POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło CHŁOŚCIĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło CHŁUPACZKI
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 06.12.2011
CHŁÓD rzecz. m
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.chłód
D.chłodu
B.chłód
N.chłodem
Ms.chłodzie
M.chłody
D.chłodów
B.chłody
N.chłody
1. »umiarkowane zimno, umiarkowanie niska temperatura powietrza, również czas, kiedy panuje taka temperatura; ochłoda, ochłodzenie się, orzeźwienie«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. chłód brać:
  • ~ FRAIS [...] Prendre le frais [...] Chłod brać chłodzić się na wietrze. DanKolaDyk II, 58-59.
troj. czynić chłody:
przen. przenośnie:
  • – Nad cień laurowy zasklepione wzwody Brwi twoich dają wierszom chłód zaćmiony. MorszAUtwKuk 5
  • – Plastr to ná serce Saula, wezbranego wrzodu, Balsam szaloney głowie dodaiący chłodu. Ze dobrego Ięzyka dostał. DrużZbiór 55
2. »chłodne, cieniste miejsce«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Kto we żniwá pátrzy chłodu/ nácierpi się zimie głodu. RysProv VI, 8.

ZA CHŁODU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»gdy jest chłodno«:
  • – Naprzystoynieyszy czás [siewu prosa] ná Wiosnę/ gdy Báby niebieskie wschodzą zá chłodu ráno/ ábo wieczorem. SyrZiel 1006.
  • – Gotuy konie y wozy/ ze poki za chłodu/ W rychle uyźrzysz pysznego Mury Cárogrodu. TwarSLeg 26.
  • – Wczás wygnáć bydło w pole, áby się dobrze zá chłodu nápásło. HaurEk 28.

PO CHŁODZIE
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»gdy jest chłodno; gdy zrobi się chłodno«:
  • – Na Wiosnę przed południem praca zdrowa. Lecie lepiey po chłodzie ráno prácowáć. PetrSInst C1- C1v.
  • Po chłodzié poiédzięmy/ [...] Refrigerata aura proficiscemur [...] Refrigerato aëre, ardore solis remisso iter faciemus [...] Vbi se calor fregerit, ibimus. Kn 717.
  • – Chłod [...] po chłodzie poiedziemy. wir werden, wenn es kühle worden ist/ abreisen. nous partirons quand le tems (le vent, l'air) se rafraîchira. T III 112.

O CHŁODZIE
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»gdy jest chłodno lub zimno«:
  • – Porzuciwszy rodzice, żony swe, y dziatki [...] Szli iák nędzni wygnáńcy głuche miedzy lásy, Zebracy vciśnieni, vtrapieni codzien. Dla Chrystusá, ktorych świat niebył nigdy godzien. Tám błądząc po pustyniách ná gorách o chłodzie, A w iámách, y pieczárach mieszkáli o głodzie [słudzy Chrystusa, naśladowcy męczenników]. DamKuligKról 86.

CHŁODEM
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»gdy jest chłodno«:
  • – Król jm. poranił się i chłodem pojachał na nabożeństwo do pp. bernardynek. SarPam 140.
Patrz *chłodnia, *chłodnica, chłodnik, *chłodność.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)