POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło WZGÓRĘ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło WZIĄĆ SIĘ
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 05.12.2016
WZIĄĆ czas. dk

Najwcześniejsze poświadczenie: 1601-1620
Formy gramatyczne:
wziąć
lpm3. os.wziął
ż3. os.wzięła
n3. os.wzięło
lmmos1. os.wzięliśmy
3. os.wzięli
lmmos3. os.wzięli byli
lp2. os.weźmiesz
3. os.weźmie
lm2. os.weźmiecie
lp2. os.weźmij
weźmi
wziąwszy
wzięto
1. »ująć, chwycić«:
Rekcja: co
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. wziąć (kogo) pod areszt || wziąć (kogo) w areszt:
2. »dokonać jakiegoś aktu lub czynności«
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. wziąć asumpt (sz. zm.):
  • – Na te imieniny [księżny Czartoryskiej] książę chorąży [...] był do Wołczyna zaproszony [...] Ia tedy wziąwszy stąd asumpt [...] spytałem go znienacka, jeżeli na węzeł księżnie kanclerzynej jakiego jej węzła nie będzie ofiarować. MatDiar I,471-472.
troj. w niewolę wziąć: »pozbawić wolności, uwięzić«
troj. wziąć za urazę: »być urażonym«
troj. chłostę wziąć I (sz. zm.):
  • Chłostę wziąć/ Dare supplicium alicui de se [...] Dare poenas [...] De tergo vestro dabitur mihi supplicium: Poenas magistro pendes [...]. Kn 67.
  • Se donner, ou Prendre la discipline [...] Dysciplinę czynić, álbo wziąć dyscypliną, wziąć chłostę. DanKolaDyk I, 470.
  • – Chłosta. Schmiss/ Hieb mit einer Peitsche. coup de foüet. § chłostę wziąć. [...]. T III 114.
troj. wziąć chłostę II (sz. zm.): »ponieść klęskę«
  • – Iakosz ieszcze y razu, chłosty tak pamiętny Nie wzięli Turcy, na tey Woynie. PotWoj 119.
  • – Retirowac się nazad poczęli Poganie Na koniec, wziąwszy chłostę nie poslednią zbiegli Do swoich. PotWoj 83.
  • Wzięlismy Chłostę we Czwartek załuymy za grzech y upokorzmy się Bogu w piątek. PasPam 265.
troj. wziąć dyscypliną: »zostać obitym, otrzymać chłostę, tu: zostać pobitym, ponieść klęskę«
troj. wziąć na cenzurę: »krytykować«
troj. cel wziąć: »zmierzyć«
troj. gwałtem wziąć (sz. zm.): »w odniesieniu do kobiety: zmusić siłą do odbycia stosunku seksualnego«
  • – Pacholik też ieden Boiarzynowi i dącemu z łazni z Zoną i Córką wzioł mu Córkę gwałtem [...]. MasDiar 57.
  • – [...] czytamy w księgách krolewskich/ że Dawid zpłodził był z cudzołostwá syná/ żonę Uryaszową gwałtem sobie zá żonę wziąwszy. StarKaz II, 385.
  • – [...] tedy mu Zonę Megarę Creontowę Corkę chciał wziąć, a ze niechciała, gwałtem zamyslał [Licus]. PotPrzyp 5.
troj. wstyd wziąć komuś:
troj. wziąć pod wartę:
troj. niech kogoś kat weźmie:
troj. języka wziąć:
troj. wziąć fortecę: »zdobyć twierdzę«
troj. wziąć szturmem co (sz. zm.): »zdobyć«
  • – Panowie Hetmani nasi probowali sczęscia szturmem wziąć [obóz], omal maiąc armaty, nic nie sprawiwszy poniechac musieli. VorLetSkarb 267.
  • Wziął Szturmem Toruń Szwed, [...] wały mieyskie popsuł in parte, i Baszty około Miasta mocne i misterne. OtwEDzieje 107.
troj. żywcem wziąć: »wziąć do niewoli«
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. wziąć po boku: »ponieść porażkę, klęskę«
fraz. maligna (kogoś) wzięła: »opanowała kogoś gorączka«
fraz. wziąć głos: »uzyskać prawo przemawiania; przemawiać«
fraz. wziąć berło nad czym: »otrzymywać władzę królewską lub mieć pierwszeństwo, decydujący głos w jakim gronie, środowisku«
fraz. wziąć kogo do berła: »stać się władcą, królem jakiego kraju; podbić jaki naród, kraj«
fraz. wziąć habit || wziąć habit z czyich rąk: »wstąpić do zakonu«
fraz. tył wziąć (sz. zm.): »zaskoczyć tylne straże, zajść od tyłu«
  • – Poczęli nas miesiącem zaiezdzac dla tego że by nąm tył wziąc. PasPam 157.
  • – Iak wzięli teł Chorągwi Woiewody Ruskiego Hetmana koronnego zaraz Chorągiew husarska poczęła uciekać. PasPam 264v.
  • – Chcieli Szwedzi koniecznie teł wziąc Olędrom ale zadnym sposobem niemogli. PasPam 69.
fraz. wziął impet kogoś:
fraz. wziąć paragrafy: »otrzymać blizny, szramy«
fraz. imię Boskie wziąć na pomoc:
fraz. wziąć po łbu: »być uderzonym w głowę«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Gwałtem wziąć może/ ále dáć nie może. RysProv III, 10.
Autorka:
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)