POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło GROT drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło GROZIĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 08.03.2016
GROZA I rzecz. ż
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T III, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
M.groza
D.grozy
C.grozie
B.grozę || grożę
N.grozą
Ms.grozie
M.grozy
D.groź
B.grozy
1. »strach, przerażenie«:
2. »coś przerażającego«:
3. »groźba, pogróżka«:
4. »rygor, dyscyplina«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. trzymać kogoś w grozie; mieć kogoś w grozie:
  • ~ Hospodarow także winami pieniężnymi obłożył, że Ludzi swoich w grozie nie trzymali, a do Rakocego pod ten czas przystawać pozwalali. HistBun 49.
  • ~ Groza. Schrecken, Schauer, Abscheu. crainte, la peur, la terreur, horreur, f. souleur f. § trzymać ludzie w grozie. T III 423.
  • – Wszytkiey dobrey spráwy woienney iest Mátka Posłuszeństwo Zołnierzá ktore z tąd pochodzi áby nie tylko prostych Zołdatow mieć w ostrey grozie, często karząc, rzadko odpuszczáiąc: ále też aby stárszy Officier mnieyszych pod sobą Officyerow karał bez bráku, strofował, z nimi się názbyt niepospolitował. FredPiech B.
5. »burza, nawałnica«:

GROZA
w funkcji predykatywnej
Formy gramatyczne:
groza
»jest przerażające«:
  • – Wziąłeś teraz zapłátę zá niecnoty twoie Máhometáńskie: widzisz w piekle Máhometá twego: widzisz iáko cierpi zá wszeteczną náukę swoię/ w ktorey pozwala wszelákich zbrodni z niewiástámi/ bez wstydu/ aż grozá wspomináć. BirkOboz 37.
  • – Grozá/ vide Strách 2. Brzydkość [...] Grozá y patrzyć. Kn 211.
  • – Ach/ ách/ żal się Boże y wspomnieć grozá ná one dni/ w ktore się działy one odstępy od prawdziwego Pásterzá/ á przystánia do szubráwcow y duszoboycow piekielnych. BirkRus 17.
  • – Sam taka drogość, jakiej WM MMPan nigdy wierzyć nie będziesz [...] Boty nawet, para za złotych ośmnaście naszych polskich, o inszych aż i groza pisać, żaden nie uwierzy, chyba kto sam obaczy i spróbuje. ŁugowPodr 165.
  • – Spowiednikow sobie obiera, przybira przeciwko regule y zwyczaiom. Ale abrumpo, bo asz y groza pisac raczey, zamknę zwyczainie, zem iest WMMPana miłuiącym Bratem ysługą Kr. Opalenski WP. OpalKListy 464.
  • – Przebóg! groza i słuchać, ani temu wierzę, Aby ludzie zrodzeni w chrześcijańskiej wierze Takie Bogu wyrządzać zelżywości mieli, Których i sami djabli czynićby nie śmieli. ZimBSiel 166.
  • – Wtęsz Vroczystość Niepokalanego Poczęcia PANNY: iedęn z Niezboznego Zboru Szwedzkiego bluzniercá wszeteczny Y Nieprzyiaciel Matki Bozey wieczny Grozá az wspomniec iáko ku iey wzgárdzie Dziwy wymyslał, y iak gadał hardzie. OblJasGór 77.
  • – Z weselem tedy aż do samej nocy Siedzieli, jedząc i pijąc wesoło; Nie tak jak teraz, co więc o północy Chodziem do ślubu i siadszy - około Stołowej do dnia biedziem się niemocy Bezsenne z potu ocierając czoło. Aż groza słyszeć, że noc w dzień mieniemy, Czy z dwiema dniami jednę noc żeniemy. LubSTobPol 123.
  • – Zkąd ta odmianá? Zkąd te nieskuteczne Komunie násze? co mowię nieskuteczne? groza rzec! niebespieczne/ szkodliwe/ truiące/ zábiiaiące żywotá przyimowániá. BujnDroga 230.
  • – [Człowiek] Bogu Tworcy swoiemu ták wielekroć swą wierność y wiarę przyrzekszy/ táki mu w oczach iego przed plęszącym/ y chełpiącym się z tego czarcikiem iednym affront czyni/ y nie iuż dużego iákiego Bárábászá/ ale często ieden (groza rzec) przemierzły skrzek/ niż Bogá woli. BujnDroga 33.
  • – [Król] ruszył się z owemi swemi Sasami Ku Podolowi, ale niedaley tylko w Brzezanach odprawił Kampanią, o czym groza i wspominać bo gdyby był dobrym porządkiem, a nie obludnie postąpił, mogłby był z tak pięknemi Woyskami Polskiemi i Litewskiemi, maiąc do tego i swoich Sasów pod Dunay z rąk tureckich oswobodzić Kraje [...]. OtwEDzieje 16.
  • groza. der Schauer kommt einen an; es ist abscheulich. il est horrible; il est épouvantable, afreux, terrible § groza i strach o tym mowić; groza i patrzyć; strach patrzyć i groza. T III 423.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)