
fraz. chodzić po kolędzie (sz. zm.):
  • – A niewiecie wy tego/ iż w Vniey Kátholickiey/ w ktorey bogoboyna Ruś mieszka/ tákich obyczáiow nie mász/ áby dziedzictwo Chrystusowe miáło po kolędzie chodzić od Mołoycá do Mołoycá/ od Kniáziá do Kniáziá? BirkRus 5.
  • – Tym ja ślę wiersze, ten je czytać będzie, Co dawno chodzi z kusiem po kolędzie, Co nowicyjat odprawił w Lublinie Na Czwartku, co wie, jakie gospodynie w warszawskiej Baszcie, na Mostkach we Lwowie, co za szynk w Smoczej Jamie przy Krakowie. MorszAUtwKuk 310.
  • ESTRE'MER [...] KOLĘDOWAC, kolędę obchodzić dawać odbierać chodzić z kolędą álbo po kolędzie. DanKolaDyk I, 554.
fraz. chodzić z kolędą:
fraz. chodzić przed półmiski:
fraz. do stoła chodzić || do stołu chodzić (sz. zm.):
  • Chodzi ieden do stołu/ ztárgował na cáły rok zá 300 zł. Więc przyszło mu odiacháć we ćwierci Roku/ pytam wiele powinien gospodarzowi zápłácić. GorAryt 103.
  • Conuictor Do stola chodzączÿ. SłowPolŁac 29.
  • – Gospodą staliswa i do stołu chodzili u Magistra Andrzeia Wolziusa. VorLetSkarb 85.
fraz. z listami chodzić (sz. zm.):
  • – Krawiec ten z listami chodzi fl. 6. OpisKról 319.
  • – Do Nyssy Chłopi chodzą z listámi od Księdzá Krákowskiego, trzebáby ich przeiąć. LubJMan 74.
fraz. do kogo w nawiedziny chodzić:
fraz. w pola chodzić: »brać udział w bitwach«
fraz. w poselstwie do kogo chodzić:
fraz. na przechadzkę chodzić:
fraz. na stolec chodzić:
fraz. do jakiejś szkoły chodzić:
fraz. do tańca chodzić:
fraz. chodzić za kim (sz. zm.): »wyprawiać się przeciwko komu czemu, w celu zdobycia czego, ścigać kogo co«
  • – A gdzieby też tego potrzeba niosła, żeby ci ludzie za temi rozbójnikami chodzący sami im podołać nie mogąc, posiłkowania potrzebowali, tedy jako prędko dałby znać starszy nad temi ludźmi. AktaKrak II/1 25.
  • – Wniwecz się już wojsko obróci, chodząc dłużej za nim [Lubomirskim]: często bez wozów nocujemy, zmoczeni z srogich a ustawicznych deszczów jako psi. Spodziewaliśmy się co godzina, że nam miał dać potrzebę [...] i już kilka razy był uszykował wojsko. SobJListy 56.
fraz. chodzić do czego (sz. zm.): »wyprawiać się przeciwko komu czemu, w celu zdobycia czego, ścigać kogo co«
  • – Zamek ten [w Woroneżu] od Cara Borysa nad Donem z budowany na slaku, ktorędy tez czasem Tatarowie zwykli do Moskwy chodzic propter omnes casus Vfortyfikowałbył Impostor. ŻółkPocz 47.
  • – Tamze za Dnieprem będąc, chodziło Woysko nasze Polskie pew[na] Czesc, y Tatarow kilka Tysięcy pod Commendą ImPana Bidzinskiego do Moskwy wprawdziec tam siła napalili Włosci y Tatarowie Plonu Siła byli nabrali. DrobTuszInf 10-11.
fraz. po czym chodzić: »oddawać się czemuś, zajmować się czymś; żyć z czegoś«
fraz. przed kim chodzić: »wyprzedzać kogoś w osiągnięciu jakiegoś celu«
fraz. do berła chodzić: »o ptaku łowczym: być umieszczonym na berle myśliwskim«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Zak béz ksiąg chodząc do szkoły/ zgodzi się potem páść woły. KnAd 1297.
przys.
  • Dziesięć lisowátych do iednego białokurowátego ná porádę chodzą. RysProv III, 6.
przys.
  • Nie raz spac bez wieczerzy chodzieł Gdy swoiey nie gotuiąc, kto na cudzą godzieł. PotWoj 174.
przen. przenośnie:
  • – Trafiło się paniątko do onego dworu I domu i dobrego swych rodzicow zbioru, A to że prostak, bo się nikt nie rodzi Z rozumem i dopiero poń do ludzi chodzi. PotFraszBrück II II, 360
  • – Dobra i pięść pod głowy. - lecz gdyś to mówiła, Znać, żeś o mym zupełnym wczasie nie myśliła, Bo głowę opatrzywszy, tegoś zapomniała, Że głowa bez swojego nie chodzi spać ciała. MorszAUtwKuk 354
  • – Czwartak Marsa. Która się panna w ten aspekt urodzi, Rada z towarem do galantów chodzi. MinSow 290
3. »nosić, mieć co na sobie jako ubiór, jego część lub uzupełnienie do niego, być ubranym jakoś, wyglądać w pewien sposób; mieć co stale przy sobie, nosić co ze sobą«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. po bakalarsku chodzić; chodzić po biskupiu; po biskupsku chodzić; po hiszpańsku chodzić; po jezuicku chodzić; po klerycku chodzić; po polsku chodzić; chodzić po miejsku; po niemiecku chodzić: »w stroju niemieckim«
  • – Drzewicki chlopski syn studował w Crac. y circa 1632 po bakaliarsku chodzieł. TrepNekLib 74.
  • – Drugi w purpurze chodzi drugi po Biskupiu A o Biskupa mało co albo nic nie stoi Ani sie prawa ani Kapituły boi. OpalKSat 91.
  • – Carol Ferdinand [...] Vmarł A ten lub Biskupi Tituł trzymał iednak Kapłanem nie był, choc po Biskupsku chodził. KomonDziej 154.
  • Po Hiszpansku chodzi Hispanische manier/ Muster. ManTobPhr 120.
  • – Postępuie dáley ieszcze tenże/ y miásto defensorá Akádemiey/ sędzią się rzeczy Iezuickich/ mocą ktore ynie ma vczyniwszy/ powiádá/ że Iezuici nie wszyscy są Iezuitámi práwdziwymi/ chociáż po Iezuicku chodzą. SzemGrat 35.
  • – Ten syn ie[go] po Klerycku chodziel Grassowal w Crac. dla czego od X. officiala Crac. bel degradowany circa 1628. TrepNekLib 65.
  • – Dębolecki zowiesie od z Dębu liecenia Iedrzy po Klerycku chodziel A. 1627. TrepNekLib 67v.
  • – Nie kożdyć to, co po Polsku chodzi, Polskie ma serce. MłodzKaz I, 352.
  • – Ten syn ie[go] po Klerycku chodziel Grassowal w Crac. dla czego od X. officiala Crac. bel degradowany circa 1628. chodzieł potym po mieysku y odszedl zCrac. sluzyc A. 1636. TrepNekLib 65.
  • – Pokaz że mi ktory to krol boc ia go ieszcze nieznąm. wiem ze po Niemiecku chodzi ale to tu kilka Niemcow niewięm ktory. PasPam 198v.
troj. chodzić po persku; po pielgrzymsku chodzić; chodzić biało; chodzić po włosku (sz. zm.); czarno chodzić; po tatarsku chodzić; chodzić fijołkowo; chodzić purpurowo; chodzić wiśniowo:
  • – Po Włosku chodzę/ nosze się/ po Pérsku etc. [...] Induo vestitum Persicum [...] i. vestior Persico more [...]. Kn 721.
  • – Alexander Komorowski [...] umarł [...] O ktorym nie ktorzy twierdzą ze po Piełgrzymsku chodząc, w Orawie na Lipniczy u nie iakiego Macieia Szmietany bywał. KomonDziej 104.
  • – Kápłáństwo reguły Piotrá S. czárno chodzi, Biskupi fiiáłkowo álbo wiśniowo, Kardynali purpurowo, sam Papież głowá Kościoła biało. MłodzKaz IV, 106.
  • Chodzę po włosku/ etc. vide Po włosku. Kn 68.
  • – Kápłáństwo reguły Piotrá S. czárno chodzi, Biskupi fiiáłkowo álbo wiśniowo, Kardynali purpurowo, sam Papież głowá Kościoła biało. MłodzKaz IV, 106.
  • – Proszę vniżenie tylko/ ábyś z námi łączyć się raczył/ y to zadánie swoie skutkiem swoim ziścił. O co ia y wszytko Woysko Cháná I. Mci pilnie prosi/ ábyś W. M. Pan bezodwłocznie dokąd ieszcze woienna porá służyć będzie/ do nas przybywáć raczył Wiem ia/ że W. M. Pan vmiesz po Tátársku chodzić/ y łátwo w to potráfisz/ że wprędce z námi spolnie robotę y vsługę Rzeczypospolitey tráktowáć będziesz. MerkPol 138.
  • – Kápłáństwo reguły Piotrá S. czárno chodzi, Biskupi fiiáłkowo álbo wiśniowo, Kardynali purpurowo, sam Papież głowá Kościoła biało. MłodzKaz IV, 106.
  • – Kápłáństwo reguły Piotrá S. czárno chodzi, Biskupi fiiáłkowo álbo wiśniowo, Kardynali purpurowo, sam Papież głowá Kościoła biało. MłodzKaz IV, 106.
  • – Kápłáństwo reguły Piotrá S. czárno chodzi, Biskupi fiiáłkowo álbo wiśniowo, Kardynali purpurowo, sam Papież głowá Kościoła biało. MłodzKaz IV, 106.
troj. z dworska chodzić; chodzić z węgierska:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. w samorodnej barwie chodzić:
fraz. z biesagami chodzić:
fraz. z mantykami chodzić:
fraz. chodzić z kijem:
fraz. chodzić pod pokrywką:
fraz. w wieńcu chodzić:
fraz. w wianeczku chodzić:
fraz. w wianku chodzić:
fraz. w żałobie chodzić (po kim) (sz. zm.):
  • – Po Oycu/ Brácié/ Stryiu/ etc. w-żáłobié chodzę. [...] Patrem mortuum lugeo, nigram vestem indutus [...] In luctu sum ob mortem fratris [...]. Kn 719.
  • – Posłowie Holendersczy/ nie spráwili sobie żáłoby po śmierci Xiężney de Oranges, choć Krolestwo y wszytek Dwor po niey w żáłobie chodzili. MerkPol 205.
  • – Piotr w rzewney chodził żałobie/ jáẃni się Uczniowie skryli/ tájemni się objáwili. KancPol 174.
  • – Materyj żadnych świetnych nie potrzebuję, bom uczynił votum w żałobie chodzić, póko nie ujrzę śliczności duszy i serca mego. SobJListy 211.
fraz. w inszej chodzić skórze:
fraz. w papierowych trzewiczkach chodzić:
fraz. po adamsku chodzić: »nie nosić nic na sobie, być nago«
fraz. w kajdankach chodzić: »być uwięzionym«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Cnotá w czerwieni chodzi. RysProv I, 10.
przys.
  • W mászkárzé chodzi. KnAd 481.
przys.
  • Iéden chodzi w miérzé/ drugi suknią dziérzé. KnAd 509.
przys.
  • Pámiętamy kiédyś piészo/ boso/ chodził. KnAd 570.
przys.
  • To ma w czem chodzi. Kn 1165.
przys.
  • Poki w niey Niedzwiedz chodzi, nie przedaway skory. PotWoj 139.
przys.
  • – Nuż byłoby dosyć kłopotu mężom, stárać sie i o takie, i o tákie wstążki, o ten, i ow kolor, bo kożda chciałáby chodzić, iáko paw. MłodzKaz II, 42.
przen. przenośnie:
  • – Próżno się tedy cieniem w z wierzchu chłodzę, Gdy w sobie noszę ogień i z nim chodzę. MorszAUtwKuk 159
  • – Zażyj [...] pochodnie tej, z którą syn Wenery chodzi, Którą nad niebianami i ludźmi przewodzi. MorszAUtwKuk 136
  • – PAnie nie odpuszcisz/ swojich wiernych nigdy/ áni im dopuścisz cierpieć żadney Krzywdy: Twą się sprawą rodzą/ w twojey bárwie chodzą/ kwiatki/ ty sam ptaszki: Ty żywisz robaszki. KancPol 317
  • – Bog [...] Duszę mu [człowiekowi] dał rozumną, odzienie aniele. Uzłocił i uczynił godną szczyptę mułu, Z nieoszacowanego szaty karbunkułu, Gdy, tchnąwszy, ducha swego cząstkę w człeka puścił. Długoż w tej lamie chodził? Zaraz ją utłuścił, Zaraz poszła na pychę. PotFraszBrück I I, 385-386
  • – Iakoście go [Lubomirskiego] Invidi [pełni nienawiści] w tę oblekli Sukięnkę w ktorey Sami [...] Chodzicie. PasPam 194v
4. »poruszać się, przemieszczać się, przebiegać, płynąć, przepływać; krążyć, być w obiegu, obiegać«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. tam i sam chodzić:
troj. gwiazda osobno chodząca:
troj. kołem chodzić:
troj. młyńcem chodzić:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. do druku chodzić:
fraz. po ciele chodzić:
fraz. chodzić po rękach || po ręku chodzić:
fraz. chodzić przez ręce:
fraz. chodzić z ręki do ręki:
fraz. chodzić po sercach:
fraz. po świecie chodzić:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • (wariant I):
    Nie po drzewie przygodá chodzi/ po ludziach. RysProv IX, 7.
  • (wariant II):
    Przygody po ludziách, nié po drzéwách chodzą. KnAd 956.
przys.
  • – Dawno powiedziano że przypadki nie poziemi ale poludziach chodzą. PasPam 149a.
przys.
  • Musiáło by słońce ináczey chodzić. KnAd 737.
przys.
  • Pijánemu świát ábo wszystko w koło chodzi. KnAd 843.
przys.
przys.
  • Nieszczęście po ludziach, nie po drzewie chodzi. PotMorKuk III 284.
przen. przenośnie:
  • – Kędy práwá niebieskie kędy teraz chodzi Spráwiedliwość [narzeka Ceres]. ClaudUstHis 38
  • – Posyłam Ci, Marszałku, lutnią po kolędzie [...] Ale nie wiem, jeśli się z twą muzyką zgodzi, Bo twoja tablatura wyższym kluczem chodzi. MorszAUtwKuk 3
5. »o mechanizmach lub ich częściach: wykonywać właściwą sobie funkcję, funkcjonować«:
przen. przenośnie:
  • – Młodemu pospolicie gębá ná kołowrocie chodzi, śmierciby mu się rownáło, gdyby miał milczeć. MłodzKaz II, 68
6. »o środkach lokomocji: jeździć, pływać; kursować«:
7. »przenosić się z miejsca na miejsce za pomocą wodnych środków lokomocji«:
8. przen. »postępować, zachowywać się w pewien sposób; być jakimś, znajdować się jakimś stanie, w jakiejś sytuacji«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. w drogach czyich chodzić:
fraz. ścieżką czegoś chodzić:
fraz. w uporze chodzić:
fraz. chodzić po nocy (sz. zm.):
  • – Po ty[m] znac zes nie cnota boc chodzis ponocy. KodKon 116.
  • – Gáchuię/ po nocy chodzę Száleiąc. Furo [...] bacchor [...] no. cte comessantium modo ago aliquid. SzyrDict 65.
fraz. chodzić z czym w odpowiedzi:
fraz. z czym chodzić na wytrwaną:
fraz. w ustawach czyich chodzić:
fraz. łasce u kogo chodzić:
fraz. chodzić samopas (sz. zm.): »być pozostawionym samemu sobie, bez dozoru, opieki«
  • – Capy chodzą sámopás/ wiecznym się przymierzem Ziednoczywszy z Sátyry/ y z drápieżnym źwierzem. TwarSLeg 52.
  • – Nie trzebá im dawáć samopás chodzić, niech nie będzie Pan Inspektor tu, á Pan Student álbo uczeń sám, pilnuycie się oboie. MłodzKaz II, 64.
fraz. z kim chodzić: »być z kim w ciąży«
fraz. chodzić na czyich nogach:
fraz. chodzić z kim w odpowiedzi (sz. zm.):
  • Chodzę z kiem w odpowiédzi/ vide Odpowiádam 2. Kn 68.
  • W odpowiedzi chodził y ow waleczny z trzody Pásterzskiey Dawid [...] z swoim nieprzyiacielem Saulem. WojszOr 274.
fraz. w błędzie chodzić: »odstąpić od wiary, prześladowac wyznawców wiary«
fraz. pośledzy chodzić: »być osobą nic nieznaczącą«
fraz. jako oziębły chodzić: »mieć złe samopoczucie psychofizyczne«
fraz. chodzić podle bota: »być w biedzie, w nędzy«
fraz. kim spółbrzemienną chodzić: »być w ciąży bliźniaczej«
fraz. chodzić doskonale za kimś: »okazywać komuś pełne posłuszeństwo«
fraz. niegórno chodzić: »żyć skromnie, nie stawiać sobie wysokich celów, umieć poprzestać na małym«
fraz. nie samemu chodzić: »żyć z kimś w konkubinacie«
fraz. w czymś jako w okowach chodzić: »być od czegoś uzależnionym«
fraz. chodzić pomaluczku: »żyć pokornie, skromnie«
fraz. za czymś chodzić: »kierować się czymś, postępować według czegoś«
fraz. żywym chodzić: »żyć, pozostawać przy życiu«
fraz. chodzić śladem czyim:
fraz. chodzić czyim torem:
fraz. tropy czyimi chodzić:
fraz. chodzić w grzechach czyich:
fraz. za mąż chodzić (sz. zm.):
  • – Zony prosze aby Za mąz nie chodzieła lec z tego nic nie bedzie. OpalKSat 73v.
  • – Piękna rzecz była wdowie nie chodzić drugi raz za mąż. PotWoj IV.
fraz. z myślą chodzić jak za pasy:
fraz. chodzić w okowach czego:
fraz. w służebniczej chodzić postaci:
fraz. chodzić za bałwany (sz. zm.): »skłaniać się ku bałwochwalstwu, oddawać się bałwochwalstwu, praktykować bałwochwalstwo«
  • – Abowiem się dopuścił [Achab] rzecży bárzo obrzydłych/ chodząc báłwany/ według wszystkiego/ jáko czynili Ammorejcżycy/ ktore wygnał PAN przed oblicżem Synow Jzráelskich. BG 1Krl 21, 26.
  • – Sądy moje odrzucili/ á w ustáwách mojich nie chodzili/ y Sábbáty moje pogwałcili [Izraelici]/ á/ że serce jch plugáwymi báłwany chodzi. BG Ez 20, 16.
fraz. czyimiś ścieżkami chodzić:
fraz. jakoby wpół umarły chodzić: »być bardzo osłabionym, wyczerpanym; nie przejawiać woli działania, poddawać się zniechęceniu«
fraz. chodzić za kogo: »o kobiecie: poślubiać kogo«
fraz. w rozkazaniu czego chodzić:
fraz. pod strażą chodzić:
fraz. chodzić w szczerości (sz. zm.):
  • – Abowiem wielcem się urádował/ gdy przyszli brácia/ y dáli świádectwo o twojey szczerości/ jáko to w szczerości chodzisz. BG 3J I, 3-4.
  • – Więtszey nád tę radości nie mam jáko gdy słyszę/ iż dziatki moje chodzą w szczerości. BG 3J I, 4-5.
fraz. w usłudze jakiejś chodzić:
fraz. po czyjej woli chodzić (sz. zm.):
  • – Boby nierówno lepiéj gadzinę urodzić, Niż dziecię, coby miało po swéj woli chodzić. SaadiOtwSGul 207.
  • – Ták v Xiędzá iák v Wdowy/ káżdy chodzi po swey woli. RysProv XV, 10.
  • – Po cudzey ábo po czyiey woli chodzić/ skakáć. Ex alterius arbitrio pendere [...] Pendere ex aliena leuitate [...] Ex alterius more viuere [...] Ad alienum ambulant gradum, ad alienum dormiunt somnum, ad alienum comedunt appetitum [...] Namque coquus domini, debet habere gulam. Kn 717.
fraz. w woli czyjej chodzić:
fraz. chodzić w zawody z czym o zakład:
fraz. w zawód chodzić:
fraz. chodzić jakoby umarły:
fraz. jako bydło za kim chodzić: »bezkrytycznie postępować jak ktoś inny, bezmyślnie naśladowac kogoś«
fraz. na wywrót chodzić:
fraz. w jakiejś barwie chodzić:
fraz. chodzić czegoś drogą:
fraz. jakąś drogą chodzić:
fraz. chodzić drogami czyimi (sz. zm.):
  • – Abowiem ja rozkázuię tobie dziś/ ábyś miłował PAná Bogá twego/ y chodził drogámi jego. BG Pwt XXX, 16.
  • – To mowi Pan zastępow: Ieśli drogámi memi chodzić będziesz y przykazánia mego będziesz przestrzegáł. KorRoz 82.
  • – Ty nie chodziłeś drogámi Oycá twego Iosapháta, ále poszedłeś drogą Krolow Izráelskich, y przywiodłeś do cudzołostwá Iudę, y obywátelow Ierosolimskich, to iest, do bałwochwalstwá. TylkStrom 98.
fraz. za tropy czyimi chodzić:
fraz. ku rodzeniu dziatek chodzić:
fraz. z dziatkami chodzić:
fraz. dzieckiem chodzić:
fraz. płodem chodzić:
fraz. chodzić potomkiem:
fraz. potomstwem chodzić:
fraz. chodzić synem (sz. zm.):
  • Chodzi synem/ cięszka/ Continet in aluo filium [...] Gestat in vtero [...] Gestat in aluo [...] Fert partum [...] Fert vtero [...] Vtero grauis partii gerit [...] Grauida est filio [...]. Kn 68.
  • – Akmená, w rozmowę się wdáłá z nią o połogách: winszuiąc, áby się iey Bogowie łáskawiey stáwili, niżeli iey sámey stáwiłá się Iuno, kiedy Herkulesem synem swoim, oycem mężá iey, chodziłá. OvOtwWPrzem 362.
fraz. w kajdankach chodzić:
fraz. w konfidencyją chodzić z kimś:
fraz. chodzić w korwety:
fraz. chodzić z nędzą:
fraz. chodzić w odpowiedzi (sz. zm.):
  • – A błaznowie macieli sie o lada co wadzic Takze y w otpowiedzi Ustawicznie chodzic. KodKon 121.
  • – Więcej frańce w obozie, niźli ran, Kurwy, karty, paszkwile chodząc w odpowiedzi, Z pogaństwem wasze dzieło, a ktoż tak krew cedzi? PotFraszBrück I 313.
fraz. na palcach chodzić:
fraz. na podsobku chodzić:
fraz. w powinnościach czyich chodzić:
fraz. o przodek z czym chodzić:
fraz. w szlubie chodzić: »być związanym ślubowaniem, przysięgą«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Kto nié postánowi żywotá/ záwsze chodzi koło płotá. KnAd 386.
przys.
  • (wariant I):
    Koło płotow chodzi. Nié wyráźnie mowi. KnAd 353.
  • (wariant II):
    – Nié do rzéczy to. Nic to do rzéczy. Odstąpił od rzéczy. Koło płotow chodzi. KnAd 576.
  • (wariant III):
    – Powiedzcie mnie, czego wy potrzebujecie, czego chcecie, i czemu koło płota chodzicie. SobJListy 526.
  • (wariant IV):
    – Na coż to koło płotu chodzić? KonSRoz 6.
  • (wariant V):
    TRUYE [...] Ad quaestia non respondere, et aliud loqui. NIEODPOWIADAC do rzeczy chodzić w koło płota [...] Koło płota chodzisz, nie odpowadasz ná to o co cię pytaią. DanKolaDyk II, 560.
przys.
  • (wariant I):
    – Iák nié swoy chodzę/ Iák w odmęcié chodzę. Prae maerore non sum apud me: Vix animi vel mentis sum compos [...] A morbo nec animo nec lingua, nec pedibus satisdum compos sum [...] Frasuię się. Kn 231.
  • (wariant II):
    – Nie inaczej Pasijczyk głowni swojej wrzawą Baczenie mi zaślepił smrodliwą kurzawą Zem jak w odmęcie chodził nie tam, gdzie mi radził Rozum, ale kędy mnie śleporód prowadził. ZimBSiel 112-113.
  • (wariant III):
    – Turbuiesz się, pokoiu nie masz, chodzisz zawsze iák w odmęcie. MłodzKaz IV, 194.
przys.
  • Iák nié swoy chodzę/ Iák w odmęcié chodzę. Prae maerore non sum apud me: Vix animi vel mentis sum compos [...] A morbo nec animo nec lingua, nec pedibus satisdum compos sum [...] Frasuię się. Kn 231.
przys.
  • – Gdy na świat wyjrzysz, nie ujrzysz giermaku Nie polskich strojow, same tylko pludry, Niechaj z Polaki nie chodzą na udry. MorszZWierszeWir I 365.
przys.
  • – Będzie to czásem drugiego cnotá, ále w drugim; poki ten pátrzy, poki ten pilnuie, to on nabożny, potulny, á potym ná głowie chodzi. MłodzKaz IV, 320.
przys.
  • – W takim był strachu Marszałek Nadworny ze chłop zbladł był iak trup, a chodził iak bes rozumu. OpalKListy 449.
przys.
  • – Już ty się godzisz Za mąż, po cóż chodzisz Jak jagnię za matką? MorszAUtwKuk 282.
przys.
  • – HARPER [...] SE HARPER [...] SZAMOTAC się szarpać się tárgać się tárgańca zá brody zá łby z sobą chodzić. DanKolaDyk II, 115.
przys.
  • (wariant I):
    Kiedy Pánowie zá łeb chodzą/ tedy v poddánych włosy trzeszczą. RysProv VI, 3.
  • (wariant II):
    – Dla ládájákiey przyczynki zá łby chodzicie, ná pojedynki się wywabiacie. GdacPan 91.
przys.
  • (wariant I):
    – Słyszeli sławę o nim: osobliwie Iákob ś. widział go [Pana] pod osobą Anyelską/ gdy z nim zápásy chodził noc cáłą. BirkNiedz 49.
  • (wariant II):
    pásy chodzic/ zá łby/ ábo zá włosy [...] Certare cum aliquo lucta [...] Certo cum aliquo tractu capillorum. Kn 1354.
  • (wariant III):
    – Śmierć z nią sámą w zapasy chodząc pokonaną stánełá. WojszOr 351.
  • (wariant IV):
    Ringen biedzic się/ zápásze chodzic luctari. KusWeg Iv.
  • (wariant V):
    – Niechajże kto chce, chodząc z fortuną za pasem, Gryzie się i dla pychy umiera przed czasem. Mnie z nią zgoda nie mierzi. PotFraszBrück I 256.
9. przen. »dbać, starać się, troszczyć się o kogo co, zabiegać o kogo o co, postępować w sposób przemyślany, zapobiegliwy w jakiejś sprawie; pracować przy czym, zajmować się czym«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. chodzić koło czegoś: »troszczyć się o coś«
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. (Komu) chodzi o kogo co (sz. zm.): »komuś zależy na kim na czym, ktoś interesuje się kimś czymś, troszczy się, zabiega o kogoś o coś, ma na myśli kogoś coś, ktoś stawia sobie coś za cel«
  • – Topowiedział [kałauz] zeWoyska iest tam ystoi Ieno ni wiem Iakie yczyie gdzie nasi chcąc pewną rzecz wiedziec botesz o nas chodziło wysyłali rozne Osoby. PoczOdlPam 13.
  • – Iezelić chodzi o przysięgę [...] Ia ciebie ztego rozgrzeszę. PasPam 144.
  • – Iednym w dobyciu murow dokuczała Praca co dzienna, Ktora długo trwała: Drugiem o łacne murow obalęnie Y o Klasztorne chodziło zginienie. OblJasGór 130v.
  • – Iezelis Swiat cały, Wskrzesieł umarły? cosz Ziemie tak mały Kawałek? co go iusz nie trzeba miesic O wszechmogący Boze: niemasz wskrzesic? O tocli: zes iusz przestał cudow chodzi? PotPer 17.
  • – Tyszkiewicz uprosił Xiążęcia aby do reszty Taborów Kozackich nie znosił, bo mu chodziło o Gumna y włosci. HistBun 4v.
  • – Nie mogąc tedy Duglas dac posiłku Warszawie dla tego że mu to nasze woysko zastąpiło, bolał okrutnie a osobliwie chodziło mu o Żonę ktora się tam z inszemi Paniami Szwedzkiemi znaydowała. HistBun 40v.
  • – [Pat]rzciesz Xięże Plebanie, pátrzcie mowię swoiey [...] o was chodzi, żebyś nie omylił, [nie czern]ieł powierzoney trzody, ále bielił. PotPocz 83.
  • – Ale ieżeli o to chodzi, żeby czasu darmo nie trawić, mogłby Krol mieć zabáwę. LeszczStGłos 97.
fraz. (Około czego) chodzić sposobami:
fraz. jako w pługu chodzić koło czego: »troszczyć się o co, dozorować, pilnować czego z wielkim zaangażowaniem«
fraz. o co (komu) gra chodzi:
  • O to tylko największa gra chodzi, ze barzo o male pieniędzy mi zostaje. ŁugowPodr 93.
  • O sławę obiema gra chodzi Bo zywot utraconey sławy nie nagrodzi. PotWoj 161.
  • – Y oto Mieysce nie ták wam grá chodzi Iako was miłość pokoiu uwodzi Zebyscie tylko z oblezęniá wyszli Tego pragniecie, y to wam namysli. OblJasGór 105.
  • – Oczuć się przebog cerstwa LECHA Młodzi/ Boć nie okozią wełnę grá iuż chodzi. Ale o Wolność. KochProżnLir 256.
  • – Odbiegł Henryk Polakow, przeto go też mijam, Y mieyscá w Herbách iego nie dáie Liliam. O dzieci mu gra chodzi, ze z Thronu ucieka, Nie wie, ze go w Páryżu zábita śmierć czeka. PotPocz 27.
fraz. pilnością chodzić koło czego:
fraz. (O co) chodzić staraniem:
fraz. żarliwością chodzić koło czego:
fraz. około czego rozumem chodzić:
fraz. chodzić o sprawiedliwość (sz. zm.):
  • – Nie chodzili nigdy o sprawiedliwość. RegZłocz 140.
  • O sprawiedliwość ta wdowa nigdy nie chodziła ani słała do Leska na Demiana Świetlika o pobranie jej bydła. RegZłocz 140.
fraz. chodzić około panny:
10. przen. »pojawiać się, występować w ścisłym związku z czym lub bez takiego związku«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. z czym chodzić w jednej kupie:
fraz. pospołu chodzić (sz. zm.): »być ze sobą związanym, współwystępować; być podobnym lub identycznym«
  • Pospołu te rzéczy chodzą/ dym zá płomieniem/ grzech zá lubieżném poyrzeniem ábo dotknieniem. KnAd 904.
  • – Widzę z Duchowieństwem, z bogomyślnością może chodzić pospołu ułamnostka ápetytowa. MłodzKaz IV, 105.
  • – Nie zaraz y nie w każdym lubo to rodowitym domowstwie naleść, oraz złączone z sobą armorum et pacis decora, nie zawsze te ozdoby pospołu chodzą. DanOstSwada II, 17.
fraz. społem chodzić: »być ze sobą związanym, współwystępować; być podobnym lub identycznym«
fraz. wespół chodzić: »być ze sobą związanym, współwystępować; być podobnym lub identycznym«
fraz. blisko siebie chodzić: »być związanym z czym, występować łącznie z czym«
fraz. niedaleko czego chodzić: »być związanym z czym, występować łącznie z czym«
fraz. przed czym chodzić: »poprzedzać co«
fraz. z czym chodzić (sz. zm.): »być związanym z czym, współgrać, współdziałać, współwystępować z czym«
  • – Iako nabyc tak niemniey rzecz iest nabytego Umiec ochronic maiąc w wydatkach swą miarke To iest aby expensa z perceptą chodzieła. OpalKSat 95v.
  • – Ostroznosc z doswiadczeniem, doswiadczenie z wiekiem Chodzi. PotWoj 85.
  • – Kápłáństwo stározakonne, chodziło z-żeństwem. MłodzKaz IV, 265.
fraz. do czego chodzić: »być związanym z czym, następować dzięki czemu, zależeć od czego«
fraz. kolejno chodzić: »działać według ustalonego porządku, na przemian, na zmianę«
fraz. po kim chodzić: »następować po kim według kolejności pokoleń«
fraz. razem chodzić: »być ze sobą związanym, współwystępować lub następować na przemian, tuż po sobie«
fraz. w barwie chodzić z czym:
fraz. do czego koleją chodzić:
fraz. kolejną chodzić:
fraz. kołem chodzić:
fraz. chodzić w kole:
fraz. w jednej sforze (z kim czym) chodzić (sz. zm.):
  • – Tak piękny smiech z zdradą chodzic w iednei sworze Zadną miarą nie moze. ArKochOrl 65v.
  • – Stáry á dziecię w iedney sforze zsobą chodzą. WojszOr 296.
  • – Wszytkie takie iednakie bogata Vboga I wiedney Sworze chodzą bo ktora chuda Sprzeciwia sie dostatniey chocby się y spękac Mezowi musi dla niey bydz. OpalKSat 29v.
  • – Kucharz y Kuchárká w iedney zsforze chodzą/ w ktorych ręku nie tylko Páńskie/ ále y káżdego/ dobre/ przez szczerość y umieiętność/ złe przez skwápliwość y złość/ zdrowie. HercBan 5.
  • – Widzę Litwin a Swinia w iedney sworze chodzi Swinia chce [...] li co zwąchać to chodzi po nocy Litwin zas na rabunek iak by wybrał oczy. PasPam 183v.
  • W jednej sferze[!] chodzi Zabojstwo z cudzołostwem. PotFraszBrück I 311.
  • – Dosyć na tym, że się w tym Domu urodziła, gdzie zawsze z Starożytnością poczciwość, z podczciwością cnota w iedneyże sworze chodziła. DanOstSwada II, 21.
fraz. z czym na powodzie chodzić: »być ściśle związanym z czym«
fraz. za czym w trop chodzić:
  • Za rozkoszami świata tego tuż w tropy śmierć chodzi. SaadiOtwSGul 226-227.
  • – Grzechy nasze o Panie za ktorymi w Tropy Napierwszy Swiat chodziły ognie y Potopy Dzis, nie w Wodzie, dla Tęcze, nie w ogniu z Gomorrą Ale się w własney swoiey krwi czyszczą y piorą. PotWoj 1.
  • – Sapiehowie z wielkich honorów i dostatków wbiwszy się w Ambicyą (zaktorą wszystkie w trop zwykły chodzić defecta ludzkie) począł ieden z Nich Hetman wielki Litewski przeciwić się Nieboszczykowi Krolowi. OtwEDzieje 40.
fraz. w parze chodzić:
fraz. chodzić jako cień za ciałem: »być ściśle związanym z czym«
fraz. za czym chodzić: »następować po czym, być wynikiem, rezultatem działania czego, dawać co w efekcie, mieć ścisły związek z czym«
fraz. przy kim jak na smyczy chodzić: »być ściśle, nierozerwalnie związanym z kim, stale towarzyszyć komu«
fraz. po jednemu chodzić: »o zdarzeniach, zjawiskach: występować oddzielnie, bez związku z innymi zdarzeniami lub zjawiskami«
fraz. pojedynczo chodzić: »o zdarzeniach, zjawiskach: występować oddzielnie, bez związku z innymi zdarzeniami lub zjawiskami«
fraz. chodzi o (sz. zm.): »rzecz dotyczy czegoś, zależy od czegoś«
  • – Iezelić chodzi o przysięgę [...] ia ciebie ztego rozgrzeszę. PasPam 144.
  • – Wachmistrz mowi że by nie oddawac [koni] alem ia powiedział że o moię chodzi Reputacyią. PasPam 158.
  • Chodziło o urazę Hetmanow y Narodu Litewskiego. PasPam 161.
  • – Niezałuyciesz Panie konia bo to o wielką rzecz chodzi. PasPam 238v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Pospołu te rzéczy chodzą/ dym zá płomieniem/ grzech zá lubieżnem poyrzeniem ábo dotknieniem. KnAd 904.
11. przen. »mieć jakąś wartość, znaczenie, znaczyć co; być podobnym do czego lub różnym od czego«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. w cenie chodzić:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. w wielkiej cenie chodzić:
fraz. z czym w równi chodzić:
fraz. górą chodzić:
fraz. daleko chodzić od czego (sz. zm.): »być niepodobnym do czego, różnym od czego«
  • – Cudowne było złączenie Mátki y Pánny; cudowne wiáry y sercá ludzkiego; cudowne y to trzecie Bogá y człowieká/ dwu nátur/ ktore dáleko od siebie chodziły. BirkNiedz 66.
  • – Boię się/ áby kto powieści nászych dla tego sámego do siebie przypuszczáć nie chciáł/ że daleko chodzą od mniemánia pospolitego. StarPopr 41.
  • – Świece, kufle, szklenice, trunki co nas chłodzą, O jako daleko od nas chodzą, Od zbroj krwią popluskanych, od świetnych pancerzow, Od pałaszow y koncerzow. MorszZWierszeWir I 439.
fraz. za jedno chodzić: »mieć to samo znaczenie«
fraz. równie chodzić jako co || równie chodzić z czym: »być równym komu, mieć tę samą wartość, znaczenie co coś innego«
fraz. równo z kim czym chodzić (sz. zm.): »być równym komu, mieć tę samą wartość, znaczenie co coś innego«
  • – Ten [Argant - poseł egipski] z cudzoziemcá (pátrzcie iákie dziwy) W Egyptcie/ rowno z Sátrápámi chodził. TasKochGoff 44.
  • Z nieporownáną krásą wysoko bystry/ ktory z słodko brzmiących Wm. M. M. Pánny wynika rozmow/ rowno chodzi rozum. DobrPol II, 234.
fraz. zarównie z kim chodzić: »być równym komu, mieć tę samą wartość, znaczenie co ktoś inny«
fraz. niedaleko chodzić od siebie: »być podobnym do kogo«
fraz. różno chodzić: »być różnym od czego, mieć różną wartość, znaczenie«
fraz. wiedzieć co po czemu chodzi (sz. zm.): »wiedzieć, co ma jaką wartość; być dobrze zorientowanym w rzeczywistości«
  • Po czemu co chodzi/ wiem/ wiesz/ ábo niéwiesz. Callidus vel iustus rerum aestimator (sum) Diligentissimè perpendens momenta officiorum. Non ignoras quanta momenta sint in Repub. temporum. Vnamquamq; rem aestimare, momentoque suo ponderare, sapientia iudicis tenet [...]. Kn 717.
  • – Trzeba zebys I w zyciu y w postepkach wszelkich był pocciwym Tosz U mnie bedziesz zacnym bedziesz U Kozdego Mądrego y ktory wie co po czemu chodzi. OpalKSat 70v.
fraz. (Przed czym) w przód chodzić: »być najlepszym, mieć najwyższą wartość«
fraz. chodzić na ostatku: »mieć najniższą wartość, najmniejsze znaczenie«
fraz. o bok z kimś chodzić: »być komu równym«
  • – Niech o bok, niech zárownie, ztworzenie z-Ztworzycielem nie chodzi. MłodzKaz II, 114.
  • – Wiemy ze wodz ludu Bożego, ieden był tylko Moyzesz, á czemusz wyście Ludu Izráelskiego, przyczyta się i rękom Moyzeszowym i rękom Aáronowym? [...] ten Aáron., o bok teraz z-tobą [Mojżeszu] chodzi, dzielą między wámi sławę, in manu Moysi et Aaron, w-ręku Moyzeszá i Aároná. MłodzKaz I, 46.
  • – W Swiętey Ewangelyi, naprzod się miánuie Oblubieniec, dopieroż Oblubienicá; á ieżeli nie byłá Oblubienica kondycyią rowna Oblubieńcowi, postáremu nie tráktował iey iáko służbisty iákiey, coby się to zá niem włoczyć miáłá, ale o bok z niem chodziłá. MłodzKaz IV, 525.
fraz. w jednej cenie z kim czym chodzić (sz. zm.): »mieć równą wartość«
  • Jedno i dobrych, i złych szczęście psuje Czysty z nieczystym w jednej cenie chodzi. LubSTobPol 47.
  • – Wiem, że niegdy ták droga Kleopatry byłá Perła, że w iedney cenie z iey Páństwem chodziłá. DamKuligKról 34.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • – Ja nie mogę w piszczałkę wraz i w kornet dmuchać. Cytra z drumlą nie chodzi, pasztet z grochem, rowno. PotFraszBrück II 378.
12. prawn. »o nieruchomości, majątku itp.: mieć jakiś status funkcjonowania, użytkowania, zagwarantowany kontraktem, umową itp.; o państwie: być rządzonym«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. osobliwie chodzić:
fraz. za osobnym konsensem chodzić:
fraz. prawem dziedzicznym chodzić:
fraz. za przywilejem chodzić:
fraz. w arendzie chodzić:
fraz. osobliwym prawem chodzić (sz. zm.):
  • – Wieś Lissowo. Jest to wojtostwo, Ktore osobliwem prawem chodzi. OpisKról 14.
  • – Jest w tejże wsi dworek pusty, do ktorego [...] należało włok 5, ktore osobliwym chodziły prawem, teraz jednak nikt się z przywilejem na te włoki na te włoki nie odezwał, cale pusto leżą. OpisKról 458.
  • – W tej wsi włok 12, która ex antiquo do starostwa Kowalewskiego należała. Teraz jednak czas niemały osobliwym prawem chodzi. OpisKról 5.
fraz. alternatą z czym chodzić:
fraz. osobnym chodzić prawem:
fraz. chodzić pod jednym berłem: »znajdować się pod władzą jednego króla«
13. przen. »sięgać do jakiegoś argumentu, przykładu w dyskusji, rozmowie itp.«:
Związki wyrazowe niejednoznaczne względem znaczeń
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. truchtem chodzić:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys. od przysł.:
  • (wariant I):
    Chodzi iák owieczká/ á tryksa iák Báran. RysProv A3v.
  • (wariant II):
    Chodzi iák owieczká, á tryka iák báran. WojnaLust 263.
#

*CHODZĄCY
im. przym. czyn.
Formy gramatyczne:
lpst. równyM.mchodzący
żchodząca
nchodzące
D.mchodzącego
żchodzącej
nchodzącego
B.mchodzący
chodzącego
żchodzącą
N.mchodzącym
Ms.nchodzącym
lmst. równyM.moschodzący
nmoschodzące
D.chodzących
B.moschodzących
nmoschodzące
N.chodzącymiej

CHODZĄCY
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
1. »poruszający się za pomocą kończyn, przenoszący się z miejsca na miejsce«:
  • Chodzący/ oppositum latáiący/ czołgáiący się/ [...] Ambulatilis [...] Ambulatorius [...]. Kn 67-68.
  • – Przyprowadzam kogo do kąd/ ábo co innego. Przywodzę chodzącego. Przyprowadzam i nieme rzéczy/ ále z-pracą/ ábo z-powagą człéká. Adduco aliquem ante oculos, coràm: adduco puero nutricem [...] Adducere gentes armatas in Italiam: in iudicium aliquem [...] Perduco aquam ex aliquo loco [...] Peragere nauem in portum [...] Superinducere filio nouercam [...]. Kn 884.
  • Retrogradus Wspak chodzączÿ. SłowPolŁac 119.
  • – Wspak chodzączi Retrogradus. SłowPolŁac 99.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. chodzący w kole:
2. »noszący, mający co na sobie jako część ubioru lub uzupełnienie do niego, ubrany jakoś, wyglądający w pewien sposób«:
  • – W-trzéwikách/ w-botách chodzący/ obów máiący ná nogách. Calceatus [...] In crepidis, in caligis processit in publicum [...]. Kn 1218.
  • – Wytárto chodzący/ v. Szárék. Kn 1338.
  • Pileatus Wczapcze chodzączÿ. SłowPolŁac 105.
  • Soléatus Na trepkach chodzaczÿ. SłowPolŁac 128.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)