POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BEZECZNIE drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BEZESTAN
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.04.2013
BEZECNY przym.
Warianty fonetyczne: BEZECNY, BEZECZNY

Najwcześniejsze poświadczenie: 1614
Formy gramatyczne:
lpM.mbezeczny || bezecny
żbezecna
nbezecne
D.mbezecnego
żbezecnej
nbezecznego || bezecnego
C.mbezecnemu
żbezecnej
nbezecnemu
B.mżywbezecznego || bezecnego
nżywbezecny
żbezeczną || bezecną
nbezecne
N.mbezecnym
bezecnem
żbezecną
Ms.mbezecnym
żbezecnej
W.mbezeczny || bezecny
żbezeczna || bezecna
lmM.mosbezecni
nmosbezeczne || bezecne
D.bezecznych || bezecnych
C.bezecnym
B.nmosbezecne || bezeczne
N.bezecnymi
bezecnemi
Ms.bezecnych
W.mosbezecni
nmosbezecne
lpN.mbezecniejszym
lmM.mosnabezecniejszy
1. »o ludziach lub zbiorowiskach ludzkich: bezwstydny, niecny, wyzuty ze czci, niegodziwy, niemoralny«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. ciało bezecne:
troj. bezecna dusza:
troj. gardło bezecne:
troj. bezecny język:
troj. bezecna ręka (sz. zm.):
  • – A ty/ o ręko sroga y bezecna/ Ktoraś vczynek zrobiła brzydliwy: Weś mi co pręcey zá grzech popełniony Zywot/ y Bogu/ y ludziom wzmierziony. TasKochGoff 320.
  • – Z tamtych zaboyca, uciekł godzien kata, TuSyn na marach lezy, zona stęka, Iesli dotychczas z zalem nieszła z swiata, O Kaimowska, o bezecna ręka, Wyuzdawszy się trucizną naBrata, Asz Bomfin cicho, skoro blizey stanie, Iusz y Arsinę razem opłacz Panie. PotSyl 50.
  • – Poki moc swoię y bezecną rękę Ná moię zechce rospościerać mękę. ChrośZbiór 88.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Zdraycá choć pożytéczny/ iédnák brzytki i bezecny. KnAd 1316.
2. »odsądzony od czci, skazany na infamię«:
3. »o czynach, myślach, wynikach działalności człowieka: niemoralny, obrzydliwy, naganny«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bezecna klęska:
troj. niewola bezecna (sz. zm.):
  • – Tę niewolą opuść/ tráfisz ná inną/ gdy własnym pássyom twoim służyć będziesz. [marg.] Niewola bezecna. BirkOboz 85.
  • – Sascy Consyliarii [...] iuż [...] za wygraną mieli chcąc Wolny od Wieków Narod nasz wtak bezecney (:iak sami ięczą) widzieć niewoli. OtwEDzieje 37.
troj. śmierć bezecna:
4. »o rzeczach konkretnych: szpetny, obrzydliwy, szkaradny«:

*BEZECNY
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
1. »o ludziach lub zbiorowiskach ludzkich: bezwstydny, niecny, wyzuty ze czci, niegodziwy, niemoralny«:
  • – O niesczesni (zawoła) do czego was mowy I długie złych bezecnych przywiodły namowy. ArKochOrl 29.
  • – Nacieszycie Się, Kiedy tego chcecie Wnet ze bezecni pomstę odniesiecie. OblJasGór 163v.
  • – Milczcie, bezecni, nie mówcie szalenie! Wzdy pohamujcie język niewstydliwy. LubSTobPol 74.
2. »odsądzony od czci, skazany na infamię«:
  • – Iesli co kiedy złosliwem animuszem y deliberate uczynielismy takiego coby beło przeciwko osobie, dostoienstwu, y sczęsciu Krolewica IM aby nas s pod tamtych murow trupami wywleczono a po smierci iako bezecznych y mogiłą nie nakryto. OssŻyw 38-38v.
  • – Ludu moj [...] Załowałem z Płáczem wielkim/ Skáżenia twego: Tyś mię ná Krzyżu záwiesił/ podle bezecnego. KancPol 190.
  • – Iako bezecny/ iako honore privatus et capitis reus, pro hoste patriae reputatus iestem. PisMów II 327.
przen. przenośnie:
  • – Trzebá się nam wprędce okázáć wielkiemu onemu Hetmámowi: iesli rdzá będzie ná zbroi nászey/ rdzá grzechowa [...] biádá nam/ wypędzą nas z szeregu Páńskiego/ á miedzy bezecne poczytáią/ ábysmy wieczną niesławę y męki ogniste cierpieli. BirkNiedz 9
Autorzy: , WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)