POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BOGATO drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BOGDAJ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.02.2015
BOGATY przym.
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
lpM.mbogaty
żbogata
nbogate
D.mbogatego
żbogatej
bogaty
nbogatego
C.mbogatemu
żbogatej
B.mżywbogatego
nżywbogaty
żbogatą
nbogate
N.mbogatym || bogatem
żbogatą
nbogatym
Ms.mbogatym || bogatem
żbogatej
nbogatym || bogatem
W.mbogaty
lmM.mosbogaci
nmosbogate
D.bogatych
B.mosbogatych
nmosbogate
N.bogate
bogatymi || bogatemi
Ms.bogatych
lpM.mbogatszy
żbogatsza
nbogatsze
D.mbogatszego
C.mbogatszemu
B.mnżywbogatszy
żbogatszą
N.mbogatszym
W.mbogatszy
lmM.mosbogatszy
bogatsi
nmosbogatsze
D.bogatszych
C.bogatszym
B.nmosbogatsze
lpM.mnabogatszy
najbogatszy
żnabogatsza
nnabogatsze
C.mnajbogatszemu
B.mżywnajbogatszego
Ms.mnajbogatszym
żnabogatszej
lmM.nmosnabogatsze
D.najbogatszych
B.mosnabogatszych
nmosnabogatsze
najbogatsze
1. »mający duże dochody,posiadający znaczny majątek; zamożny, majętny«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Nié płáci bogáty/ alé wynowáty. KnAd 635.
przys.
  • (wariant I):
    Bogátégo pokutá/ vbogiégo biésiádá. KnAd 34.
  • (wariant II):
    Pokutá Bogátego Ubogiego Biesiáda. ErnHand 145.
przys.
  • Dziédzicowi płáczącemu śmierci dobrodziéiá bogátego/ nié wierz. KnAd 225.
przys.
  • Stáry zálotny/ Bogáty łákomy/ Vbogi pyszny. Bozy, y ludzki nieprzyiaciel. ŻabPol B1v.
przys.
  • Bogátego pokutá/ vbogiego łáźnia. RysProv I, 6.
przys.
  • ~ Bogáty zá vbogiego nie płáci. RysProv I, 6.
przys.
  • ~ Bogáty się dziwuie/ czym się żebrak gnáruie. RysProv I, 6.
przys.
  • ~ Bogáty się dziwi/ czym się chudziná żywi. RysProv I, 6.
przys.
  • Kto w dziesiąci leciech/ nie będzie nadobny/ we dwudziestu gładki/ we trzydziestu duży/ we czterdziestu mądry/ w piąciudziesiąt bogáty/ wsześciudziesiąt nabożny/ tedy iuz do śmierci tákim nie będzie. RysProv VII, 7.
przys.
  • Lepiey bogáty psá ćwiczy/ niż vbogi Syná. RysProv VIII, 4.
przys.
  • ~ Vczyń mię wieszczym/ á vczynię cię bogátym. RysProv XVI, 4.
przys.
  • Bogáty dobrodzieystw twych nié rachuié: Vrázy swé bárzo czuié. KnAd 36.
przys.
  • Bogátemu dobrzé czynić/ strátá. KnAd 36.
przys.
  • Mądry oyciéc syná ma mieć głupiégo/ á bogáty vbogiego. KnAd 803.
przys.
  • ~ Proznuiącemu nié przybywa choć bogátemu. KnAd 935.
przys.
  • Przéz sen bogáty. KnAd 949.
przys.
  • ~ Vbogi gdy bogátemu daruié/ żebrzé/ ábo co kupuié. KnAd 1185.
przys.
  • Vbogi obiad i bogátemu podczás smáczniéyszy. KnAd 1186.
przys.
  • Bogatęmu wszytko tkaią: przed ubogim zamykaią. JaśDict 116.
przys.
  • Trudny bánkiet, bez opuchłego, trudny bez bogátego, kożdy nań respektuie, kożdy go záprosi, i myśli: áza odda, áza odczęstuie. MłodzKaz II, 93.
przys.
  • Im kto bogatszy, tym skępszy iest, quo quis ditior, eò tenacior est. WojnaInst 146.
2. »świadczący o dostatku, zamożności, kosztowny, drogocenny, wspaniały, strojny, pełen przepychu«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. kamień bogaty (sz. zm.):
  • – U szyie mu na piersiach wisiało noszenie, Wktorym były bogate y drogie kamienie. ArKochOrl 70v.
  • – Ukochana Lancelotto [...] Ciebie nie proszę o złoto, Nie chcę u ciebie kamieni Bogatych, ani pierścieni. ZimSRoks 62.
troj. bogata nędza (sz. zm.):
  • – Nie sam aksamit, nie sam atłas, ani sama Przedajna w najbogatszym leży sklepie lama. Znajdziesz włoczki, sztamety i wielbłądzą przędzę; Znajdziesz rozkosz wesołą i bogatą nędzę. PotFraszBrück II 377.
  • – Podstarosci [...] darował [...] Monstrantią [...] do ktorey zaraz Baldachim Zielony Nedze bogatey z białemi kwiaty z Frandzlą Iedwabną darował Valoris Srebra Grzywien 11. KomonDziej 147.
przen. przenośnie:
  • – Kosztowniejsza to perła, która siła Wraz w sobie skarbów bogatych nosiła: Nos załamany, sierć [!] bielsza niż wełna, Miększa niż tyrski jedwab, niż bawełna, Oczy wypukłe, ogon zatoczony I w kilka kręgów pięknie ucerklony [o psie imieniem Perlisia]. MorszAUtwKuk 157-158
3. »obfitujący w co, będący w dużej ilości lub liczbie; obfity, znaczny«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bóg bogaty:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Niewiem bogate słowko, wiele nim zámkniesz, wiele zbędziesz. FredPrzysł D3v.
4. przen. »obfitujący w wartości duchowe, moralne, transcendentalne, w cnoty, zalety«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Bogátego ty nié máiętnością/ lécz vskromioną mierzay chciwością. KnAd 33.
przys.
  • ~ Bogátego nié vczyni Ccze sércé/ choć pełno w skrzyni. KnAd 33.
1, 2 , 3 a. 4:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Dość bogáty/ kto w cnotę nie ubogi. DobrGram 569.
przys.
  • Głupi możny (bogáty)/ niéznośny. KnAd 253.
przys.
  • ~ Przede drzwiami bogatych błaznow, mądrzy zwykli siadac. JaśDict 117.
przys.
  • ~ Bogáty się dziwuie/ czym się żebrak gnáruie. RysProv I, 6.
#
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)