POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BEZBOLNY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BEZBOŻNIE
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 12.07.2011
BEZBOŻNY przym.
Warianty fonetyczne: BEZBOŻNY, BEZBOZNY
Słowniki: Kn, T III notują
Słowniki: SStp (?), SXVI (?), L (?), SWil (?), SW (?), SJP (?) nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1614
Formy gramatyczne:
lpM.mbezbożny || bezbozny
żbezbożna || bezbozna
nbezbożne || bezbozne
D.mbezbożnego || bezboznego
żbezbożnej
nbezbożnego
C.mbezbożnemu
B.mżywbezbożnego
nżywbezbożny
żbezbożną
N.mbezbożnym || bezboznym
żbezbożnej
nbezbożnym
Ms.mbezbożnym
żbezbożnej || bezbozny
W.mbezbożny
lmM.mosbezbożni || bezbozni
nmosbezbożne
D.bezbożnych || bezboznych
B.mosbezbożnych
nmosbezbożne || bezbozne
N.bezbożnymi
Ms.bezbożnych
W.mosbezbożni
lpM.mnabezbożniejszy
najbezbożniejszy
1. »człowiek lub zespół ludzi niezachowujący przykazań bożych, heretyk, niemoralny, niecnotliwy; ateista«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bezbożny sejm:
2. »w odniesieniu do czynów, wytworów działania człowieka: niemoralny, nieoparty na religii, przykazaniach«:
3. przen. »lichej jakości, marny, zły«:

BEZBOŻNY
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
»człowiek niewierzący, ateista; człowiek niepobożny«:
  • Bézbożny/ Atheos [...] Diagoras atheos dictus, etc. deorum naturam sustulerunt [...] vide Niépobożny. Kn 21.
  • – Przypominay złość (wystepki) bezbożnemu. DobrGram 489.
  • – Iakoby Duch. ś. Polacy starzy wiedzieli że mieli po nich nastáć w Polscze ták bezbożni, ktorym chłopá abo człowieká zgładzić, iáko śliwkę połknąć. WisCzar 54.
  • – Stąd widziemy niektorych bezbożnych, y serca wilczego ludzie okrutne, że iako wilk kozę porwawszy zá nosi ią do lása, y tam się nad nią pástwi według vpodobania. WisCzar 99.
  • – Nigdy Cniotliwem po szwie się nie porze, Naycięszsze na nich przypadaią zale, Wszczęsciu bezbozny kwitnie y w honorze, A chociasz Cnota y Swiata wpochwale Lecz słowy tylko: weyzrawszy sw natorę, Rzeczy? maią zli nad dobrymi gorę. PotSyl 88.
  • – / rozłączę Pobożnych od Bezbożnych. ErnHand 28.
  • – Bo iáko Bog, z Adámiey, w Ráiu Ewę zrościoł? Ták z Páná Iezusovey swoy ná ziemi Koscioł. Niech bezbożni buduią, Mauzole swym sławne. PotPocz 124.
  • – Ná lewey ręce Kozłow, postáwionych zgromi Odeydźcie precz, bezbożni y mnie nie znáiomi, Odeydźcie krwáwey śmierci moiey wzgárdziciele, Do spolney z pokusami, siárczystey kąpiele. PotPocz 99.
  • – Częścią bezbozni a ci od Kaima pochodząc mieszkali po miastach y ci nazywali się w Biblij S. Synami ludzkiemi. Ktorzy z bezboznych konsiderantur 1mo Kaim, ktory brata swego Abla zabił 2do Henoch, od ktorego naypierwsze miasto na ziemi wzieło de-nominacyą. IntrHist 5.
  • – Iest nawet szczegulny sposob w niektorych cirkumstancyach, salwowánia Oyczyznę, y lubo często malevoli na złe go zażywaią, iak bezbożni nayświętszych rzeczy, na zabobony, cum periculo samey wolności. LeszczStGłos 71.
  • – Lżył Matkę Boską: z zelozyi ku tey swiętey Pani, policzek wyciąłem bezbożnemu. NiesKor II 178.
Autor:
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)