POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BROCZYĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BRODACZ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 13.04.2014
BRODA rzecz. ż
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.broda
D.brody
C.brodzie
B.brodę
N.brodą
Ms.brodzie
W.broda
M.brody
D.bród
B.brody
N.brodami
brody
Ms.brodach
1. »dolna część twarzy, poniżej dolnej wargi«:
2. »zarost na twarzy poniżej ust, na szczękach i podbródku; u niektórych zwierząt pęk włosów pod pyskiem na podgardlu«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bot. Aaronowa broda: »roślina z rodziny obrazkowatych, rosnąca w Europie i Azji zachodniej, obrazki; Arum, Aron«
  • – Wodna wesz korzeń ma iáko u trzciny/ członkowáty ábo kolankowáty/ długi od ktorych członkow wiele pochodzi korzonkow ozdobnych cienkich y długich/ iako y od Obrazkow ábo Aronowey brody/ o ktorey trochę niżey. SyrZiel 628.
  • – Obrazki/ Aronowá brodá/ ábo Wielezłego. SyrZiel 631.
  • – Zowią [to ziele] drudzy Aronową brodą dla rozłożenia ich [liści] ślicznego ná kształt brody rozłożystey/ á długiey. SyrZiel 634.
  • – Obrazki/ Obraski/ Aronowa brodá/ Diablik/ Wężownik biały. Aron, vel Arum. n. et Aros [...] Aris [...] Calix [...]. Kn 575.
  • Aronis, Ari. Aron/ Pfaffenpink/ Deutscher Ingwer. [Korzeń] Aronowy brody. GuldOn 27.
  • – Weś korzenia wężowniku, korzenia kozi álbo Aronowey brody, Rad. Aaronis zwáney [...] po ośmi łotow. CompMed 464.
  • – Weźmi [...] Korżenia Aronowey Brody, (Radix Aronis) [...] ćwierć łota. BeimJelMed 428-429.
  • – Korżen Aronowey brody w przod w otcie zmacerowany być powinien. BeimJelMed 484.
troj. bot. kozia broda I: »roślina dwuletnia z rodziny złożonych; Barbula hircina, Trapogonon«
  • – Ilmiczká/ ilmowna ziéle/ kozia brodá. Vlmaria, Siren. Barba hirci, Offic. Kn 250.
  • Vlmaria, Barba Caprina, Kozia brodá [regestr ziół]. CompMed 29.
troj. kozia broda II (sz. zm.):
  • Brodá kozia. Aruncus. Oszkos/ ożio barzda. SzyrDict 22.
  • Barbe de chevre. Aruncus [...] Kozia broda. DanKolaDyk I, 302.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. za brody pójść: »pokłócić się«
fraz. zapuścić brodę: »nie goląc się, doprowadzić zarost do pożądanej długości«
  • ~ Panowie Oycowie [...] naznak wielkiego zalu, zapusciwszy brody, w odzieniu załobnym, zebrali się. PotPrzyp 12.
  • ~ Mowi się tymże sposobem [...] Włos, y brodę zápuścić. DanKolaDyk I, 301.
fraz. brody pozapuszczać:
  • ~ O Moskwę iák sie stáráli Iezuici áby onę z Kościołem kátolickim złączyć/ y iáko iusz byli kwoli národowi onemu/ y brody/ y włosy pozápuszczáli. SzemGrat 33.
fraz. zapuszczać brodę (sz. zm.): »nie golić się, aby doprowadzić zarost do pożądanej długości«
  • ~ Ci [Peguinowie] głowy golą á brody zápusczáią: vżywáią szat długich z rękawámi áż do nog. BotŁęczRel IV 136.
  • ~ Broda. Stary zwyczaj wniosł tę modę, Dla statku zapuszczać brodę, Lecz kto go nie ma z natury, Nie zatka kądzielą dziory. PotFraszBrück II 410.
fraz. bez brody: »młodzik, młokos«
fraz. pierwsza broda: »młodzieńczy zarost, pojawiający się w okresie przeistaczania się chłopca w mężczyznę«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Brody dość/ by tyle rozumu. KnAd 45.
przys.
  • – HARPER [...] SE HARPER [...] SZAMOTAC się szarpać się tárgać się tárgańca zá brody zá łby z sobą chodzić. DanKolaDyk II, 115.
3. ekspr. »człowiek brodaty, brodacz«:
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)