POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło AFEKCYJA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło AFEKTACJA
Data ostatniej modyfikacji: 05.10.2016
*AFEKTY, AFEKT III przym. od AFEKT I
Słownik SXVI (supl.) notuje
Słowniki: SStp, Kn, T III, L, SWil, SW, SJP nie notują
Formy gramatyczne:
lmM.mosafekci
lpM.mafekt
»sprzyjający, życzliwy«:
Autorka: DL
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 19.02.2015
AFEKT I rzecz. m
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
M.afekt
D.afektu
C.afektowi
B.afekt
N.afektem
Ms.afekcie
M.afekty || afekta
D.afektów
C.afektom
B.afekty || afekta
N.afektami || afekty
Ms.afektach
Etymologia:
łac. affectus
1. »uczucie o zabarwieniu dodatnim lub ujemnym (często erotyczne); chęć, pragnienie czego, namiętność, żądza«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. afekt przyrodzony: »miłość«
troj. bez afektu:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. kogo do afektu przyjąć || kogo w afekt przyjąć: »o kobiecie: pozwolić mężczyźnie obcować ze sobą fizycznie, nie będąc jego żoną«
  • ~ PHYLLIS [...] Demofoonta, Syna Tezeuszowego z woyny Troiańskiey powracaiącego, y do domu, y do affektu przyięła; wziąwszy wprzod od niego słowo, że [...] miał ią poiąć za Zonę. OvChrośRoz 11.
  • ~ [Hypsipyle] Jazona [...] pod dach y w afekt swoy przyiąwszy, bliźnięta z nim miała; ktory dał iey słowo, że [...] miał się z nią ożenić. OvChrośRoz 68.
fraz. w afekcie być: »być kochanym«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Afekt naylepszemu Nieprzyjaciel rozumowi (ba y Sumnieniu). DobrGram 379.
przys.
  • Afekt/ nałog/ przyrodzenie/ zataić trudno/ wnet się wyda. KnAd 730.
przen. przenośnie:
  • – Kruk odmieni się w piękną y śliczną gołębicę/ ktorey piora/ to iest affekty łsknąć się będą od srebra czystością. BirkNiedz 186
2. »poruszenie wewnętrzne, uniesienie, wzburzenie«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • – Baczny swe afekty zawsze moderuje, I, coby z nich urosło, pierwej upatruje. VerdBłażSet 64.
3. »przychylne nastawienie do kogo, czego, życzliwość, poparcie, sprzyjanie komu, czemu, często wyrażane jako formuła grzecznościowa np. w listach, przy powitaniu«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. w afekcie być u kogo (sz. zm.): »mieć czyje poparcie, cieszyć się czyją życzliwością, przychylnością«
  • – Matka Jego [krewnego Radziejowskiego] Towiańska w wielkim affekcie będąca u Prymasa dziwnie exagerowała owę urazę i buntowała Sapiehów. OtwEDzieje 38.
  • – Poki authoritas Senatu u młodszych w obserwancyi, młodsi u starych w afekcie, [...] poty Oyczyzna y pokoiu szczęśliwa, y na woynie nieprzyiacielowi straszna. DanOstSwada 8.
fraz. komu afekt konformować: »sprzyjać komu, być komu życzliwym«
  • ~ Swiatu Całemu ta Panna [znak Zodiaku] dobrze czyni Dopieroz Swoiemu kto się iey konterfektem wiernie tytułuie Temu Specialiter affekt konformuie. PasPam 272.
przen. przenośnie:
  • – Nie moze kolorowany affekt [...] na ty probie Się popisac gdzie nie przyprawna Uprzeymosc stuki Swoie grontownie Zasadziła Nie ma tam Mieysca Nieszczeroscy. HerbOr 246
4. »zamysł, zamiar«:
5. »ustęp tekstu mówionego lub pisanego, oddziałujący szczególnie na uczucia słuchacza lub czytelnika«:
#
Autorzy: DL, WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 02.12.2008
*AFEKT II rzecz. m
Słowniki: SXVI, T III, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują w in. zn.
Słowniki: SStp, Kn nie notują
Formy gramatyczne:
D.afektu
B.afekt
N.afektem
D.afektów
B.afekty
Etymologia:
łac. effectus
»wynik, skutek«:
Autorzy: DL, WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)