POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło NASYCENIE SIĘ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło NASYCIĆ SIĘ
Data ostatniej modyfikacji: 15.03.2016
NASYCIĆ czas. dk
Słowniki: SStp, SXVI, Kn (pod: nasycony), T III (pod: nasycam), L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
nasycić
lpm3. os.nasycił
n3. os.nasycieło
lmmos3. os.nasycili
nmos3. os.nasyciły
lp1. os.nasycę
2. os.nasycisz || naszycisz
3. os.nasyci
lm3. os.nasycą
lp2. os.nasyć
lpm1. os.nasyciłbym
nasyciwszy
1. »dając komuś jeść, zaspokoić jego głód«:
Rekcja: kogo, co; czym
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Zébraka nigdy nié násycisz/ nie nátkasz. KnAd 1319.
przys.
  • ~ Nie nasyci głodnego pełen wór pieniędzy, Jeśli chleba nie kupi [...]. PotFrasz4Kuk I 419.
przys.
  • Chłopá łákomego/ Woru dziuráwego/ Gościa bez-wstydnego. Nigdy nie nászycisz. ŻabPol C1.
2. przen. »zaspokoić czyjeś potrzeby lub pragnienia«:
Rekcja: kogo, co; czym || czego
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. nasycić serce:
  • ~ Cieszże się/ a ná bole z niebá pátrząc moie/ Okrutna/ násyć niemi srogie serce swoie. OvOtwWPrzem 354.
  • ~ [Graf Weyhard] Rozgromiwszy lud w Folwárku zelázem Zágarnął bydła czterdzieści sztuk rázem. Niedosyć ná tym, ále zeby więcey Nasycił serce poszedł iáknayprędzy Ku Millerowi [...]. OblJasGór 16.
troj. nasycić oczy (sz. zm.):
  • ~ Było i widzieć owo Neronowe Igrzysko z Rzymem głupie i surowe, Gdy Rzym zapalił wpojśrzód ciemnej nocy, Aby nasycił ogniem swoje oczy. BorzNaw 150.
  • ~ Konstanty [...] po rożnych publicznych usługách eo spectaculo oczy swe w Sędziwości swey nasycił, iż pátrzył ná dwoch Synow pospołu w Rádzie z sobą siedzących. DanOstSwada II, 80.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Pozwoliliście kamerze sakry, królowi ekonomij; samiście się też biskupstwy, probostwy i opactwy podzielili, et revera turpe est doctori, cum culpa redarguit ipsum: łakomy chciwego nie nasyci. ListBisCz II 452.
3. »sprawić, że ktoś będzie miał coś w dużej ilości«:
Rekcja: kogo, co; czego
4. »nasączyć jakimś płynem«:
Rekcja: co; czym

NASYCONY
im. przym. bier.
Formy gramatyczne:
lpst. równyM.mnasycony
żnasycona
nnasycone
N.żnasyconą
lmst. równyM.mosnasyceni
nmosnasycone
D.nasyconych
B.nmosnasycone
1. »taki, który zaspokoił głód«:
  • – Usłyszałem szemranie synów Izraelskich; rzeczże do nich, mówiąc: Między dwoma wieczorami będziecie jeść mięso, a rano nasyceni będziecie chlebem, i poznacie, żem Ja Pan, Bóg wasz. BG Wj 16.
  • – Nader nikczemne, y marne fleytuchy, Co nasycone odegnawszy Muchy, Niepotrzebnemi, głodne wabią: dzwięki, Na moie męki. PotPer 16v.
  • – Nasycony. 1) gesättiget [...] rassasié [...]. T III 945.
2. przen. »taki, który zaspokoił swoje potrzeby lub pragnienia«:
  • – Y przywrocę zaś Izráelá do mieszkánia jego/ á páść się będzie ná Kármelu/ y ná Básánie/ y ná gorze Efrájimowey/ á w Gáláádzie násycona będzie duszá jego. BG Jr 50, 19.
  • – Násycony/ syt. [...] Satur omnium rerum [...] ktorego możé násycić [...]. Kn 479.
  • – [Wenera] od niedźwiedzi stroni Vzbroionych w pázury: y od niezmożonych Lwow/ rozmáitych bydeł mordem násyconych. OvOtwWPrzem 416.
  • – [Kalwin] Z Tyliuszem przyiacielem nawiedzał Niemcy y Sekty Luterskiey Adherentow Marcina Bucera, y Desideriusza Erasma miał za szczęście widzieć, z niemi mowić, y nadzieią dobrą nasycony, znowu się powrocił do Francyi do Pictavum Miasta, w ogrodach tamecznych częste dyskursa ,y dysputy złe maiąc z uczonemi o Maxymach Katolickich [...]. ChmielAteny III 614.
  • – Nasycony. [...] 2) gestillet, gesättiget [...] rassasié, soul [...]. T III 945.
przen. przenośnie:
  • – Pijawká ma dwie corki/ ktore mowią;: Przynieś/ przynieś. Trzy rzeczy są/ ktore nie bywáją násycone: owszem cztery/ ktore nie mowią; Dosyć. Grob/ i żywot niepłodny/ ziemiá też niebywa násycona wodą/ á ogień nie mówi; Dosyć. BG Prz 30, 15-16
3. »nasączony czymś«:
  • – A im więcey nieprzyiaciel ná fortele swe się zdobywał/ tym bárziey Pan Bog nász spráwą dziwną / przez ręce násze tłumił nieprzyiacielá/ iż ze wstydem y háńbą/ násycony krwią trupow swoich / od nas odstępowáć musiał. BiałłozorList Av.
  • – Jedná cię/ z trzech siostr [żądz piekielnych]/ drągiem piekielnym snadź tknęłá/ y iádu násyconą gádziną nátchnęłá. OvOtwWPrzem 406.
  • – Nasycony. [...] 3) eingetränckt [...] abreuvé, imbu de qu.ch. T III 945.
1 lub 2:
  • – Atoli nie bierz nic nigdy od pysznego, strzeż się obowięzywać tym, co się fałszywą wspaniałością szczycą, iako y owym ktorzy przywarą łakomstwa słyną: ponieważ chełpliwa wyniosłość prędkoli pożnoli na wstyd cię poda, á chciwe łakomstwo nie będzie nigdy nasycone. ChesMinFilozof 57-58.
Patrz nasycać, nasycać się, nasycić się, sycić, *wysycić, sycić się, *usycić.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)