POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło CHODZA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło CHODZĄCY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.04.2013
CHADZAĆ czas. ndk
Warianty fonetyczne: CHADZAĆ, *CHADŻAĆ, *CHODZAĆ

Najwcześniejsze poświadczenie: 1
Formy gramatyczne:
chadzać
lp1. os.chadzam
3. os.chadza
lm3. os.chadzają
lpm2. os.-ś chadzał
3. os.chadzał
ż3. os.chadzała
n3. os.chadzało
lmmos3. os.chadzali
nmos3. os.chadzały
lpdw1. os.-śwa chadzała
lpm3. os.by chadzał
chadzając
chadżano || chodzano
1. »przemieszczać się z miejsca na miejsce za pomocą kończyn«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. chadzać za broną: »uprawiać rolę«
  • ~ Y Moczarski Niesliachcic, y ty chłopi a za Sliachtę chcasię udawac. Wzieli tytuł od Bron co u oyca chadzali za [bronami] niemi na pansczyznie, a przy moczarskim chca wymoknąc zchłopskiey Skory. TrepNekLib 39v.
przen. przenośnie:
  • ~ "Boże - rzekszy [Alfeusz] - którego nie tknąwszy natury, W różne afekt miłości przetwarzał figury! Spadałeś złotą rosą, a zielonym gajem Czestoś orłem latywał i chadzał buhajem; Zdejm z serca człowieczego tak nieznośne brzemię!" PotZabKuk I 543
a) »także o zwierzętach: przebywać z kimś czymś, towarzyszyć komuś czemuś«:
Rekcja: z kim czym
b) »przebywać z kimś czymś, towarzyszyć komuś«:
Rekcja: przed kim
c) »być częścią czegoś, należeć co czegoś«:
Rekcja: w czym
d) »przebywać z kimś, towarzyszyć komuś«:
Rekcja: za kim
2. »uczęszczać, udawać się dokąd w jakimś celu; podróżować«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. chadzać na przechadzkę:
  • ~ Do rzek albo do łąki rano i wieczorem chadzała na przechadzki [Angelika], a zawsze z Medorem. ArKochOrlCz III 94.
przen. przenośnie:
  • ~ Tą [Mleczną Drogą] mieszkáńcy Niebiescy gdy trzebá chadzáią Do poważnych Páłacow/ zacnie wielmożnego Piorunowładźce. OvOtwWPrzem 13
3. »ubierać się, nosić się jakoś«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. po dwornacku chadzać || po męsku chadzać || po ślachecku chadzać || po usarsku chadzać:
  • ~ Ten wblawatach po usarsku chadzał. TrepNekLib 22.
  • ~ Po dwornacku skolnierzęm lisim chadzał [Ciachorowski]. TrepNekLib 55.
  • ~ NOWAKOWSKI [...] Po ślachecku w delurze chadzał. TrepNekLibDworz 251.
  • ~ A iak ze pyta Miller się Vbráłá [Lidora]? Czy nie po Męzku iako więc chadzáła? OblJasGór 116.
4. »o mechanizmach lub ich częściach: wykonywać właściwą sobie funkcję, funkcjonować«:
5. »przenosić się z miejsca na miejsce za pomocą wodnych środków lokomocji«:
6. przen. »pojawiać się, występować w ścisłym związku z czymś lub bez takiego związku«
7. »mieć jakąś wartość, znaczenie, znaczyć coś; być podobnym do czegoś lub różnym od czegoś«
a) »być najlepszym, mieć najwyższą wartość«:
Rekcja: wprzód
#
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)