POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło DOŁOŻYĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło DOMACAĆ SIĘ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 07.06.2010
DOM rzecz. m
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.dom
D.domu || doma
C.domowi
B.dom
N.domem
Ms.domu
W.domie
M.domy
D.domów
C.domom
B.domy
N.domami
Ms.domach
1. »budynek mieszkalny«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Bespiecznie myszy biegáią/ gdy Kotá do nie máią. RysProv I, 3.
przys.
  • BOUE [...] MOWIĄ przysłowiem: Dom iák cale iest z błota y z gliny zá dom ladaiako stiwany [!]. DanKolaDyk I, 216.
2. »ród, pochodzenie«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. chłopski dom (sz. zm.):
  • – Leszek z domu chłopskiego po nim co Korone Rączoscią y zawodem przed inszemi porwał Nuz on Piast on Kołodziey a potym Krol sławny Ktorego Potomkowie az ze do Ludwika Sczesliwie panowali pokazał ze Cnota I w lichey condiciey znaydowac sie moze. OpalKSat 72v.
  • – On się tym Czasem wrocił do Gospody Swoiey wymawiaiąc się ze go w Chłopskim domu bardzo teskno było. HistŚwież 117.
troj. z domu: »o mężatkach: nazwisko panieńskie«
troj. powiedzieć się do inszego domu: »podać się za kogoś innego«
troj. bibl. dom Aaronowy || dom Aaronów: »kapłani«
  • Domie Aáronow/ dufajcie w PAnu: on jest pomocnikiem y tarczą ich. BG Ps CXV, 10.
  • – PAN będzie pámiętał ná nas/ będzie błogosłáwił: będzie błogosłáwił domowi Izráelskiemu/ będzie błogosłáwił domowi Aáronowemu. BG Ps CXV, 12.
  • – Rzecz teraz domie Aáronowy/ że ná wieki miłosierdzie jego. BG Ps CXVIII, 3.
troj. austryjacki dom:
  • – Albertus I Syn Rudolpha Habspurczyka, od ktorego teraznieyszy ArcyXiązęta domu Austryackiego pochodzą. IntrHist 192.
  • – Jakże Karol V Rządy y Zycie swoje Zakonczył. [...] Ferdynandowi I Bratu Zdał Cesarstwo, Philippowi II Synowi Swemu resztę państw Zlecił, y oddał od tego czasu dom Austryacki dzielił się w linią Ferdynanda y karola; podczas abdykacyi Stanom imperyi remonstrował, Ze Za panowania Swego 7 razy we Włoszech [...] bywał. IntrHist 234-235.
  • – HELWECYA albo SZWAYCZARY , teráz Rzecz‑Pospolita, długa ná mil 60. Niemieckich, szeroka ná mil 80, Ta Helwecya dawnych czasow parierowáła Domowi Austryackiemu, lecz podtym Dominium maiąc się zá oppressam, wybiła się. ChmielAteny II 230.
3. »miejsce zamieszkania«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dom białogłowski: »w Turcji: dom nałożnic, harem«
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. co jako bydło do domu gonić:
  • ~ Iák bydło ie [jelenie] do domu gonią, doią, nábiał zbieráią, wielką ztąd máiąc intratę. ChmielAteny I 474.
4. »rodzina, domownicy«:
5. »świątynia«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dom Baalowy || dom Baalów:
6. »kraj pochodzenia, strony rodzinne«:
7. »gospodarstwo«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Kto muruie/ buduie. Kto z drzewá kleci/ ogień w domu nieci. RysProv VII, 1.
przys.
  • Bespiecznie myszy biegáią/ gdy Kotá do nie máią. RysProv I, 3-4.
przys.
  • Nie o to ią bito/ że chodziłá w żyto/ ále że domá nie sypiáłá. RysProv X, 2.
przys.
  • ~ W cudzym domu drwá rąbią/ á do nas wiory lecą. RysProv 82.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)