POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BLWOCINY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BŁACHARNIK
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 09.06.2016
BLACHArzecz ż, BLACHrzecz m
Warianty fonetyczne: BLACHA || BLACH, *BŁACHA
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.blach
blacha
D.blachu
blachy || błachy
C.blasze
B.blach
blachę || błachę
N.blachem
blachą || błachą
Ms.blachu
blasie || blasze
blaszy
M.blachy
D.blachów
blach
B.blachy
N.blachami
blachy
Ms.blachach
B.blasze
Etymologia:
niem. Blech
1. »cienki płat wybitego młotem metalu, używany do okuwania, obijania czego oraz wyrabiania rozmaitych przedmiotów i części różnych urządzeń«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. cynowa blacha (sz. zm.):
  • – W tymże podwórzu gołębieniec z gołębiami. Kompas z blachą cenową, osieł drewniany. InwKal I 254.
  • – Pioron na Wiezą [...] Vderził y one od wierzchu samego zapaliwszy, do Sczedu spalił, ze Czynowa blacha iako desc gwałtowny zniey padała. KomonDziej 194v.
  • – Rátusz tu [w Padwie] iest wspaniały [...] cały cynową pobity blachą. ChmielAteny II 192.
troj. blacha ołowiana (sz. zm.):
  • – Iezeli fluxus seminis pochodzi z gorącości wielkiey, dobra rzecz nosić blachę ołowiáną ná ná krzyżách. CompMed 580.
  • – Kazał Doktor kapelusz ołowianą blachą napełnić. BeimJelMed 438.
troj. blacha żelazna I (sz. zm.):
  • – Potym [zioła] miedzy dwie blásze żelázne/ á na pálec wzmiąsz [...] kładą. SyrZiel 122.
  • – W niej [łazience] piecyk malowany nowy, kociełek miedziany nowy na łańcuchach i hakach żelaznych wiszący i blacha żelazna. InwKal I 104-105.
  • – Z izby bokowej komora, w niej piec polewany, z kominem i blachą w nim żelazną, okien szkalnych w drzewo dwie. PiotBrań 413.
  • – Były tez ręczne pociski ktoremi Rzymscy zołnierze tak zręcznie ciskali iz niemi mierniey nizeli z łuku strzałami do Celu trafiali, a w co trafili tedy by tez w zelazne blachy rzecz uzbroiona była, na skroz ią przebiiali. SzołHist 19v-20.
  • – Podstaw pod nos chorego blachę żelázną rospaloną, żeby na nię krew kápáłá. PromMed 98.
troj. blacha srebrna (sz. zm.):
  • – Był przecię [kościół] ná wierzchu kryty śrebrnemi bláchámi. WargRzym 8.
  • – Iest w tym Kościele [...] Obraz [...] bláchą srebrną wkoło obsádzony. PruszczKlejn 71.
  • – Wszistkie prziwileia i listy publiczne pieczętuią, nie wozkiem alie pieczęcią wybitą na okrągłei blasze szrebrnei. VorLetSkarb 103.
  • – Zastawili v mnie siedzenie Lęk z blachą sribną poduszka Płat. KunReg 25.
troj. złota blacha I (sz. zm.):
  • – Pozłocisty/ złocisty/ pozłacány. Inauratus. Auratus currus: auratum tectum [...] Aureolus, auro similis [...] Obauratus [...] Imbracteatus auro [...] Pozłocisty sporo/ ábo bláchą złotą pokryty. Contactus ab auro fuluo chlamydem [...] Auratilis puluisculus [...] Circumlitus auro [...]. Kn 810.
  • – W Mieście tym iest [...] Meczet, albo Bożnicá Turecka [...] złotemi obita bláchami we wnątrz po scianách. ChmielAteny II 518.
troj. blacha cienka (sz. zm.):
  • Bláchá cienka/ blászká. Bractea [...] Bracteola [...] Lamnula [...] Blászká. Kn 33.
  • Brachtea Czienka blacha. SłowPolŁac 24.
troj. blacha miąższa:
troj. miedziana blacha (sz. zm.):
  • – Kościoł nasz Lubelski miedzianą bláchą pokrył. NiesKor II 16.
troj. blacha mosiądzowa posrebrzana:
troj. biała blacha:
troj. blacha ciągniona:
troj. blacha srebrolita:
troj. blacha złotolita I:
troj. żólta blacha:
przen. przenośnie:
  • – Gdy dziecię wchodzi pod kościelne dachy, Z których wisiały lodowate blachy, Urwany sopel od wysokiej rynny Przeciął i szyję, i gardziel dziecinny. MorszAUtwKuk 84
2. »wykonane z takiego materiału różne części zbroi; zbroja osłaniająca tułów, pancerz«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. blach przedni (sz. zm.):
  • Blach przedni czarny Szmalcowany [część zbroi]. ArchRadziw 1638 46, 14.
  • – Żelaznym szyszakiem głowę swą przykrełá/ Y tákowyż przedni blach ná piersi włożeła. OvOtwWPrzem 218.
  • – Przedtym odważni Káwálerowie, bláchu tylko przedniego záżywáli. AndPiekBoh 26.
  • – W Kozáckim Rynsztunku doyźrzeć potrzebá, áby (gdy nie może być Páncerzow) lekkiey zbroyki, álbo sámego przedniego bláchu, záżywano. FredKon 34.
troj. żelazna blacha II (sz. zm.):
  • – Po nich idą Pancerni, po Pancernych wSworze Z dragony wSwietney Łosi RaitaryaSkorze ToszPiechota, zelazną głowy kryta blachą. PotWoj 88.
  • Zelaznymi się blachy męznie uzbroiwszy [Jagiełło] Dosiądzie pod Rumelskim siodłem cisawego konioa. DrobOpow 108.
  • – Oboyczyk szyię wscięga, gdzie czołdary były Perłowe, a zas blachy zelazne zakryły Tył y przod piersi. DrobOpow 43.
troj. stalna blacha:
troj. stalny blach:
troj. zadni blach:
troj. złota blacha II:
troj. blacha złotolita II:
przen. przenośnie:
  • – Obojczyk. Po diabłaż do Włoch, gdzie żelaznym blachem Mąż pięknej żenie coś kryje przed gachem. O to i w naszym patrzcie wszyscy szyku: Tak szpetne kpisko siedzi w obojczyku. PotFrasz4Kuk I 360
3. »płaska forma do pieczenia chleba, ciast, mięsa; metalowa płyta stanowiąca nakrycie pieca kuchennego.«:
4. »rodzaj narzędzia tortur«:
5. muz. »instrument muzyczny metalowy w kształcie podkowy z elastyczną sprężynką pośrodku; drumla«
6. »plama na ciele«:

*BLACHA
nazwa własna »nazwa terenu lub posiadłości«:
  • – Blászyn miánowano/ Od Páná tego gruntu co go Bláchą zwano. RoźOff Hv.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)