POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło DO SYTA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło DÓŁ
Data ostatniej modyfikacji: 22.03.2016
SYTY, SYT I przym.
Słowniki: SStp (syty), SXVI (syty; korpus), Kn (syty, syt), T III (syty, syt), L (syty, syt; XVI-XVIII), SWil (syty, syt), SW (syty, syt), SJP (syty, syt) notują
Formy gramatyczne:
lpM.msyty
żsyta
D.msytego
nsytego
C.msytemu
B.żsytą
N.msytym
żsytą
lmM.mossyci
nmossyte
B.nmossyte
N.sytymi
lmM.nmossytsze
lpM.msyt
D.m albo nsyta
1. »najedzony«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • (wariant I):
    Cáły báran (ábo cáła kozá) i wilk syt niéch będzié. KnAd 55.
  • (wariant II):
    – Dać [ma lekarz] receptę z Galena, ty mu z Miechowity I tak będzie i baran cały i wilk syty. ZbierDrużWir I I, 34.
przys.
  • (wariant I):
    I wilk syt/ y owce cáłe. RysProv 28.
  • (wariant II):
    – [...] to pomiarkowanie Z taką Vwagą ma bydz aby y Wilk syt był I owca takze cała. Aby y zołnierz miał swoie substantią y poddany wzaiem Przy obronie ochrone y tak bedzie dobrze. OpalKSat 113v.
  • (wariant III):
    – [Dawid] Wesoły w duchu, że tak sztuka się udała, Wilk syt, owca do domu powrociła cała. DrużZbiór 68.
przys.
  • (wariant I):
    – Cáły báran (ábo cáła kozá) i wilk syt niéch będzié. KnAd 55.
  • (wariant II):
    – Podatkow y płace woiskowey rationes trzeba uwazyc iakoby ze lzem ubogich bydz mogły, y aby był y Wilk syt y koza cala. OpalKListy 527.
przys.
  • Cáły báran a wilk syt záraz być nié może. KnAd 55.
przys.
  • Węchem wilk syt nié będzié/ nié tyié. KnAd 1221.
przys.
  • Łaską syt sługa nié będzié. KnAd 428.
przys.
  • ~ Ná gładką Zonę pátrząc syt nie będziesz. RysProv 62.
przys.
  • – Máło iada. Wiátrem syt. KnAd 473.
przen. przenośnie:
  • – Strawne to iest słowo Boże [...] nie z cielesney massy ugniecionych rogálow [...] ále [...] z niebá wysypanego ziárná/ ktorym sami Anielscy Duchowie sytymi są. BujnDroga 172
2. »o ludziach: otyły, o zwierzętach: tłusty«:
3. »o roślinach: dorodny«:
4. »taki, który zaspokaja głód«:
przen. przenośnie:
  • – Tu Szláchcic co się Rzeką pieczętował leży [...] Obrocieł gdzie ią dotąd, Swiat y Ciáło niosą, Obrocieł w Niebo Wiary Chrześciáńskiey fossą, Ktorą Pan IEZVS w cięszkiey Ciałá z duszą nuży, Dla zbáwienia ná świecie, wiernych swoich druży. Kędy mu ná duchowny chleb w świętym Kościele Ołtarzowym kámieniem, sytą mąkę, miele. PotPocz 82
  • – Zginąłem wász Wándálin/ ktorym wszerz gránice Po morze Adryáckie od zmárzłego zdobił/ Wam sliczne Oreády z Nimphámi sposobił/ Ze was sytą żyznością choynie bogáciły/ W dostátku wszystko miánym niezwalczonych czciły. JurkWan A2
5. »taki, który już zaspokoił jakieś swoje potrzeby lub pragnienia«:
1 i 5:

SYTY
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
»ten, kto jest najedzony«:
  • – Wszytko czas, i prawa też, stosuje do czasu. Popuszcza syty, głodny brzuch umyka pasu [...]. PotFrasz3Kuk II 622.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Sytemu nic nié smákuié. KnAd 1124.
przys.
  • ~ Nie wyrozumie zgłodniałemu syty. PotSyl 13.
przys.
  • ~ Już południe przychodzi, a my jeszcze żniemy. Czy tego chce urzędnik, że tu pomdlejemy? Głodnego, jako żywo, syty nie wygodzi, On nad nami z maczugą pokrząkając chodzi. SzymSiel 155.

DO SYTA
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»do woli, tyle ile się chce«:
  • – Zle czynią ktorzy nátkawszy się iey [kapusty] do syta wino po niey piią. SyrZiel 1115.
  • gnugsam dosyć/ dosytá sufficiens KusWeg E2.
Patrz niesyty, niesyt, sytny.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
Data ostatniej modyfikacji: 22.03.2016
SYT II rzecz. m
Słowniki: SXVI (korpus), Kn, T III, SWil, SW notują
Słowniki: SStp, L, SJP nie notują
Formy gramatyczne:
M.syt
D.sytu
»uczucie zaspokojenia głodu albo innych potrzeb lub pragnień«:

DO SYTU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»do woli, tyle ile się chce«:
  • – Pastwiło się nád Pánem do sytu co żywo/ Ten pászczekę wywraca/ ten pogląda krzywo: jeden szárpnie/ á z tyłu potrąca go drugi. RożAPam 16.
  • – Do gárdłá się náiadł/ do sytu [...] Ad satietatem [...] Vsque affatim edere, bibere [...]. Kn 124.
  • Do sytu roskoszy uciech záżyć. DanKolaDyk II, 476.
  • do sytu. mehr als genug; zur Gnüge; zum Ueberfluss. tout son soul; à regorge museau; excessivement. § iadłem i piłem do sytu. T III 2227.
Patrz dosyt, sytość, sytność, nasycenie.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
Data ostatniej modyfikacji: 10.05.2016
SYTArzecz ż, SYT IIIrzecz m
Słowniki: Kn (syt), T III (syt), L (syta; XVI-XVII), SWil (syta), SW (syta), SJP (syta) notują
Słowniki: SStp, SXVI nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
Formy gramatyczne:
M.msyt
żsyta
D.żsyty
B.żsytę
N.żsytą
Ms.sycie
1. »roztwór wodny miodu, z którego otrzymuje się miód pitny; brzeczka«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. syta miodowa (sz. zm.) || syt miodowy:
  • – Ale potrzebá/ żeby było dawáne [euforbium] z Bdelium/ z Trágacantem/ z Mástyką/ z Nárdusem Indyiskim/ Sytą miodową popiiáiąc/ álbo Migałową [!] polewką. SyrZiel 208.
  • – Vszom záwrzedziáłym/ ropistym/ zágniłym/ y smrodliwym/ iest vżyteczna [żywica z pewnego drzewa rosnącego w Persji]/ w sycie miodowej rospuściwszy ią/ á knotek z fláytuchu vkręciwszy obmoczyć/ y w vszy kłáść. SyrZiel 224.
  • – Soku z korzenia Kopru Włoskiego, z pitym miodem, ábo z miodową sytą, káżdego dniá poránu y ná noc dáiąc, po dwu łotu ná raz, toż czyni. SyrZiel 382.
  • – Gruczoły twárde/ á boleiące otwiera/ Kopru Włoskiego miáłko vtártego proch w miodowey sycie ábo w pitym miedzie wárzony/ á potym z wieprzowym smalcem vmieszány y przykłádány. SyrZiel 391.
  • Syt miodowy/ [...] vide Miod pity. Kn 1094.
  • – Aby się ospa prędko ná wierzch wydałá. Zażywáią ná to ludzie Rzepnego nasienia mocząc ie w piwie lub w sycie miodowey, lecz to dość słábe lekarstwo. PromMed 104.
  • – Kąpieli w tey gorączce tákże są bárdzo pożyteczne, osobliwie z mleká, kogo stáć ná to, tákże z syty miodowey, y z wody z mlekiem zmieszáney [...]. PromMed 18.
  • – Sposob robienia syty miodowey ktorá się názywa Hydromel. Wezmi Wody czystey funtow dwanaście, Miodu prasnego funt [...]. VadeMed 182.
  • syt miodowy, miod. Meth. de l'hidromel. T III 2227.
2. »roztwór wodny miodu dawany pszczołom na pokarm«:
Patrz sytka.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)