POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BŁĄDLIWY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BŁĄDZENIE
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 01.09.2016
BŁĄDZIĆ czas. ndk
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
błądzić
lp1. os.błądzę
2. os.błądzisz
3. os.błądzi
lm1. os.błądzimy || błądziemy
2. os.błądzicie
3. os.błądzą
lpm1. os.błądziłem
-(e)m błądził
3. os.błądził
ż1. os.błądziła
n1. os.błądziło
lmmos1. os.-(e)śmy błądzili
3. os.błądzili || płądzili
nmos3. os.błądziły
lp2. os.błądź
lm1. os.błądźmy
2. os.błądźcie
błądząc
błądziwszy
1. »mieć fałszywe pojęcie o czym, źle, niewłaściwie oceniać fakty«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Gdzié ogon rządzi/ tám głowá błądzi. KnAd 236.
2. »odstępować od norm, reguł«:
3. »postępować niewłaściwie, źle; grzeszyć«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
przys.
  • Sam błądzisz/ á drugich rządzisz. KnAd 213.
przys.
  • Gdzié ich wiéle rządzi/ tám się często błądzi/ ábo łácno zbłądzi. KnAd 237.
przys.
  • – Przeto mowią: Nie tak sromotá, gdy mąż sam przez się błądzi, iáko gdy niewiasta mężem swoim rządzi. PetrSEt 19.
przys.
  • Ięzyk kiedy błądzi/ prawdę mowi. RysProv 30.
przen. przenośnie:
  • – Nie błądzić za takiemi przewodnikami, u ktorych naymniey widziemy tę pokorę y to ubostwo, ktore Ewangelia za naywiększe cnoty chrześciańskie zaleca. LeszczStGłos 15
4. »głosić, szerzyć, akceptować herezje, odstępować od wiary«:
5. »zbaczać z właściwej drogi, błąkać się«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. gwiazda błądząca (sz. zm.):
  • – Notuy: Sáturnus iest pierwsza gwiazdá błądząca, á w zględem swoiey influencyey dáie duszy cnotę, ábo moc rozeznánia, y rozumnie mowienia. AlbSekr 55.
  • – Nie moie lecz Cyrulika Diogenesa w tym zdanie: ktoremu gdy Astrolog remonstrował ná sferze Astronomiczney, ktore są errantes to iest błądzące po Niebie gwiazdy. Odpowiedział: Mylisz się: nie gwiazdy błądzą, lecz Astrologowie. BystrzInfZup 15 nlb.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Kto pyta/ nie błądzi. RysProv 8.
przys.
  • Drugich prowádziémy/ á sami błądziemy. KnAd 213.
przen. przenośnie:
  • – Błágay zá mną Bogá naywyszszego, Abym po twym odeściu z tąd, y dniá iednego W tey Pustyni niebłądził, y w nędznym żywocie Więcey niepielgrzymował przy tákim kłopocie. DamKuligKról 287
  • – Przeczżeś nam PANie dopuścił błądzić z drog twojich? przeczżeś zátwárdził serce násze/ ábysmy się ciebie nie bali? BG Iz 63, 17
  • – Każdy człowiek na tym świecie żyiący/ ktory swego sobie od Boga naznaczonego końca/na ktory stworzony iest/ albo niewiedząc/ albo nie uważaiąc/ ná domysł tylko y oślep przez te doczesne zabawy się wałęsa y błądzi; daleko słuszniey za głupiego/ marnego ná tym Swiecie tułacza miałby być sądzony. BujnDroga 1-2
  • – [Diakon Agapetus do cesarza Justyniana] Dobrá błądzące, dobrá ná wszytkie strony skrzydłá máiące. Zásadzasz się ná tym ábyś drugim roskazował, á długoż tego będzie? lat to trochę wszytko wymáże, á to z tobą poydzie czymeś Bogá obráził. TylkStrom 45
  • – Ale wyszedszy Bohatyr Skrzydlaty Od Ktorego blask bił zSwiecącey száty Gniewliwy, głosem zawołał surowie: Dom to tu Bozy, nie Giełda Łotrowie, O cięmni Ktorzy błądzicie w iasności O niewdzięcznicy tey sliczney wieczności. OblJasGór 144v
  • – Nie chciał sie tak sprawowac iakom ia nim rządził Ale wszystko za cartem po złey drodze błądził. KodKon 90
1, 2 a. 5:
1, 3, 4 a. 5:
1, 4 a. 5:
1 a. 5:
#

BŁĄDZĄCY
im. przym. czyn.
Formy gramatyczne:
lpst. równyM.mbłądzący
żbłądząca
D.mbłądzącego
żbłądzącej
B.mbłądzącego
żbłądzącą
lmst. równyM.mosbłądzący
nmosbłądzące
D.błądzących
C.błądzącym
B.mosbłądzących
nmosbłądzące
1. » źle, niewłaściwie oceniać fakty«:
  • – Niébłędny/ niebłądzący. Inerrans [...] Stellae inerrantes [...] erroris expers. Aplanes caelum stellatum [...] Inerrabilis orbis caeli [...]. Kn 491.
  • – Niech vważy, kto bez affektu sądzi Máchiáwelską potwarz, iádem złości záślepioną, y dla tego ták grubo błądzącą. LubJMan 55.
2. »odstępować od norm, reguł«:
  • – Irr-Geist/ fáłszywy Duch; irrige Lehrer/ błądzący Náuczycieł [!]. ErnHand 534.
3. »postępować niewłaściwie, źle; grzeszyć«:
  • – Ták tesz miał P. ten miły Plebán vczynić/ nie ná Iezuity ogołem krzyknąć/ iákoby źle Pány Akádemiki/ ábo kogo innego w spomináli/ ále ieśli ktorych słyszał w tym wykraczáiących/ zaraz błądzącym powiedzieć/ Fratres ista non sunt opera P. Ignatij, sed patris Diaboli, tákby ich był słusznie záwstydził. SzemGrat 23.
  • – On [Bóg] gdy zátrzyma wody/ wyschną: á gdy je wypuści/ podwracáją ziemię. U niego jest moc y mądrość. Jego jest błądzący/ y w błąd záwodzący. BG Hi 12, 15-17.
  • – Stáną się rozumnymi błądzący duchem: á szemrácze náuczą się umiejętności. BG Iz 29, 24.
  • – Przeto y nas grzesznikow [...] od Máiestatu twoiego Boskiego nieodgániay/ ále iáko Ociec łáskáwy przyimi błądzących/ y stráconych iáko pieniądz márny. StarKaz II, 102.
  • – Służę W.K.M. oraz do szczęśliwości Vkráinę Oyczyznę moię miłą prowádząc/ á to/ dobrych vtwierdzaiąc łaską W.K.M. á poniekąd błądzących wszelako wiodąc do vpamiętánia. MerkPol 79.
  • – Ieżeli bowiem nam wiele służy [...] Pismá S. y słowa Bożego nauká ieśli pilne práwdy uwáżanie/ ieśli gorące modlitwy/ ieśli skruchá spowiedzi/ przykłady/ y inne tym podobne nászey błądzącey/ nápádaiącey [...] słábości/ pomocy wątpić żáden niemoże/ iż te wszytkie miłościwe obrády/ istotą swą przechodzi ten/ sam ktory ie nam obmyślił/ y sporządził. BujnDroga 222-223.
4. »głosić, szerzyć, odstępować od wiary«:
  • – Dlatego P. Chrystus przyszedł był ná świát [...] áby był ludzi błądzących około znáiomości Bogá/ drogi prawdziwey náuczył. StarKaz II, 545.
5.
  • – Owce błądzące ná drogę dobrą náwodzą. SleszDow 17.
  • – Przybądź co prędzej, o drogo błądzących, O gwiazdo morska, o porcie tonących! BorzNaw 196.
  • – Słusznieś jest tedy za ratunek dana Ludziom i Morską Gwiazdą mianowana, Słusznieś i drogą rzeczona błądzących I prawym portem żeglarzów płynących. BorzNaw 204.
  • – Náwrość [!] błądzącego ná drogę práwą Weise einem ierigen Menschen auff dem rechten Weg. DobrGram 459.
  • – Kto tu w to potrafi aby czego mu potrzebá/ co mu ná dobre wynidzie obrał? sam człowiek? ostatnia radá od błądzącego o drogę pytać! BujnDroga 20-21.
  • – Ormianie z dawna malowali na tarczach swoich psa żołtego, ba y teraz rytego w Kościołach swoich stawiaią, na pamiątkę, iz ich w puszczy pewney błądzących, pies iakby do domu własnego przyprowádził. NiesKor II 604.
Autorka: BR-K
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)