POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BUDOWNY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BUDUNEK
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 25.02.2016
BUDOWAĆ czas. ndk
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L, SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
budować
lp1. os.buduję
2. os.budujesz
3. os.buduje
lm1. os.budujemy
2. os.budujecie
3. os.budują
lpm1. os.budowałem
-(e)m budował
2. os.-(e)ś budował
3. os.budował
ż3. os.budowała
lmmos1. os.-(e)śmy budowali
3. os.budowali
lpm1. os.będę budował
2. os.będziesz budował
3. os.będzie budował
zneut1. os.budować będę
lmmos3. os.będą budować
lp2. os.buduj
budując
budowawszy
budowano
1. »wznosić budowle, pomieszczenia, ich części lub zespoły«:
Rekcja: co, czego
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. w kwadrat budowany:
  • ~ Dwor Wittfeldt. Zamku żadnego w tym starostwie nie masz, tylko dwor drewniany w quadrat budowany, w ktorym jest izdeb po dwu stronach 4. OpisKról 477.
troj. po prusku budowany:
  • ~ Druga [izba] w sieni pobielana, w glinę po prusku budowana, niedobra. InwPuck 74.
troj. w strosie budowany:
  • ~ Dzis iuzesmy widzieli Wsi przy drodze kilkanascie y w strosie porządnie budowanych. PiasRel 24v.
troj. w ścianę budowany:
troj. w węgieł budowany:
  • ~ Obory okolne, w węgły budowane. InwKal I 456.
  • ~ To wszystko pominąwszy idziem do gumna, gdzie najprzód widziemy spichlerz z bali w węgieł budowany, o 2 piętrach. InwKal I 595.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Aethymon słow nie może być prawdziwy/ ieno z Słowieńsczyzny [...] záczym/ ktokolwiek go szuka w inszych ięzykách/ nie potrzebnem dowcipem ná wietrze buduie/ błędy błędámi wrzkomo obiaśniáiąc. DembWyw 14.
przys.
  • ~ Iesli rzeczesz, ze Sąsiad zposiłkiem przyiedzie Iako bys tesz budował na Marcowem ledzie. PotWoj 86.
przys.
  • ~ Kto muruie/ buduie. Kto z drzewá kleci/ ogień w domu nieci. RysProv VII, 1.
przys.
  • ~ Odstąpił Nieprzyiaciel od Troscianca y poszedł ku Humaniu, a mytez trzymaiącsię przypowiesci starey, uciekaiącemu Nieprzyiacielowi most buduy y tak z pod Ładyzyna znowu Woysko naswoie poszło Consistencye. DrobTuszInf 24.
przys.
  • ~ Ludzie dla nas budowáli/ á my dla ludzi. RysProv VIII, 7.
przys.
  • ~ Iéden buduié/ drugi psuié. KnAd 308.
przys.
  • Kto czéládź wiélką chowa/ i buduié: Ten/ by nawięcey miał/ wnét wyszáfuié. ábo: Drogę do vbostwá sobié gotuié. KnAd 376.
przys.
  • ~ lédzié budowáć/ niéwárowno. KnAd 532.
przys.
  • ~ Niéch też drugi robi/ mowi/ buduié/ opátrzy. KnAd 560.
przys.
  • ~ Ogięń buduié. KnAd 775.
przys.
  • ~ Gdzie Pan Bog kościoł buduie/ tám diabeł káplicę stáwi. RysProv IV, 4.
przen. przenośnie:
  • ~ Akwilo z srebrnym wylatuje śniegiem, Rzeki porywcze upornie hamuje, Mosty na wodach głębokich buduje. ZimSRoks 70
  • ~ Iedne [kobiety] włosy trafią Drugie wieze buduią na głowie y baszty. OpalKSat 30
  • ~ Roztok już widać! już widać prawdziwy Roztok! Z radości każdy perspektywy - Kto ma - dobywa, a w wesołem czasie Na miasto patrząc, swoje oczy pasie, A choć się z dala ledwo znakiem snuje, Każdy go wielkim przez prospekt buduje. BorzNaw 61
  • ~ Co powaznieysi boki rospiráią W Ławách [w kościele], az Smiechęm czasęm rozmáwiaią Znáć nie o Bogu, bo sámá postáwá Z Sámy ich Cery, y z oczu wydáwá, Ale nie wiedziec co tam zá praktyki Y iakie w głowie buduią fabryki. OblJasGór 143v
2. »konstruować maszyny, urządzenia techniczne i inne przedmioty ogólnego zastosowania«:
Rekcja: co
przen. przenośnie:
  • ~ [Mówi Apollo] O Gdzieżby białe złożyłá swe skronie [Dafnis]/ Gdzie ták ná ręku moich się ukłádłá/ Iákobym mile piástuiąc ná łonie/ z oczu iey sobie budował zwierciádłá. TwarSDaf 53
3. przen. »tworzyć, zdobywać, zyskiwać, umacniać; prowadzić działaniem do czegoś«:
Rekcja: co, na czym
4. przen. »zakładać, powoływać do życia«:
Rekcja: co
5. przen. »wpływać dodatnio na człowieka lub grupę ludzi, przyczyniać się do czyjegoś doskonalenia«:
Rekcja: kogo co
1 a. 4:
1, 3, 4 a. 5:
1, 3 a. 5:
1 a. 2:

BUDOWANY
im. przym. bier.
Formy gramatyczne:
lpodmiana złożonaM.mbudowany
żbudowana
D.mbudowanego
żbudowanej
nbudowanego
B.mbudowany
lmodmiana złożonaM.nmosbudowane
D.budowanych

BUDUJĄCY
im. przym. czyn.
Formy gramatyczne:
lpst. równyM.mbudujący
lmst. równyM.mosbudujący
B.nmosbudujące
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)