POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło CHŁOPIECZEK drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło CHŁOPIĘCI
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 30.09.2010
CHŁOPIĘrzecz n, CHŁOPIĘrzecz m
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.chłopię
D.chłopięcia
C.chłopięciu
B.chłopię
chłopięcia
N.chłopięciem
W.chłopię
M.chłopięta
D.chłopiąt
C.chłopiętom
B.chłopięta
chłopiąt
N.chłopięty
chłopiętami
1. »dziecko płci męskiej, młodzik, wyrostek, który wyszedł z okresu dziecięctwa, a nie jest jeszcze mężczyzną; syn«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. chłopięta szkolne (sz. zm.):
  • – Tegoz Roku Sławnÿ Sebastian Miodona Raycza Zywieczki Vczynił Fundatią [...] połozywszy Summÿ Złotych, 60. na Wyderkaff aby w Kazdą Niedziele y Swieto Czały Rok dwoie SzKolnych chłopiąt w Komeszkach z Zakrystyiey przed Wielki Ołtarz ku Ewangelieÿ y Elewatieÿ Na Mszy Wielkiey przystoynie y zawsze wy chodziło. KomonDziej 132.
  • Chłopieta Skolne Litanią takze de Passione D-ni maią Spiewowac. KomonDziej 171v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Chłopiętá nigdy nie vrostą. RysProv II, 3.
przen. przenośnie:
  • EST PUER. Co znáczy chłopię ten? znáczy według S. Augustyná lud Izráelski, ktory iáko dziecię, nosił chleb, nie iadł. MłodzKaz III, 290
2. »giermek, pachołek, posłaniec, sługa«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Chłopiętom do sádu/ Białogłowie do táiemnic/ Kosterze do pieniędzy. Nie powierzay kluczy. ŻabPol B4v.
przen. przenośnie:
  • – A swym chłopiętom kazał [Mars] w mosiądzowe Trąby zakrzyknąć i bębny wojskowe Dając znak bitwy. BorzNaw 114
  • – Więc Amorkowie, swego iáki táki Dopadszy, one osiadáią ptaki, W rożney postáwie (iaką ktoreń czyni:) Swoiey ná koło pisząc się Bogini [...] To mowiąc [wygłaszając przemowę do młodej pary]oraz z chłopiąt swych dowodnych Záwoła [Wenus] głosem, do tey sprawy zgodnych. Alić natychmiast [...] Pirois żártki, y Ethon zuchwáły W miodzie ogniste umocywszy strzáły [...] Wraz w obie sercá ogień puszczą żywy. ClaudUstHis 54-56
3. »figura dziecka płci męskiej, stanowiąca element herbu«:
1 a. 2:
#

CHŁOPIĘCIEM
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»będąc chłopcem, jako chłopiec«:
  • – Przyszedł tesz tam był y Achilles zinszemi Pannami a nieznaiąc się na rzeczach białogłowskich, wspomniał sobie ze ieszcze chłopięciem widział uHerculesa Łuk y podobał mu się, y zrobiwszy sobie z ladapatyczka strzelał. PotPrzyp 6v.
  • – Ten gdzieś zaginął w samym prawie nowiu Kiedy do naszych trzod chłopięciem chodził. ChrośJóz VII, 37.

Z CHŁOPIĘCIA
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»od czasu, kiedy ktoś był chłopcem; od małego, od młodych lat«:
  • – Roku 1650 20 Octobris, Woiciech Bąkowski, Constantego Vorbeka Lettowa Rotmistrza Raitarskiego syna mego kochanego s chłopiencia małego sługa z Niderlandu powrociwszy, nieomylnom nam rodzicą dał sprawe, ze Pana iego w zywocie nie stało. VorLetSkarb 227.
  • – Tom był Towarzyszem nigdy zWoyska niewyiezdzaiąc az do Roku 1677. procz tego com był przy Rodzonym moim zChłopięcia. DrobTuszInf 33.
  • – Tombył wWoysku, iako iest wyzey zChłopięcia Zawsze przy Rodzonym Swoim. DrobTuszInf 33.
Patrz chłop, chłopczak, *chłopczę, chłopczyk, chłopczyna, chłopczysko, chłopeczek, chłopiąteczko, chłopiątko, chłopiec, chłopieczek, chłopięcina.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)