POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BŁAŻEŃSTWO drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BŁĄDLIWY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 16.02.2012
BŁĄD rzecz. m
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.błąd
D.błędu
C.błędowi
B.błąd
N.błędem
Ms.błądzie || błędzie
M.błądy || błędy
D.błędów
C.błędom
B.błędy
N.błędami
błędy
Ms.błędach
błędziech
1. »mylne mniemanie, przekonanie, rozumienie; fałsz, niezgodność z istotnym stanem rzeczy«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. być w błędzie I: »mieć fałszywe, mylne mniemanie, przekonanie«
fraz. zawodzić (kogoś, coś) w błąd I: »powodować, ze ktoś nabiera faszywego, mylnego mniemania, przekonania; powodować, ze coś staje się mylne, fałszywe, niewłaściwe«
  • ~ Cnotliwy człowiek [...] poiázdy tákie sobie opátruie y obmysla/ iákich przyrodzenie y stan iego potrzebuie/ nie iákich chcą po nim ludzkie popsowáne obyczáie/ y od rozumu y od przyrodzenia dáleko w błąd záwiedzione. StarPopr 118.
  • ~ Pospolite mniemánia ludzkie záwodzą nas w błąd/ y prawdy nam doyźrzeć nie dádzą. StarPopr 42.
fraz. zostać w błędzie I (sz. zm.): »pozostać przy fałszywym, mylnym mniemaniu, przekonaniu«
  • ~ Na iedenascie Krokow mogę to rzec smiele Z wody słoney zbyt miązsze ukazował skrzele [wieloryb] Wszyscysmy w tem błędzie zostali Bo się z mieisca nie ruszał wszyscysmy widzieli Ze to na wodzie iakiey był wysepek mały. ArKochOrl 57v.
  • ~ Nie zostaniesz w żadnym błędzie, Każda z twych spraw stała będzie. MorszAUtwKuk 232.
fraz. w błędy odwodzić coś: »sprawić, ze coś staje się mylne, fałszywe, niewłaściwe«
fraz. w błędzie tkwić: »nie odstępować od mylnego, fałszywego mniemania, przekonania«
  • ~ W tym niemal błędzie Ruellius y Hermolaus Barbarus tkwią/ iáko Brazauola y Manardus [nieodróżnianie korzenia od kłosa ziela Nardusa Indyjskiego - Nardus Indica]. SyrZiel 34.
fraz. wpaść w błędy I: »ulec mylnym, fałszywym mniemaniom, przekonaniom«
  • ~ Turtulian wielki y bárzo uczony człowiek że wierzał widzeniom niektorych niewiast, w grube wpadł błędy. TylkStrom 136.
fraz. w błąd wstępować: »mylić się, przyjmować fałszywe mniemanie, przekonanie«
  • ~ Ty zes iest w ktorym wzrok swoy topięchciwy Czy cięn twey duszę widzę swiątobliwy Ach nie ty pono, Ktorego miłuię: Cosz? y owszem ty częmu w błąd wstępuię?. OblJasGór 156v.
fraz. Kogoś z błędu wywieść: »sprawić, że ktoś odstępuje od mylnego mniemania, przekonania, fałszu«
  • ~ O miły P. Plebanie/ wielkasz topracá stárego Gregoryánká náuczać/ ále cosz zwámi czynić/ przecięć ábym was zbłędu wywiodł iákom począł do końcá ćwiczyć muszę. SzemGrat 38.
fraz. Kogoś wywodzić z błędu: »sprawiać, że ktoś odstępuje od mylnego mniemania, przekonania, fałszu«
  • ~ Nieszczęsny mądry, drugich nie wywodząc z błędu; Nieszczęśliwszy, co inszych uczy, sam bez względu Piekła, nie żyje wedle swej nauki. PotFraszBrück II 410.
fraz. zostawać w błędzie: »pozostawać przy fałszywym, mylnym mniemaniu, przekonaniu«
  • ~ Iesli przyiaciel iesli nieprzyiaciel będzie Domyslic się nie moze y zostawa w błędzie. ArKochOrl 6.
2. »niezgodność z obowiązującymi regułami czego, odstępstwo od normy, pomyłka; wada«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Niemand ist ohne Fehler/ (Gebrechen/) Żaden nie jest bez jákiego Błędu, (káżdy Dudek ma swoy czubek;). ErnHand 336-337.
3. »fałszywy krok, niewłaściwe posunięcie, przedsięwzięcie, postępowanie; grzech«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. trwać w błędzie I (sz. zm.): »nie przestawać źle postępować, czynić, popełniać grzechów«
  • ~ Ludzka rzecz vpáść/ á diabelska w błędzie trwáć. RysProv VIII, 7.
  • ~ To tylko żeś nie długo trwáłá W tym swym błędzie/ y záraz w sumnienie się tknąwszy/ serdecznieś żałowáłá. TwarSPas 111.
fraz. (Kogoś) w błąd zawodzić II: »powodować, że ktoś źle, niewłaściwie postępuje, grzeszy«
  • ~ On [Bóg] gdy zátrzyma wody/ wyschną: á gdy je wypuści/ podwracáją ziemię. U niego jest moc y mądrość. Jego jest błądzący/ y w błąd záwodzący. BG Hi 12, 15-17.
  • ~ Iesli sámá siebie niechcesz w błąd záwodzić/ Proś co słuszna/ miłuy co sámicy się godzi. OvOtwWPrzem 384.
fraz. wpaść w błędy II: »zacząć źle, niewłaściwie postępować, grzeszyć«
fraz. żyć w błędzie: »grzeszyć, źle postępować«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Ludzka rzecz vpáść/ á diabelska w błędzie trwáć. RysProv VIII, 7.
przys.
  • Káżdy błąd ma swoię wymowkę. KnAd 338.
przys.
  • Potrzébá wiélu błędow ochroná i obroná. KnAd 912.
przys.
  • Wymowká/ głupstwá/ błędu zasłoná/ ochroná. KnAd 1283.
przys.
  • Błędu lepie poprawić/ á niżeli bronić. DobrGram 434.
przys.
  • Wenn ein Narr einem Irrthum entgehet/ jednego Błędu uchodząc Głupi, geräth er in den andern/ tráfi w drugi. ErnHand 227.
4. »odstępstwo od wiary, odszczepieństwo, herezja; fałszywe, złe, mylne, niezgodne z prawdą rozumienie spraw religii«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. błąd aryjański I (sz. zm.):
  • – Promowowáli Gottowie tenże błąd Aryański w Záchodnich Państwach. ChmielAteny II 697.
troj. błąd pogański (sz. zm.):
  • – Iest ábowiem tákich niezliczona rzecz/ ktorzy temu fałszywemu mniemániu wiárę dáiąc/ od prawdziwey wiáry odpadáią/ w błędzie pogańskim wiąznąć. SpInZąbMłot 413.
  • – Z tąd tu z odległych krain przybyłem dla tego, Abym cię wyprowádził z błędu pogáńskiego. DamKuligKról 72.
  • – Dość miáłá nieprzyiacioł Polská, ná wsze strony, Wyrzuciwszy Pogáńskich błędow zabobony. PotPocz 76.
troj. błąd heretycki:
troj. chrześcijański błąd:
troj. błąd kacerski:
troj. luterański błąd:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. być w błędzie II: »odstąpić od wiary, głosić herezje«
fraz. w błędzie chodzić: »odstąpić od wiary, prześladowac wyznawców wiary«
fraz. w błędzie trwać II: »nie przestawać głosić herezji, żyć jako odszczepieniec, odstępca od wiary«
  • ~ Kto Kácerzem zostáie/ sowitym bywa synem piekłá: naprzod dla tego/ iż prawdę ktorą trzymał/ opuszcza: potym iz sstał się ádwersarzem prawdy. Bo kto się w błędách vrodził/ y w błędách trwa/ ten tylo iest prostym synem piekłá. BirkRus 24.
fraz. w błąd wpaść III: »zostać oszczepieńcem, odstępcą od wiary, heretykiem«
  • ~ W Kościele Bożym [...] trudno zbłądzić: á iesliby kto per incuriam w błąd wpadł, wnet go poprawią. KorRoz 11.
fraz. w błąd zachodzić: »odstępować od wiary, kwestionować jej zasady«
fraz. zostać w błędzie II: »fałszywie pojąć sprawy wiary, religii«
  • ~ Ztámtąd wyszedłem ku dniowi/ O krzcie nie mysląc/ bom został w tem błędzie: Zem we snie tylko iákąś widział márę/ Y swam rozumiał bydź práwdziwą wiárę. TasKochGoff 309.
5. »błądzenie, błąkanie się; bezdroża, manowce«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Lépiey się wrócić/ niż dáley w błąd iść. KnAd 443.
6. indyw. »nieład, rozwichrzenie włosów«:
1, 2, 3 a. 5:
Autorka: BR-K
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)