POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło ARMASZ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło ARMATKA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 13.02.2012
ARMATA rzecz. ż
Warianty fonetyczne: ARMATA, HARMATA
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L (XVI-VIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
M.armata || harmata
D.armaty || harmaty
C.armacie
B.armatę || harmatę || armatą
N.armatą || harmatą
Ms.armacie || harmacie
M.armaty
D.armat || harmat
C.armatom
B.armaty || harmaty
N.armatami || harmatami
Ms.armatach
Etymologia:
łac. armata 'uzbrojona'
1. »działo o dużej donośności i sile rażenia, broń artyleryjska, także zbior.«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. burząca armata (sz. zm.):
  • ~ Na to się zgodnie namowili [Szwedzi], Przeciw burzącey wyprawić armacie Ktora z Krakowa szła przy Kawalkacie. OblJasGór 73.
  • ~ Część obozu Tureckiego y Szancow w ktorych naypotężnieysza armata burząca Turecka była zniesli woyska Moskiewskie. CzartListy 126.
  • ~ Miasto Krakow zawczasu pochowali byli w Ziemię swoie armaty, a tak Szwed niewiedząc o nich ośmi tylko Mieyskich burzących armat wziął, które stały w Floryańskiey Bramie, i Mikołayskiej Forcie. OtwEDzieje 94.
troj. lekka armata:
troj. armata polna:
troj. armata spiżowa:
troj. z armaty bić:
  • ~ Pod same śniadanie z poranku Poczęto bić z armaty wielkiej bez przestanku. ZimBSiel 165.
  • ~ Chmielnicki [...] za zdrowie Królewskie z Harmat bić kazał. HistBun 26.
troj. z armaty ognia dawać:
  • ~ Z miasta na salve jako przeciwko komisarzowi z armaty ognia dają. BorzNaw 149 marg.
troj. pozagważdżać armatę (1), armatę zagwoździć:
przen. przenośnie:
  • – Masz [Kasiu] też mocniejsze na obronę Cekauzy swe i armaty, Rzucając z oczu w każdą stronę kule ogniste, granaty. MorszAUtwKuk 301
2. »broń, uzbrojenie, oręż«:
przen. przenośnie:
  • – Dank tedy tobie w tym zacny Biskupie daiemy/ żeś taką armatą Kościół twoy opatrzył. WojszOr 72-73
  • – Kładzmy stopy, poboznych, serc naszych a na tę? Grożę szatańską? bierzmy duchowną armatę. PotPocz 169
  • – Ona [Paskwalina] się monstruie/ y przed wszytkim zgarnionym miastem prezentuie z iego [Kupidyna] armatą, przez się zwoiowaną. TwarSPas 121
3. »artyleria a. zbior. żołnierze służący w tym rodzaju wojska«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. oberster armaty:
troj. starszy nad armatą:
4. »machina wojenna miotająca pociski, katapulta«:
5. »flota wojenna, armada«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. armata morska (sz. zm.):
  • – Chciał koniecznie Maltę zburzyć [sułtan Osman] dwuch wielkich Hetmanów swoich, z wielką armatą morską nasławszy na wyspę onę. BirkOboz 7 nlb..
  • – Turczyn miesiąc złocić roskazuie, na swey morskiey armacie. AndPiekBoh 109.
  • – WIelki Hetman dowiedziawszy się/ że Prouisor Extráordynáryiny Armaty Morskiey vdał się tu do Senatu/ przysłał Proces in Contumaciam ná nim przewiedziony. MerkPol 185.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. zagwoździć armatę:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. uderzyć z armat:
Patrz ARMADA.
Autor: PK
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)