POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło DOSYCIĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło DOSYT
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 08.10.2014
DOSYĆ
Warianty fonetyczne: DOSYĆ, DOSIĆ
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T III, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
»wystarczająco dużo«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dosyć mieć na czymś (sz. zm.):
  • – [...] mężowi nie ták dalece przystoi káżdy kąt w domu opatrzyć, y gdzie się co dzieie pilnować: dosyć ma na tym, aby w domu dostatek był. PetrSEk 18.
  • – Nie mam ná tym dosyć/ ábym cię ták widziałá iáko Moyzesz: rádábym się odmieniłá w orlicę Ezechielową/ ozdobioną w rozmáite głowy/ pełna w oczy/ ábym się ciebie nápátrzyć mogłá iáko naylepiey [...]. BirkNiedz 48.
  • – Niezazdrości Jeymć Panna Woiewodzanka, tey Bogini [Wenerze] kleynotow [...] dosyć ma ná dwoch nieoszacowanych perłach Jey Mości Pani Woiewodziny Kijowskiey Babce, ktora nie tylko sama wielkich y ná cały swiat sławnych Potockich w Dom przyniosła decora, ále też y postronnych kráiow pierwsze złączyłá godności [...]. DanOstSwada II, 25.
troj. nie dosyć mieć na czymś:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. dosyć czynienie; dosyć uczynienie: »zadośćuczynienie; zadośćuczynienie«
fraz. dosyć czynić za coś I: »dawać zadośćuczynienie«
fraz. dosyć czynić czemuś II: »zadowalać, zaspakajać«
fraz. dosyć czynić czemuś III (sz. zm.): »stosować się do (zwyczajów), wypełniać (obowiązki)«
  • ~ Dosyc czyniąc woli WM. me[go] M-o Pana teyze zaraz godziny odpisuię na list WMP. OpalKListy 36.
  • ~ Zabraniacie Mieszczanom czynic dosyć prawu y zwyczaiowi. PasPam 167.
  • ~ Xiązę Io MSC z Prezmowa Funkcyiey urzędowi swemu nalezytey nieczyni dosyć. PasPam 232.
  • ~ Cisz Commiszarze Naszi postanowili aby Miesczanie Naszi iako powinnosciom swoim dosic czynic powinni tak aby posłuszenstwo Ząmkowi wszytkim oddawali [...]. KomonDziej 114v.
fraz. dosyć z siebie czynić:
fraz. nie dosyć czynić czemuś:
fraz. dosyć uczynić (komuś) (za kogoś, coś) I: »dać zadośćuczynienie«
fraz. dosyć uczynić czemuś (sz. zm.) || dosyć uczynić komuś w czymś II: »zaspokoić, zadowolić«
  • – [...] gdybym komukolwiek dosyć w czym podiąwszy się nie vczynił/ niech łáskáwie przyimie/ y odpuści/ y zá złe nie ma. GostSpos Przedm. b4v.
  • – A on niecnota, upatrzywszy k temu Miejsce, aby mógł uczynić swojemu Pragnieniu dosyć, gdy wieczorne zorze Zbliżać się miało, szedł sobie nad morze I mnie wziął z sobą. BorzNaw 183-184.
  • – Jakoż i ona wtenczas tak się tam broniła, Że bawić tylko chciała, wygrać nie myśliła. Potem, kiedy tym zmysłom dosyć uczyniła, W spokojną się posturę zemdlona złożyła [...]. MorszAUtwKuk 327.
fraz. dosyć uczynić czemuś III (sz. zm.): »zastosować się do (zwyczajów), wypełnić (obowiązki)«
  • – Dziś poznał sługá twoj/ żem ználazł łáskę w oczách twojich Krolu Pánie moj: ponieważ uczynił Krol dosyć proźbie sługi swego. BG 2Sm 14, 22.
  • – Niech się tedy káżdy Pan wolnymi głosámi obrány w Páństwie/ iáko w swoim kocha/ á upewniam/ że uczyni dosyć swoiey powinności/ y pánowáć będzie dobrze. OpalŁRoz G4.
  • – [...] Náyświętszy Sákráment bierzemy/ nie tym affektem y umysłem ábysmy nim posileni/ iáko Zbáwiciel nász dlá nas y w nás; ták y my w nim y dlá niego żyli; ále pono często żebysmy álbo ludzkim oczom/ álbo iákom námienił/ szczegulnemu zwyczaiowi álbo prożney o nás opiniey dosyć uczynili. BujnDroga 238.
fraz. dosyć się komuś staje (od kogoś) (z czegoś) I: »ktoś otrzymuje zadośćuczynienie«
fraz. dosyć się staje czemuś II: »coś zostaje spełnione«
fraz. nie dosyć się komuś staje:
fraz. dosyć się dzieje czemuś || dosyć się dzieje w czymś:
fraz. nie dosyć się dzieje czemuś:

DOSYĆ
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
1. »w pewnym stopniu, stosunkowo«:
  • – Iádą wszyscy Polacy ná woynę dosyć stroyno/ y z pompą: máią siodłá grzecznie opráwne/ rzędy piękne/ konie dobre [...]. BotŁęczRel III 47.
  • – [...] mnich ten świeckim będąc/ był czárnoxiężnikiem znácznym. Miał ábowiem Xięgi szátáńskie o czárnoxięstwie/ y według nich dosyć rospustnie y opłákánie żywot swoy czás długi prowádził. SpInZąbMłot 317.
  • – Cesarzowa darowała bindę, albo jako ją Francuzowie zową szarpę dosyć pięknéj roboty, i fetocię ceglastą do kapelusza z guzem dyamentowym i dwiema pendencikami także od dyamentów [...]. PacOb 26.
  • – Chodź ty sám me Pácholę/ ucz się wybornego z tey Książki dosyć jásney języká Polskiego. DobrGram 4 nlb.
  • – Okazyia dosyc była szczęsliwa od P. Boga. PasPam 108v.
  • – Konie wytchnęły y podkarmiły się dosyć dobrze. PasPam 169v.
  • – Bachmata dosyc z przyrodzenia bystrego z hukano kanczugami. PasPam 177.
  • – Wprowadził krol woysko w pole dosyc dobre i porządne. PasPam 197v.
  • – Tam tez przygotowano się dla Gosci dosyc porządnie PasPam 269.
  • – Godna [panna] tey powagi więc niedziw Ze skoro Do iey chwały chętliwie uwzięłosię pioro ktore miało by dosyć wielką Materyią O Iey Godności Sławną pisząc Historyią. PasPam 272v-273.
  • – Zaszedłem tedy z łaski Bozey dosyc szczęsliwie. PasPam 281.
  • – Mowiłęm z Panęm Magrabią w tey sprawie dosyc rzetelnie a on firmissime negat [stanowczo przeczy] że by co był winięn na Stryia się referuie ze Stryi brał Stryi niechay płaci. PasPam 286.
  • – [...] dotąd wiernie służyłem wam dosić, Y nic nieomieszkałem, ábym niemiał głosić, Náukę o pokucie wam opowiádáiąc, Y o Wierze w Iezusá Páná oświadczáiąc. A teraz idę w drogę [...]. DamKuligKról 270.
  • – Zaraz z początku Chrzesciaństwa, to iest Roku 43 Piotr S. był Biskupem Rzymskim, po ktorym Chrzescianie zawsze takiego namiestnika Chrystusowego obrali, jako się z historyi koscielney o tym dosyć obszernie doczytać moze. IntrHist 184-185.
  • – Wystrzegać się [...] woyny nie zaczynaiąc Iey nigdy offensive, nie łudząc się na pewną akkwizycyą iakiego kraiu, ktorego mamy dosyć wielką z łaski Boga obszerność. LeszczStGłos 111.
2. »wystarczająco, dostatecznie«:
  • – Pański datek czyni sługę pilnego. Niepotrzeba też na to czekać, ażby się sługa domowił iakiey łaski. Bo kto dobrze służy, dosyć się upomina zapłaty. PetrSEk 11.
  • – [Ariodant] Miłował ią [królewnę] y wszyscy wiedziec o tym mogą. A miłował ucciwie y zwyczainą drogą Tusząc za swe przewagi ktoryches się dosyc [królu] Napatrzył w małzenstwo ią v ciebie uprosic [...]. ArKochOrl 49.
  • – Chociaż nieładne do wiersza przezwisko Nosisz na sobie kochana Jagniészko, Chociaż to imię nie dosyć wydworne Na twej grzeczności dzieło cudotworne [...]. MorszAUtwKuk 241.
  • – Bytność Wm.M.M.P. iáko iest potrzebna, y náco, rozumiałem ze sámo przez się pokázuie się, y żem około tego w przeszłych listách dosyć się wywiodł. LubJMan 37.
  • – O Piekne Mury [...] Dosyc mie Skarbem wielkim zbogacicie Gdy mię przyiąwszy z kochankiem złączycie. OblJasGór 113v.
  • – Ci wszyscy w jednym domu nie bárzo wielkim z żonámi y dziatkámi swymi mieszkáli, á ták się pięknie z sobą zgadzali, że się inni ludzie temu dosyć wydziwić nie mogli. GdacPan 90.
  • Dosyć cierpię Elviro, nie chciey mię tą wrzożką Strászyć, y boyazliwą dobiiáć przegrożką [...]. CorMorszACyd 189.
  • – Wszak iuż trzy Seymy na Buławach zerwane, ieżeli ieszcze y czwarty się zerwie, pokazuią dosyć, co o dalszych mamy spodziewać się Seymach. KonSRoz 78.
  • – Bo ieżeli dla rady, seym na przykład konny, pospolitym Ruszeniem będzie zwołany, czy może kto rozsądny spodziewać się tak wielkiey konfuzyi [...] fatalne przykłady takowych ziazdow dosyć swiadczą, czego się obawiać z nich możemy [...]. LeszczStGłos 63.

DOSYĆ
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
»wystarczy«:
  • – Ná wyráżenie wszelkich mizeryi, Prożności y przykrości Báłwánu, Dosyć iest wymowić, Człowiek. LubSŁapAdw 6.
  • – Nie dosyć tedy iest vrodzic syna, ale tez potrzeba go wychowáć y wyćwiczyc dobrze [...]. PetrSEk 21-22.
  • – Bo nie dość lásom/ nie dosyć żyć sobie/ Ale potomstwu y swoich ozdobie. TwarSDaf 115.
  • – [...] nie dosyć było Prorokowi Woynę ludowi swoiemu oznaymić, ále też Woyská przychodzącego znák woienny pokázáć [...]. KorRoz 128.
  • – Niechce opisowac quid agam wtym ale dosyc ze czynie co czynic trzeba. OpalKListy 136.
  • De Vita dissoluta dosyc rzec ze iesli Kucharka na Plebana sufficit, to zatym Idzie ze Arcy Kapłąn musi miec Pietnascie [...]. OpalKSat 92v.
  • – [Chrystus] Poci się krwią i już mdleje: Najwyższa litość, co na cudze winy Płacząc, że na to nie dosyć dwie oczy, Z całego te łzy krwawe ciała toczy. MorszAUtwKuk 219.
  • – [Prośba do Jana Grotkowskiego o ocenę posyłanych wierszy] Bo jeśli twoje odniosę w tym zdanie (A bez pochlebstwa), że też i mnie stanie Wątku do piórka i tchu do tej sprawy - Nie dbam o cudze przegryzki, poprawy, Dosyć mi na twym rozsądku i śmiele Pić z hipokreńskiej już będę kąpiele. MorszAUtwKuk 9.
  • Dosyc mnie zem Wezyrem, byle co dał hoynie Dał tesz Bog tego zazyc z łaski swey spokoynie [...]. PotWoj 148.
  • Dosyć mi do zbáwienia będzie, gdy przed śmiercią jednę álbo dwie godziny do pokuty mieć będę [...]. GdacPan 158.
  • – [...] dosyć iest: ná nas tych trzech ćwiekow, Z Páńskiego Krzyża: ktore kto w serce záwiedzie? Nie przeszkodzą mu w Niebo żadne gołoledzie. PotPocz 119.
  • – [...] czesto widywano Na tym Obrazie Krople na twarz wystepuiące ktore ocierano rozumieiąc ze to z Wilgotnosci przychodzi, dla czego przybito go na insze mieysce, lec dosic na tym nie było [...]. KomonDziej 159.
  • Dosyć mi tu przypomnieć Wielkiego Prymasa Olszewskiego o Nim [Janie III Sobieskim] zdanie Ktory powiedział - Non surrexit Major Joanne inter Poloniae natos [...]. OtwEDzieje 2.
  • – [...] rozumieią, że dosyć bydz Rhetorem, żeby dobrze radzić o Oyczyznie; tak dalece, ze te eloquencye tak praevaluit in opinione generali, że kiedy kogo chwalić chcemy, nie uważamy czy iego rada skuteczna, ani widziemy że w niey więcey słow niż sensu [...] LeszczStGłos 57.
  • – Ten tak chwalebny początek odwrotem musiał się zakończyć, dosyć że Moskwa nie goniła, tylko na placu swoim została. MatDiar 78.
  • – Niecháyże te podpory zwycięstw przeszłe czásy, niech y teraźnieysze przyszłym do wiekopomney podáią pámięci; Mnie dosyć gdy zánurzę ciekáwą zrzenicę w stárożytnego zacnych Cetnerow Poráwę [...]. DanOstSwada II, 6.
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dosyć na tym:
  • ~ Niech dosyć na tym będzie, że takie bezwinne udręczenie więzienia na ciele odnosiem. NiemPam 193.
  • ~ [...] ieśli dosić Ná tem, mieć chrzest, y wiárę práwą w sercu nosić O Bogu? czy są insze iákie przykazáne Páńskie mandata, ktore máią bydź chowáne? DamKuligKról 74.
  • ~ Czy umyslnie Zamek zapalono o tym nie można było wiedzieć, dosyć na tym że spalono i na kilka Millionów szkody stało się. OtwEDzieje 72.
troj. nie dosyć na tym:
  • ~ W Kiiowie Woytá y Popá iednego/ dla tego że Vnitámi byli/ zcięli. [...] Nie dosyć ná tym; tyráńskie ręce swe rzucili ná Arcykápłany. BirkRus 13.
  • ~ Nie dosyć ná tym, áby kto pokutował, ále trzebá áby czynił pokutę. TylkStrom 82.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Mądremu dosyć námienić. Sapienti satis dictum. Sapientem mittas nihil ei dicas. RysProv 48.
przys.
  • ~ [...] uśmiechnąwszy się Apelles, zawoła nań [na szewca]: ne sutor ultra crepitam, dosyć szewcowi po napiętek rozumu [...]. PotWoj IIv.
przys.
  • ~ [...] dosyć kozie ogona po grzbiet. PotWoj IIv.

DOSYĆ
w funkcji wykrzyknika
Formy gramatyczne:
wezwanie do przerwania jakiejś czynności »wystarczy!«:
  • – Pijawká ma dwie corki/ ktore mowią;: Przynieś/ przynieś. Trzy rzeczy są/ ktore nie bywáją násycone: owszem cztery/ ktore nie mowią; Dosyć. Grob/ i żywot niepłodny/ ziemiá też niebywa násycona wodą/ á ogień nie mówi; Dosyć. BG Prz 30, 15-16.
  • – Czytano im [żołnierzom moskiewskim] uniwersał Jego Królewskiej Miłości i pana hetmana, odpowiedzieli, dosyć bałamutni królewskiej, nic i tam tedy nie sprawiono. ChrapDiar I 460.
  • – Mowię dosyc tego Panie Marcyanie on rzecze o taki Synu nieuczyniłes mi nic a mowisz dosyc. PasPam 89.
  • – Do iámy, dosyć polá, dosyć łowu, Lisie, Nim cię chárci obrocą doścignąwszy skryi sie. PotPocz 109.
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. już dosyć (sz. zm.):
  • – Ledwie że mi się przyszło wzrostem trochę wznosić, Az mi źrzetelnym głosem rzeczono: już dosyć. SaadiOtwSGul 188.
  • – Dla Boga MSCi Panowie dosyc iuz tey krwi. PasPam 244v.
troj. już też dosyć:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. dosyć o czymś (sz. zm.): »wystarczy mówienia o czymś«
  • – Miárá pracey iest, prácowáć do zápocenia się mniey ábo więcey, według rożności przyrodzenia. Poty o pracey do zdrowia przynależącey, y o prożnowániu dosyć. PetrSInst C1v.
  • Dosyć o tym Przydatku/ y o kwestyjách z niego zebránych. GdacPan 72.
  • – [...] w Dieceziey Basilienskiey y Straszburskiey dwie czárownice tákie spalono, przeto iż iedná z nich czterdzieści, á druga bez liczby dziatek, gdy ná świát wychodziły, nie ochrzczonych, pomordowáły wpycháiąc wielkie szpilki w głowki ich. Lecz o tym dosyć. WisCzar 44.
Patrz dość, zadość, zadosyć.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)