POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło WIDANIE drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło WIDAWAĆ SIĘ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 12.10.2016
WIDAĆ czas. ndk
Słowniki: SStp, SXVI (korpus), Kn, T III, L (; pod: widzieć; XVI-XVII), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
widać
lp1. os.widam
lm1. os.widamy
2. os.widacie
3. os.widają
lpm2. os.widałeś
3. os.widał
ż1. os.widałam
3. os.widała
n3. os.widało
lmmos1. os.widaliśmy
3. os.widali
nmos3. os.widały
widano
»widzieć«:
Rekcja: kogo, co
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Kto ná morzu nie bywał/ ten dziwow nie widał. RysProv 37.

WIDANY
im. przym. bier.
Formy gramatyczne:
lpodmiana złożonaM.mwidany
żwidana
nwidane
B.mnżywwidany
żwidaną
N.żwidaną
W.nwidane
lmodmiana złożonaM.nmoswidane
D.widanych
B.nmoswidane
zwykle w formie zaprzeczonej »taki, którego się widuje«:
  • – [...] kto pielgrzymuje i po świecie chodzi, wiele się nauczyć może, jako w obyczajach, w nabyciu czego, w obaczeniu rzeczy dziwnych i innym mało widanych abo słychanych [...] owa wielu rzeczy niesłychanych i niewidanych i wielu spraw dziwnych napatrzyć się i zrozumieć może [...]. SaadiOtwSGul 147-148.
  • – Pogáństwo z murow wysokich pátrzáło/ Ná niewidáne porządki y szyki [na procesję]. TasKochGoff 277.
  • Widány/ Familiaris oculis meis rusticus [...] Hanc videor nescio vbi vidisse prior. Quem ego oculis vsurpaui meis [...]. Kn 1243.
  • – Niépodobienstwo. Niépodobne rzeczy. Niésłychána niéwidána to rzécz. KnAd 636.
  • – O dzieło niewiem iesli kędy innym widane! to wiem że postronnym o tym cnego mężá/ Xiążęciá nászego ánimuszu ledwie słychane. WojszOr 112.
  • – [...] Miástá i Zamki iedne cale absorptae, drugie wniwecz desolowáne y zruinowáne zostawáły/ á ták wiele ludzi pod wálinámi poginęło/ że spectaculum było lachrymabile y od dawnych czasow nie widáne. MerkPol 204.
  • – Posągi z miedzi w wielkość nie widane [...] Którymi ludzie zdobią zwykle groby, Niceście nie są [...]. MorszAUtwKuk 147.
  • – Nigdy w Polszcze nie widany oddaie praesent. PasPam 80.
  • – [...] nawiedzą oyczyznę kochaną, Kędy Machinę wielkiego Kosciołu, Y Kolos słoncu, dotąd nie widaną, Robotą: Siodmem dziwem stawią swiata, Iako Brat znalazł, napamiątkę Brata. PotSyl 109.
  • – Materyą tę z Włoch w szkatułach przesyłaią, za rzecz niewidaną wtych tu kraiach [...]. SekrWyj 50.
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dziwy niewidane (sz. zm.):
  • – Ale skoro do wschodu przychodziło/ ozdobiło łożnicę swoię nalepiey/ to iest Jutrzenkę: ciáło mowię/ y duszę Pánieńską: nápełniło ią niesłychánymi/ y nigdy niewidánymi dziwy/ iáko theatrum iákie/ iáko Mátkę y corkę Stworzycielową. BirkNiedz 46.
  • – [...] o dziwy dziwy nigdy nie widane O dziwy smiele rzekę nigdy niesłychane Mizerny człowiek w grzechach ustawicznie broi A Bog na krzyzu przezen miedzi łotry stoi. KodKon 83.

WIDAĆ
czas. niewł. ndk
Formy gramatyczne:
widać
było widać
będzie widać
»można widzieć«:
  • – [...] cerkiew S. Jana iakoby w poł zamku stoi, na tey wszystkiey cerkwi wieza barzo wysoko wymurowana z ktorey widać daleko na wszystkie struny stolice [...]. MasDiar 71.
  • – Z malusieńkiey Chmurki deszcz tak okrutny spadł, że Człowieka przed Sobą nie widać było. MasDiar 94-95.
  • – Wiechali na Pyrene, z ktorey moze czasu Pogodnego, dnia, rozne piaski y Francią Z iedney strony, a z drugiey widziec Hiszpanią Jako dwie morza widac, gdy w Apennin wiedzie Tuskanskie y Słowieńskie [...]. ArKochOrl 33.
  • Widáć co/ nié widáć. [...] Apparet aliquid [...] Comparet [...] Visebantur ornamenta quorum exigua pars comparet. Occurrunt oculic tot paludes tot campi. [...] Nulla tellus occurrit [...]. Kn 1243.
  • – [...] miał dzieci kilkoro z Widankowny będzie Widac gładysze, trzeba ich wygładzic od sliachectwa [...]. TrepNekLib 97.
  • – Owiec nie wyganiac na pole zimie kiedy na trawie swiecące blaski widac bo im to szkodzi bardzo. GrodzMisc 182.
  • – Wozów liczba bezmierna już pożakowanych, Tamże [wśród uchodźców na cmentarzu przy katedrze św. Jura] nie mało widać skrzyń porabowanych. ZimBSiel 155.
  • – Dopowiedziano Woiewodzie że iuz proporce iego widac w tyle szykow Nieprzyiacielskich. PasPam 107v.
  • – Wyglądamy czy nąm tez da iaki Sukkurs ta Pani cos my się za iey krzywdę uięli albo chłopom kaze nic niewidać. PasPam 156.
  • – Lezy w piernatach iako długi ieno mu brodę widać. PasPam 165v.
  • – Tam nasi Panowie są na Odwodzie gdy by im cięszko było iuz by ich tu zanami widać było. PasPam 239.
  • – Iak było niewidac okupu piiali wodę potym drwa do kuchni rąbali y nosili y w tey nędzy zywot Skonczyli. PasPam 52.
  • – Przechodziło Woysko pagorek z ktorego widac było ieszcze Granicę Polską y Miasto. PasPam 54.
  • – Kiedy iuz konce owey kraty widać, radzismy. PasPam 59.
  • – Maietnosci iego y Zamek widac było Niedaleko Fryderyka [Friedrichs-Odde]. PasPam 63v.
  • – Zachodzi tedy Słonce az widac z tamtey strony kogos y mowię. A noz mamy Ięzyka. PasPam 91v.
  • – Widywaliśmy Arianow, nigdy u nich tańcow nie widać było, nigdy słowa szpetnego nie słychać, a kiedy weselne gody odprawowano, Psalmy z sobą spiewali. MłodzKaz 460.
  • – Budynek zaś cały znać, że gościnny, bo widać przed wroty Stoł umajony, a wisi nad stołem Deszczka z napisem: PodZłotym Aniołem. LubSTobPol 106.
  • – [...] dżdże lunęły przez dni czterdzieści; zewsząd iák cebrem láło/ y ták się cáła ziemiá wodámi nápełniła/ iż nawyszsze gory zátopione są/ y tylko niebo y morze ná świecie widáć było. BujnDroga 136.
  • – Po nád rzekę tę [Amazonkę] wiele widać rownin, y padołow bardzo ludźmi osiadłych. ChmielAteny II 674.
  • widać las. der Wald ist zu sehen. la forêt paroit, est visible. § na sto staian łunę od ognia widać było. T III 2524.
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. jedno kogoś nie widać; tylko kogoś nie widać:
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)