POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BYDLEŃSTWO drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BYDLĘCE
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.04.2013
BYDLĘ rzecz. n
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.bydlę
D.bydlęcia
C.bydlęciu
B.bydlę
N.bydlęciem
Ms.bydlęciu
M.bydlęta
D.bydląt
bydlętów
C.bydlętom
B.bydlęta
N.bydlęty
bydlętami
Ms.bydlętach
bydlech
1. »ssak rogaty, przeżuwający z gromady parzystokopytnych, głównie krowa, wół, cielę; inne zwierzę domowe hodowane dla wełny, skóry lub mięsa, wykorzystywane do prac w gospodarstwie«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bydlę oborne:
troj. bydlę owczarnie:
troj. bydlę rożne:
troj. leżeć jako bydlę zarznięte:
  • ~ Lezał iako bydlę iakie zarznięte wswoiey krwi. PasPam 244v.
troj. bydlę domowe:
troj. nierozumne bydlę I (sz. zm.):
  • – Lepiey się dáć rządzić bydlęciu nierozumnemu, á niż świátu. BirkNiedz 127 marg.
  • – Bieżał [Apsalon] z oburącz biiąc nierozumne bydle [muła]. DrużZbiór 118.
troj. kopyt rozdwojonych bydlę:
troj. bydlę robotne (sz. zm.):
  • – Ktoryby tákże Pácholik pod praetextem záściągnienia żywności, bydle robotne chłopu wziął (acz się nie nie godzi bráć) ma być karány vcięciem lewey ręki, álbo pryskowániem. FredKon 15.
  • SOMMIER. (Une beste de somme) [...] ROBOTNE bydlę, szkapsko, wywłoka. DanKolaDyk II, 503.
troj. jałowe bydlę:
troj. nieme bydlę I:
troj. nieme bydlę domowe:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. kim jak(o) bydlęciem pracować:
  • ~ Aby vmiał [oficer] sobie poruconym rozkáżywáć, y Zołnierze[m], nie iáko bydlęciem prácowáć. FredPiech D2v.
  • ~ Mało na tym, że chłopem iak bydlęciem prácuiemy; ale co większa y nie chrześciańska, że często za psa, albo szkápę chłopa poddánego przedáiemy. LeszczStGłos 100.
fraz. dźwigać jako bydlę:
  • ~ Insi záś cále Instrumentow nie używáiąc, dźwigáią iáko bydlętá. Czegom się z słusznym politowániem często nápátrzył, z właszczá przy dozorcách niebácznych. SolArch 1.
fraz. być jako bydlę prowadzonym:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ON DIT proverbialement, Remonter sur la beste (Rétablir sa fortune, ses affaires ruinées, se remettre en selle) [...] MOWIĄ przysłowiem, znowu wsiąść ná bydlę swoie, postáwić ná nogi szczęście swoie obalone, powstać znowu, porość. DanKolaDyk I, 192.
przen. przenośnie:
  • – Wszedł [Bóg] do znáku drugiego/ ktory Taurus zowią Astrologowie; ogromne to bydlę/ nieugłaskáne: Quasi primogeniti Tauri, pulchritudo eius. Táki był Bog po grzechu Adámowym/ zápalił się ná świát słusznym gniewem ná one obywátele Rayskie. BirkNiedz 15
  • – Zakonowi za niewolnika się y bydlę oddał, tego żądaiąc, aby się z nim zakon, iak z niewolnikiem y bydlęciem obchodził, do wszelakiey go roboty zażywał. NiesKor II 95
2. »zwierzę w ogóle, stworzenie, istota żywa«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. nieme bydlę II (sz. zm.):
  • – Ciáło chlubi się że ma swoie członki/ swoie zmysły/ swoię wymowę/ swoy rozsądek/ ktorym bydlętá nieme przechodzi. StarKaz II, 332.
  • – W Stárym Zakonie/ tylko nieme bydlętá kápłáni ofiárowali/ cielce/ kozły/ bárány/ ptástwo. StarKaz II, 50.
  • – Człowiek nie iáko nieme bydlę/ ktore się tylko zá ślepą nátury skłonnością udáie/ ále iáko stworzenie rozumne [...] to co przeszkodą być widzi odmiáta/ co zgodno [...] obiera. BujnDroga 298-299.
troj. czworonożne bydlę:
troj. dzikie bydlę:
troj. [Bydlę] leśne:
troj. nieme bydlę dzikie:
troj. nierozumne bydlę II:
troj. bydlę rozumne:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. jako bydlę: »po zwierzęcemu, tak jak zwierzę, w odróżnieniu od tego, co właściwe człowiekowi.«
fraz. w ziemię jako bydlęta nieme patrzeć:
  • ~ A Chrystus im [bałwochwalcom i mahometanom] Pan powiada: Widzę & vos de hoc mundo estis, w ziemię tylko iáko bydlętá nieme pátrzycie. StarKaz II, 72.
fraz. kogoś jako bydlęta na ofiarę rzezać:
  • ~ Ná co temu Báálowi ofiáruiecie corki y syny wásze/ iáko bydlętá iákie ná ofiárę rzeżąc tyráńsko bárzo. StarKaz II, 359.
fraz. jak bydlę żyć:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Człowiék nié bydlę/ to iest/ nié ma żyć iák bydlę. KnAd 132.
przys.
  • Człowiék nié bydlę. Kn 133.
3. ekspr. »obelżywie o człowieku małowartościowym moralnie, bezmyślnym, godnym pogardy«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
#
Patrz BYDLĄTKO.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)