POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło LEKCE drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło LEKKI
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 16.03.2016
LEKKI przym.
Warianty fonetyczne: LEKKI, LETKI, LIEKKI, LEKI
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T III, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
lpM.mlekki || letki || leki
żlekka || letka || leka
nlekkie
D.mlekkiego || letkiego
żlekkiej || letkiej
nlekkiego || lekiego
C.mlekkiemu
B.mżywlekkiego || letkiego
nżywlekki
żlekką || letką
nlekkie || letkie
N.mlekkim || letkim
żlekką
nlekkim || letkim
lekkiem
Ms.mlekkim
żlekkiej || letkiej
nlekkim
lmM.moslekcy
nmoslekkie || letkie
D.lekkich || letkich
C.lekkim || lekim
B.moslekkich
nmoslekkie || letkie || liekkie
N.lekkiemi || letkiemi
lekkimi
Ms.lekkich
lpM.mlekszy
lżejszy
lekcejszy
żlżejsza
letsza
lekczejsza
nleksze
lżejsze
D.mlekszego
żlekszej
nlekszego
lżejszego
C.żlekczejszej
B.żlżejszą
lekszą
N.mlżejszym
żlekszą
Ms.żlekszej
nlżejszym
lmM.moslekszy
lekczejszy
nmoslekczejsze
leksze
D.lekszych
lekcejszych
C.lekszym
B.nmoslekczejsze
leksze || letsze
lżejsze
N.lekcejszemi
lekczejszymi
Ms.lekszych || letszych
lpM.mnajlżejszy
żnalżejsza
najleksza
najlekciejsza
D.mnajlekszego
N.mnajlżejszym
Ms.mnajlżejszym
lmM.nmosnaleksze
nalżejsze
N.najlekcejszemi
Ms.nalekszych
lpD.m albo nlekka || letka || liekka
C.m albo nlekku || letku || liekku
1. »taki, który mało waży«:
przen. przenośnie:
  • – Záprawdęć márnością są Synowie ludzcy/ kłamliwi synowie mocárzow: będąli pospołu włożeni ná wagę/ lekczejszymi będą nád márność. BG Ps LXII, 10
a) »o ubraniach: wykonany z cienkiego materiału«:
2. »taki, który się łatwo i szybko porusza«:
przen. przenośnie:
  • – Kto przytknie lekkie skrzydła do wiersza moiego Zeby doleciał mego zmysłu wysokiego [...]. ArKochOrl 21v
3. »taki, który nie wymaga dużego wysiłku«:
4. »mało uciążliwy; łatwy do zniesienia«:
5. »o sposobie poruszania się: zwinny, delikatny«:
6. »taki, który ma niewielkie znaczenie, siłę lub intensywność«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Chorobá lékka cięszkiego lekarstwá nie potrzébuié. KnAd 66.
a) »o odległości: niewielki«:
7. »o człowieku: taki, który zachowuje się niepoważnie«:
8. »o sprawach, zachowaniach: taki, którego nie należy traktować poważnie«:
9. »o szacunku, poważaniu: niewielki«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. być (komuś) w lekkiej cenie || być (u kogoś) w lekkiej cenie; być u kogoś w lekkim uważeniu; być u kogoś w lekkim poważeniu:
  • – Jusz im Polskie imię w lekkiey cenie [...]. PotWoj 12.
  • – Cicero już zá czásow swoich baczył że nowe szláchectwo w lekkiey cenie było; co mu się jednák nie podobáło. GdacPrzyd 2.
  • – Co tego zá przyczyná/ że podziśdzień/ osobliwie u Luteránow Urząd Kaźnodzieyski w lekkiey cenie jest? GdacPrzyd 66.
  • – Ták się świát popsował ná tym schyłku swoim/ y stárości/ że chociaż Boże przykazánie przestąpić/ náwet raz ieden/ pewne á wieczne potępienie przynosi/ gdyby w tym człowiek vmárł/ á przecię są tácy/ á wiele ich/ ktorzy to sobie lekce ważą/ iácy są Politycy tego wieku. Tymże właśnie sposobem/ tá Bullá Papieska iest w lekkim vważeniu v ludzi szalonych/ ktorzy mądrzy/ iáko roskazánia pożytecznego/ y pobożnego Oycowskiego/ pilno przestrzegáią y záchowywáią. SleszDow 17.
  • – O ktoby mi to zdárzył/ moy kochány bráciszku [...] żebym się z tobą mogłá widzieć y rozmowić/ y pocáłowáć cię ná ustroniu/ ábym potym nie byłá ni u kogo we wzgárdzie/ y lekkim uważeniu? StarKaz 305.
  • – Trzebá się ciągnąć choćbyś miał zerwáć/ y ostátnią wieś zástáwić/ ináczey y u zony/ y u krewnych w lekkim będziesz poważeniu. GorzWol 76.
troj. pójść w lekką wagę:
a) »wyrażający brak szacunku«:
10. »o oddziałach wojskowych: taki, który jest słabiej uzbrojony, ale może się szybciej poruszać«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. jazda lekka:
troj. chorągiew lekka (sz. zm.):
  • – [...] wyprawił Je[g]o M Pan Comendant Teraznieyszy podiaszd Kilka lekszych Chorągwi [...]. PoczOdlPam 14.
  • – Jam się już oddzielił od ciężkiego wojska. Idę przodem ze dwudziestą kilką chorągwi lekkich i w kilkuset dragonii. SobJListy 497.
  • – Zamoyski nie uważając na to, prosto pod Byczynę poszedł, gdzie już w szykach Niemców zastał, których były liczne woyska i piechoty z armatami, on zaś nie miał tylko Hussaryą, i lekkie chorągwie, działo się to 25. Stycznia. ŁubHist 70.
  • Lekki, Letki [...] 6) leicht, von Soldaten. [...] léger, en parlant des soldâs [...] chorągwie letkie. T III 727.
  • – Kazanosię naszym chorągwiom wprzod lekim potykać [...]. [Pocz.Paż 34 - spr.] Niepoprawne zródło .
11. »o pokarmie i napoju: łatwy do strawienia«:
12. »o alkoholu: taki, który ma słabe działanie«:

LEKKI
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
1. »człowiek, który zachowuje się niepoważnie«:
  • – Z lekkim się w rzecz nie wdawáć/ W nierownym polu wytrwáć/ W rownym odpor dáć. ŻabPol Cv.
  • – Zlekkim się vcieszysz, ále y w lekkość podasz. FredPrzysł D4v.
  • – Iáko łodź nie gdzie samá, ale gdzie cudza ręká chce: ták nierozumny, y lekki zá cudzym powodem chodzi. FredPrzysł C.
2. »żołnierz, który jest słabiej uzbrojony, ale może się szybciej poruszać«:
  • – Łacno się lekkim bez cięzarow do kupy zebrać skoczyć dać odpor. [spr. cytat] NarArch 34.

Z LEKKA
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
1. »nieznacznie, trochę«:
  • – [Wodny orzech] Liścia iest okrągłégo/ przyszerszego/ miąsszégo/ ku wierzchu záostrzonégo/ y z lekká spiczástégo. SyrZiel 1273.
  • – Ieżeliby ze krwią womity były, ná ten czás upuścić krwi z ręki, potym daway z lekká zátrzymuiące rzeczy. PromMed 142.
  • – Iednák ábym mole rerum przyciśniony nie był, poydę przykładem owych biegłych w rzemieśle swym Málarzow, ktorzy chcąc wielką iáką cześć Swiata ná máłey tábliczce wyrazić, Suprema tylko capita y sáme wierzchy Miast, budynkow, Prowincyi, gor, y pol z letká farbámi dotknąwszy, oczom ludzkim ad aspectum podaią. DanOstSwada II, 17.
  • z letka. 1) fachte, gelind [...] légérement [...] kawalerowie przy kreowaniu z lekka po ramionach szpadą uderzeni bywaią. T III 728.
2. »pomału, ostrożnie«:
  • – [Czapla] kiedy ma nástáć niepogodá/ Tedy spiesznym latániem swym ią opowiáda. A iesli też zlekka gorą przelátuie/ Tym wesołą pogodę nástáć obwiesczuie. RoźOff A3v.
  • – Ci zas Cci odsądzency y Banitowie za Bolesławęm na Sliąsko ziechali liecz potym gdysię to ostarzało znowu do Krakowa zliekka wnieslisie do onych swych siedlisk [...]. TrepNekLib 8.
  • – [...] gdy Igłę z lekka bokiem polozysz na wodzie [...] to obaczysz tak ze plywac bendzie mogla przez godzin kilka [...]. GrodzMisc 15.
  • – [Wierszopis] Niech się zbyt w górę z orłami nie wzbija, Niech się z żółwiami nie czołga po ziemi, Niech i upadki, i ulgnienie mija, Niech z lekka dąży drogami średniemi. RzewWWierszFil 492.
  • z letka [...] 2) nach und nach [...] peu à peu; pas à pas [...] z letka z nim postępować trzeba. T III 728.
3. »łatwo, bez wysiłku«:
  • – moy koń idzie z lekká. B. A moy zaś koń zá cieszko. PolPar 77.

PO LEKKU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»pomału«:
  • – MAż ieden imieniem Turpinus/ w Wiedniu modlił sie w Kościele przed Ołtarzem: á gdy był w záchwyceniu/ Psalm: Boże ná wspomożenie moie/ śpiewał/ vyrzał mnostwo złych duchow przechodzących ku Lotarigiey/ zá nim szedł poletku z daleka podobny murzynowi. ZwierPrzykład 370.
  • – Ostrożnie-ć a po lekku postępować trzeba, Pragniesz-li, abyś przyszedł za czasem do chleba. SaadiOtwSGul 39.
  • – Do tego po lekku będziesz pił á nie duszkiem / iako mowią / abyś tylko on napoy wody odpráwiał zá godzinę: á kiedy iey będzie wiele / zá pułtory godziny. SykstCiepl 175.
  • – W niedzielę przed bitwą z nimi była już wiadomość pewna o tych Tatarach, że się przez Prut przeprawowali w Wołoszech; pomykali się barzo po lekku ku Niestrowi. MalListy 167.
  • Poliekku Paulatim SłowPolŁac 56.
  • – [...] ciskał tedy y Deucalion y Pyrra Kamienie przez się, ztych ktore Krol ciskał Męszczyzni, ztych ktore Krolowa niewiasty się natychmiast robiły y polekku ozywiały. PotPrzyp 6.
  • – Zona Lotowa obeyzrzawszy się názad, obrociła się w báłwan soli. Ktoż wie, czy zárázem, czy po lekku, obrácáć się w sol poczęła? MłodzKaz I, 251.
  • – [...] weź garnuszek z wodą, á otworzywszy worek, wley po lekku po wszytkim krokosie. SekrWyj 47.
Autorka: RB
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)