POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło ĆMIĄCY SIĘ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło ĆWIARTOWAĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 01.03.2016
ĆMIĆ SIĘ I czas. ndk
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L (XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
ćmić się
lp3. os.ćmi się
lm3. os.ćmią się
lpm3. os.ćmił się
n3. os.ćmiło się
lmnmos3. os.ćmiły się
lpzneut3. os.będzie się ćmić
lmnmos3. os.będą się ćmiły
1. »ciemnieć«:
Rekcja: czym//od czego
przen. przenośnie:
  • ~ Ciemność iest skrutna w Polscze tey sie dotknąć może/ Ćmią się skárby y mieszki. Nędzá swe obroże Záłożyłá ná szyie Pánom wiele władnym [...]. JurkPos A4v
  • ~ Wiemci ia dobrze namilszy moy Synu/ iż ty wzgorę/ na łonie Oyczystym masz łoże bárzo szerokie/ łoże naiasnieysze/ ták dálece iż rozum moy ćmić się musi pátrząc ná nie [...]. BirkNiedz 47
2. »o Słońcu, Księżycu i planetach: zaćmiewać się«:
przen. przenośnie:
  • ~ Káżdy czás, y noc, y dzień bez wszelkiego szwánku Serce wierne, zostawáć ma w Bożym Barámku? Zakwitnąwszy raz, Wiáry, y Nádzieie Wiosną Nie pełznąc niech się Słońce, ćmi odmiáną sprosną. PotPocz 100
  • ~ Gdy weń ziemia słonecznych nie puści promieni, Wtenczas się ćmi, wtenczas swe księżyc światło mieni; [...] Słońcem Boga, księżycem rozum ludzki kładę, Ziemią pijaństwo. [...] pijak się do śmierci z błota nie wypierze. Jeśli się też wytrzeźwi, bo mu trudno o to, Znowu pije, znowu się ćmi i lezie w błoto [...]. PotFrasz1Kuk II 103-104
3. »o oczach: zachodzić mgłą«:
Rekcja: komu

*ĆMIĄCY SIĘ
im. przym. czyn.
Formy gramatyczne:
lmst. równyM.nmosćmiące się
»o oczach: takie, które zachodzą mgłą«:
  • – Bolu tego znaki są, twarz iak wągiel rozpalona y nadęta, zyły krwią napełnione, oczy czerwone, y niby się ćmiące. BeimJelMed 193.

*ĆMIĆ SIĘ
czas. niewł. ndk
Formy gramatyczne:
ćmi się
ćmiło się
»ściemniać się; zachmurzać się«:
  • Cmi się/ Insurgunt tenebrae campis [...] Tenebrae obscurant regiones [...] Omnia nigrescunt tenebris [...] Incessunt tenebrae [...]. Kn 85.
  • Cmi się/ Tenebrescit. Timsta. SzyrDict 36.
  • – Znali, poki się swywoli godziło, I światło sobie poważali drożej. Noc dniem nie była, we dnie się nie ćmiło Ani tanecznik wyskakiwał hożej Niż się godziło [...]. LubSOrfPol 123.
  • Ćmi się, es wird trübe. BierSłowa 13.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. ćmi się komuś w głowie (sz. zm.): »komuś się mąci w głowie«
  • – Rozum w Winie się topi/ gęste kieliszki/ Ná lały po szyię kiszki. W głowie się ćmi/ mozg kręci/ lice czerwieni/ Ják słońce ná wiátr w Jesięni. KochProżnLir 204.
  • – Ej, hej! Podpiłem sobie u sąmsiada mego Gorzałki arendarskiej. Coż komu do tego? Aże świata nie widzę, a ćmi mi się w głowie. ChłopSasRzecz 216.
#
  • - Impersonalia per se dicuntur, quae usitate in prima & secunda persona non leguntur; [...] cujusmodi sunt apud Polonos: boli mię, chmura się, ćmi się, dnieie, dostáie mi, godzi się, dzieie się, grzmi, márznie, márzy mi się, mierzcha się, mieszka mi się, mrze, mży się, śni mi się, zależy & his similia. WojnaInst 93
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)