POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło ŚMIELE drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło ŚMIERDZĄCY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 25.10.2010
ŚMIERĆ rzecz. ż
Słowniki: SStp, L, SWil, SJP notują
Słowniki: SXVI (?), Kn (?), T III (?), SW (?) nie notują
Formy gramatyczne:
M.śmierć
D.śmierci
B.śmierć
N.śmiercią
Ms.śmierci
»koniec życia, umieranie«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. tracić kogoś ćwiertowaną śmiercią: »na podstawie wyroku zabić kogoś przez poćwiartowanie«
  • ~ Tracono zas kilku Pułkownikow okrutną Cwiertowaną Smiercią w Warszawie. PasPam 185v.
fraz. zginąć jakąś śmiercią: »umrzeć w jakiś sposób«
fraz. poginąć jakąś śmiercią: »umrzeć w jakiś sposób«
  • ~ Iezeli ci złą Smiercią poginęli niemozesz się ty Lepszey od Nich spodziewać. PasPam 197.
fraz. ginąć jakąś śmiercią: »umrzeć w jakiś sposób«
  • ~ Tamci zas co do Mostu Uciekali ieszcze mizernieyszą ginęli Smier[cią]. PasPam 266.
fraz. śmierć podjąć: »umrzeć«
  • ~ Kondeuszowa Promocyia poczęła upadać [...] y ten slepy [Prażmowski] zawiodł się na Swoiey Imprezie y tak iak krolowa Smierć podjął. PasPam 202-202v.
fraz. szukać śmierci: »narażać życie w walce«
  • ~ Szukałęm ia iuz Smierci choc w młodęm wieku moim y za Dnieprem y za Dniestrem. PasPam 137.
  • ~ Nie Smierć iego ale on ochotnie zawsze szukał Smierci. PasPam 206.
fraz. na śmierć przygotować: »w katolicyzmie: opatrzyć sakramentami«
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. nagła padać śmiercią:
  • ~ SEPS Padálec iest ták wielkiego iádu, że kto iámę iego nádepce nieostrożnie, nagłą padá śmiercią, táką zgniliznę, członkow rozsypane nágłe przynosi. ChmielAteny I 504.
troj. śmierć bezecna:
troj. śmierć blada (sz. zm.):
  • – Wnuka dziadów Miaskowskich włożywszy na mary, blada woła na drugie śmierć, patrząc przez spary [...]. MiasKZbiór 318.
  • – Hirpin co tego wszytkiego nabroi, Słuszna: niech ztobą pospołu umiera, Odpusc Arsino, niechcę w smierci blady, Byc uczestniczką Hirpinowey rady. PotSyl 49.
troj. ścięta śmierć:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Dziédzicowi płáczącemu śmierci dobrodziéiá bogátego/ nié wierz. KnAd 225.
przys.
  • Kto dobrze broi/ śmierci się nie boi. RysProv VI, 7.
przys.
  • Smierci vchodzi káżdy iák możé. Żywotá co żywo broni. KnAd 1071.
przys.
  • Kto w dziesiąci leciech/ nie będzie nadobny/ we dwudziestu gładki/ we trzydziestu duży/ we czterdziestu mądry/ w piąciudziesiąt bogáty/ wsześciudziesiąt nabożny/ tedy iuz do śmierci tákim nie będzie. RysProv VII, 7.
przys.
  • Kto się chce mieć dobrze ná dzień/ niech sobie gęś zárznie/ kto ná tydzień/ niech wieprzá zákole/ kto ná miesiąc/ niech wołu zábiie/ kto ná cáły rok/ niech żonę poymie/ á kto do śmierci/ niech Xiędzem zostánie. RysProv VII, 5.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)