POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło PANFIL drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło PANIAĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 20.06.2013
PANI rzecz. ż
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.pani
D.pani || paniej
C.pani || paniej
B.panią
N.panią
Ms.paniej
W.pani
M.uż. osob.panie
D.pań
C.paniom
N.paniami
Ms.paniach
N.pań
1. »kobieta zazwyczaj zamężna; także do towarzystwa«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. asyryjska pani: »o Semiramidzie zamienionej w gołębia«
troj. pani młoda: »Świeżo poślubiona kobieta na uroczystości weselnej«
troj. pani stara (starsza): »Kobieta zaawansowana wiekowo, matrona«
troj. pani matka:
troj. pani bratowa:
troj. pani siostra:
troj. pani ciotka:
troj. pani żon(k)a:
troj. pani teści(owa):
troj. wienna pani: »kobieta z (bogatym) wianem, wychodząca za mąż«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • – Corká swey mátki we wszem náśláduie; Suczká swey Pániey záwsze trop pilnuie. RysProv II, 8.
przen. przenośnie:
  • – Wstyd u pani ochmistrzem, cnota panią starą; Jeśli te dwie nie ustrzegą, baba żadną miarą. SobJListy 399
  • – Vpominam tedy wszytkich tych/ ktorzy wysługę iáką znáczną máią od tey pániey francy. SykstCiepl 198
  • – Pácyent [...] niech się Strzeże Pániey Wenery tak kąpiąc się w wodzie/ iáko też odpráwiwszy iuż wodę. SykstCiepl 163
2. »władczyni, monarchini«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. miłościwa pani (sz. zm.) || mościwa pani || mściwa pani:
  • – I. O. Xiezno/ á mnie wielce Młściwa Páni/ y Dobrodzieyko/ ná Wielmozne dziełá X. Jego Mści S. pámięci zmárłego iedynego przyiáciela W. X. M. y wielce zyczyła sobie tego/ áby byłá w długo fortunne látá ná iásność Xiązecych spraw z radością záwsze pátrzyła. TwarSDaf 39.
  • – Rano wpułtora kwadransa do Czwartei, rozwiązał Pan Bog sczęsliwie Naiasnieyszą Ceciliae Renate Krolową Polske Paniom moie miłosciwą, obdarziwszy pociechom wielkom Krolewicem. VorLetSkarb 177.
  • – Tu sobie przywodzę ná pámięć, com czásu niedawnego słyszał od jednego wiáry godnego Teologá, o jakiejśi zacnej M[iło]ściwey Pániey, ktora májąc w domu Służebnicę cięszko chorująca posłáłá po Xiędzá, áby ją ábsolwował y Sákramentem wieczerzy Páńskiey usługował. GdacPan 13.
troj. księżna pani:
troj. pani Maryja: »Matka Boska«
przen. przenośnie:
  • Pánią dziedziczną iestem ia w tobie [mówi podagra]. CompMed 391
  • – Ponieważ zaś wszystko złe u nas pochodzi z diffidencyi nie uleczoney między majestatem y wolnością, niechże tylko Rzeczpospolita będzie iako sama bydź powinna Panią. LeszczStGłos 6
  • – Ani się gniewu, ani ognia boi: Y niedziw, bo go swym płasczem okrywa Niebieska Pani, co wnim przemięszkiwa. OblJasGór 132
3. »szlachcianka, kobieta dobrze urodzona i zazwyczaj majętna«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. imćmość pani || jejmość pani: »tradycyjny zwrot grzecznościowy«
4. »nałożnica, kurtyzana«:
#
Autor: PK
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)