POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło CHŁOPUS drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło CHŁOSTAĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.04.2013
CHŁOSTA rzecz. ż
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
M.chłosta
D.chłosty
B.chłostę
N.chłostom || chłostą
Ms.chłoście
C.chłostom
B.chłosty
1. »kara, zwłaszcza cielesna, bicie, smaganie rózgą, batem, cięgi, razy; umartwienie«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. chłostę dać komu, czemu I (sz. zm.):
  • ~ Chłostę dáć komu/ dáć rozgą/ biczem/ komu [...] flagris cedere [...] Plagas infligere natibus alicuius virga [...] vide Siékę kogo rozgą/ biczem [...]. Kn 67.
  • ~ Chłopá niedbáłego mieć ná baczeniu, á ktoryby przez niedbálstwo, y przez iáką niesposobność nie zásiał włodárzowi raz dáć chłostę że go nie doyźrzał, á chłopu dwá rázy. HaurEk 117.
  • ~ Po twárdey ziemi, noc y dzień się walam, A coraz ciáłu dawszy dobrą chłostę, Mężnym umysłem ná nic niepozwalam. DrużZbiór 182.
  • ~ Chłosta. Schmiss/ Hieb mit einer Peitsche. coup de foüet. [...] chłostę dać komu. einen peitschen. foüeter, donner des coups de foüet à qu. T III 114.
troj. chłostę wziąć I (sz. zm.):
  • Chłostę wziąć/ Dare supplicium alicui de se [...] Dare poenas [...] De tergo vestro dabitur mihi supplicium: Poenas magistro pendes [...]. Kn 67.
  • Se donner, ou Prendre la discipline [...] Dysciplinę czynić, álbo wziąć dyscypliną, wziąć chłostę. DanKolaDyk I, 470.
  • – Chłosta. Schmiss/ Hieb mit einer Peitsche. coup de foüet. § chłostę wziąć. [...]. T III 114.
troj. pod chłostą:
przen. przenośnie:
  • – Ani w Parnasie obawiam się chłosty, Ieśli się y Wiersz będzie zdał nieprosty. Aby y w rytmie Pismo swoy styl stary, Nie naruszone miało bez maszkary. LubSEkl 2
2. przen. »nieszczęście, plaga, klęska, porażka, przegrana«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. wziąć chłostę II (sz. zm.): »ponieść klęskę«
  • – Iakosz ieszcze y razu, chłosty tak pamiętny Nie wzięli Turcy, na tey Woynie. PotWoj 119.
  • – Retirowac się nazad poczęli Poganie Na koniec, wziąwszy chłostę nie poslednią zbiegli Do swoich. PotWoj 83.
  • Wzięlismy Chłostę we Czwartek załuymy za grzech y upokorzmy się Bogu w piątek. PasPam 265.
troj. wzięta chłosta II:
troj. dać komu chłostę II (sz. zm.): »pobić kogoś«
  • ~ Tak tedy po owey chłoscie y bitwie ktorą związkowi dali Litwie wybiwszy nas Znowu nąm zdrajcy poczeli uciekac amy ich znowu gonic. PasPam 200.
  • ~ Kiedys to tam uSachnowego mostu dali Lachowie kozakom chłostę. DrobTuszInf 16.
troj. za chłostą:
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)