POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło NIEPRZYJAŹNIĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło NIEPRZYSTĘPNY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 03.08.2012
NIEPRZYJAŹŃ rzecz. ż
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T III, L (; pod: przyjaźń; XVII), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
M.nieprzyjaźń
D.nieprzyjaźni
B.nieprzyjaźń
N.nieprzyjaźnią
Ms.nieprzyjaźni
M.nieprzyjaźni
D.nieprzyjaźni
C.nieprzyjaźniom
B.nieprzyjaźni
N.nieprzyjaźniami
1. »wrogość, niezgoda«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. prywatna nieprzyjaźń (sz. zm.):
  • – [...] spolnie o dobrym Rzeczp. radźmy. To odpráwiwszy/ będzielić się potym chciáło znowu nieprzyiaźń prywatną otworzyć/ ia gotow będę. StarPopr 51.
  • – Práwiesmy się ná koło iáko w studni kilkom, Wściekłym psom, y drapieżnym opądzáli Wilkom, Przystąpiły, czym wszytkie niszczeią narody Prywatne nieprzyiáźni, wewnętrzne niezgody [...]. PotPocz 45.
troj. przen. zadatki nieprzyjaźni (sz. zm.):
  • – [...] król Kazimierz dowiedziawszy się o danych od wojska polskiego pod Krakowem nieprzyjaźni Szwedom zadatkach [...] wprzód do Lubowle, miasta spiskiego, zjachał. JemPam 170-171.
  • – [...] na jakimś bankiecie jmp. wojewodzina połocka wziąć miejsce chciała pierwsze jmp. wojewodziny trockiej [...] Ichmpp. mężowie wojewodowie trochę się powadzili o to i prędko potem pojednali; po pojednaniu w półtory niedziele na uczcie pewnej przypomnieli sobie dawne i świeże zadatki nieprzyjaźni. SarPam 338.
troj. mieć z kimś nieprzyjaźń (sz. zm.):
  • – Ten niewolnik miał z jednym wezerem nieprzyjaźń [...]. SaadiOtwSGul 52.
  • – Wielką z dawna nieprzyjaźń i niepojednany Zaciąg miał pewny szlachcic, Morandus nazwany, Z jej [Gabryny] mężem [...]. ArKochOrlCz III 159.
troj. wieść z kimś nieprzyjaźń (sz. zm.):
  • ~ Scipio Africanus, ktory zburzył Kártháginę/ wiodł wielką nieprzyiaźń z Gráchusem. StarPopr 49.
  • ~ Niéprzyiaźń wiodę z-kiem/ záchodzę w-niéprzyiaźń. Inimicitias cum aliquo gero, suspicio, subeo [...] Contraho inimicitias [...] Iádę ná kogo [...]. Kn 518.
troj. żyć z kimś w nieprzyjaźni (sz. zm.):
  • – Zołnierz ten [...] w rzeczách y spráwách rycerskich/ dzielnieyszy był/ dla ktorey swoiey dzielności y śmiáłości/ częstokroć z samsiády w nieprzyiáźni żył [...]. SpInZąbMłot 295.
  • – LAGANA [...] iest Ptak w nieprzyiaźni z Wielorybem żyiący, ktory tylko co pászczę otworzy swoię, ten Ptak aż do wnętrzności iego wdziera się, serce y wnętrzności iego pożera, y śmierć przynosi [...]. ChmielAteny I 514.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • – Złość/ niéprzyiaźń skryta/ szkodliwsza. KnAd 1346.
przen. przenośnie:
  • – Pan Kanclerz jawnie mi się odkrył nieprzyjacielem i w przeszkodzie Luboszan, i w zaciągu wojennym. Jednak Król Jegomość nic na to, a z Panem Podkanclerzym w znaczne szranki nieprzyjaźni wstąpił, a o mnie. ChodKor 76
2. »sprzeczna natura«:
Patrz przyjaźń.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)