POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło HARPIJA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło HARTOWAĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 17.03.2011
CHART rzecz. m
Warianty fonetyczne: CHART, HART
Słowniki: SStp, Kn, T III, SWil, SW, SJP notują
Słowniki: SXVI (?), L (?) nie notują
Formy gramatyczne:
M.hart || chart
D.charta
C.chartowi
B.harta || charta
N.chartem
Ms.charcie
M.charty
charci
D.chartów
C.chartom
B.charty
N.charty
chartami
1. »pies myśliwski, szybki i wytrzymały w biegu; rasa tych psów«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. chart szczwacki:
troj. chart legawy:
troj. chart maliński:
troj. chart podolski:
troj. pokojowy chart:
troj. chart postrzemienny:
troj. chart pożary:
troj. smycz chartów (sz. zm.):
  • – Szubę przytym Sobolą/ y w iásnym Zegárek Krysztale Parę długich Bołduckich Iánczarek/ Imbraim pośle Bászy/ w hebanowych lożach: Y smycz chártow Podolskich w złoconych obrożách. TwarSLeg 70.
  • Chartow smyczow 1 1/2. ArchRadziw 1638 343, 4.
  • – P. Bobolecki tesz wział smycz chartow albo raczej charcic. OpalKListy 263.
  • – Trzydziesci ssfor masz w psiarni chartow kilkanascie Smyczy. OpalKSat 99v.
  • – Król niedaleko knieje stał, mając dwie smyczy chartów blisko siebie. LubSArtPol 227.
  • – Po natenczas wziąłem cudnych smycz chartów pożarych. ZawiszaPam 36.
troj. chart strzemiennny:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. uciekać jak przed chartem zając: »uciekać bardzo szybko, w popłochu«
  • ~ On [Dawid] Pan lat sześćdziesiąt maiąc Ucieka [przed Absalonem] w nocy boso, iak przed chartem zaiąc. DrużZbiór 112.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Więc się oba [towarzysze] ku drzewu posuną w zawody, Ale zwyczajnie rączszy przed leniwszym wprzody. Dlatego mu cug puścił, gdy ow w wielkiej chuci, Co miał urwać na ziemię ono jabłko zruci. A ten go łupiąc: Przykład oczywisty, rzecze: Że często chłystek porwie, chartowi uciecze. PotFraszBrück II 210.
przys.
  • ~ Y w łowy kto chárty prowádzi/ á chárci do kuchni wolą/ nie wiele náłowi. BirkNiedz 196.
przys.
  • – Bog sam widząc że z ciebie ni iemu świeca/ ni czartu ożog/ że/ pod pokrywką pobożności/ twey lubieżności szukasz; a (iák więc mowią) iednym charte[m] dwoch zaięcy gonisz. BujnDroga 71.
przys.
  • Koń w dzielności/ Páchołek przy trunku/ Chárt v zaiącá. Iakim się raz pokażą, tákim ie długo rozumieć może. ŻabPol A3v.
przys.
  • Chart pokorny/ ogarz łákomy/ wyżeł zwádliwy. RysProv II, 2.
przys.
  • Inszy chárt porwie kotá, nie ten co dogoni. PotPocz 66.
przen. przenośnie:
  • – Iuż y wciekła Alekto ná iad on záżarty Pospuszczałá z Awernu nieścignione chárty: Iuż żywe pochodnie po Stambole siały Furye/ á mury się Száráiowe chwiały. TwarSLeg 56
  • – WIdząc Lisá, z tákowym: ná grobie napisem? Szláchcić tu leży, co się pieczętował Lisem, Lezyć, rzekę, lecz żywy? czy nowinász mu to, Choć go ná polu chárty, rączemi uszczuto? PotPocz 107
  • – Ledwie się z której strony zdaleka nieprzyjaciel pokazał, alić wnet do hetmanów supliki o którą chorągiew Elearów; to ich wprzód wypchano jak ogarów, a skoro Turki jak zająca wsparli, nie wiela za nim chartów wypuszczono, musieli sami pod obóz turecki doganiać. DembPrzew 46-47
2. »element herbu«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
#
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)