POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło DNO drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło DOBICIE
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 20.02.2014
DO przyim.
Słowniki: Kn, T III, L, SWil, SJP notują
Słowniki: SStp (?), SXVI (?), SW (?) nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1572-1620
do
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. do biesa I: »wyraża przekleństwo; precz«
fraz. kto [jest] jako bydło do obory gnany z pola:
fraz. do biesa II: »dużo, wiele«
fraz. liberum accessum dokądś zostawić:
  • ~ Mosty [...] spalili Liberum Accessum do Wiednia. Nieprzyiacielowi zostawiwszy. PasPam 267v.
fraz. bronić się do krwie ostatniej: »bronić się do końca, nie poddawać się«
  • ~ A przecię ma bydź taka w nas ochota Ze niekochaiąc tak o slep zywota Iako naydłuzeÿ bronic się mozęmÿ, Do Krwie ostatnieÿ, poki tylko thnięmÿ. OblJasGór 131v.
fraz. do ząb bronić czego I: »bronić czego żarliwie, do ostatka, ryzykując życiem«
fraz. do buntów iść: »buntować się, występować przeciwko władzy«
  • ~ Wsiów także i Miasteczek októrych była Suspicya że chcieli do buntów iść wycinano - i gdyby była przezorność i odwaga Potockich i Lubomirskich temu nie zabiegła, w wielki pozar wyrosłaby była ta swywola Kozakow. OtwEDzieje 86.
fraz. do broni: »komenda wojskowa: wezwanie do walki«
fraz. mieć się do broni (sz. zm.): »chcieć walczyć«
  • ~ Nikt się nie ma dobroni: łzy tylko leiecie [mówi umierający Chodkiewicz do rycerstwa]. PotWoj 153.
  • ~ Gomes [mówi do Diega] Ná coż się mász do broni, gdyć nie służą, siły? CorMorszACyd 116.
  • ~ Broń [...] mieć się do broni. zu den Waffen greifen. prendre les armes [...]. T III 78.
fraz. co jako bydło do domu gonić:
  • ~ Iák bydło ie [jelenie] do domu gonią, doią, nábiał zbieráią, wielką ztąd máiąc intratę. ChmielAteny I 474.
fraz. czego bronić do tchu ostatniego: »bronić czego żarliwie, do ostatka, ryzykując życiem«
fraz. do ząb bronić kogo co II: »bronić kogo czego żarliwie, do ostatka«
fraz. do broni się na kogo rzucić: »zaatakować kogo zbrojnie«
  • ~ Gdy wszyscy do broni się ná nieprzyiáciela rzucili. Beata zrzuciwszy z siebie ślubne szaty, prochu dostawszy, dziáło nabiwszy, z wieży [...] strzeliłá. NiesKor II 56.
fraz. bronić się do ostatniego (sz. zm.): »bronić się do końca, nie poddawać się«
  • ~ My dufaiąc Bogu bronicsię dostatniego [!] będziemy. HistBun 11.
  • ~ Ale oblężeni Kamieńszczanie znaiąc Chmielnickiego sztuki odpisali mu rezolwuiąc się bronic do ostatniego. HistBun 25v.
  • ~ Przeor, maiąc na ten czas w klasztorze swoim sto Zakonnikow iako tez y Zamoyski z Szlachtą inszą, bynaymniey tego nie słuchali, ale się przy Protekcyi Cudowney Matki Boskiey Bronic do ostatniego deklarowali. HistBun 36.
  • ~ Gdy go nasi napędzili, umknął się do Miasta, tam się zawarł Ostrogi zarąbał, Czernią wały osadził, y do ostatniego bronić się rezolwował. HistBun 8.
fraz. czego do gardła bronić: »bronić czego żarliwie, do ostatka, ryzykując życiem«
fraz. garnąć się do boku czyjegoś: »pragnąć stale towarzyszyć komu, być do czyjejś dyspozycji«
  • ~ Siłaz się ich garnęło do Boku Panskiego. PasPam 133v.
fraz. jedź do diabła: »jedź precz, wynoś się«
fraz. miewać kogoś do nieukontentowania: »bywać niezadowolonym z kogoś«
  • ~ Ales my kozdego [z królów] Cierpieli Iakiego nąm Pan Bog dał tak długo az go znowu Sąm wziął. Choc tez miewalismy niektorych do Nieukontentowania. PasPam 227.
fraz. złożyć do kogoś kopije: »zacząć z kims walczyć kopią«
  • ~ Husarya Owa Co się przebiła przez szyki złozy do Nich kopie. PasPam 107v.
fraz. kogo do afektu przyjąć || kogo w afekt przyjąć: »o kobiecie: pozwolić mężczyźnie obcować ze sobą fizycznie, nie będąc jego żoną«
  • ~ PHYLLIS [...] Demofoonta, Syna Tezeuszowego z woyny Troiańskiey powracaiącego, y do domu, y do affektu przyięła; wziąwszy wprzod od niego słowo, że [...] miał ią poiąć za Zonę. OvChrośRoz 11.
  • ~ [Hypsipyle] Jazona [...] pod dach y w afekt swoy przyiąwszy, bliźnięta z nim miała; ktory dał iey słowo, że [...] miał się z nią ożenić. OvChrośRoz 68.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Wolałbym ie (te pieniądzé ktorych prosisz/ ábo kupno) w błoto wrzucić. ábo do szpitalá dáć. KnAd 1252.
przys.
  • Chłopiętom do sádu/ Białogłowie do táiemnic/ Kosterze do pieniędzy. Nie powierzay kluczy. ŻabPol B4v.
przys.
  • – Przedtym mowiono nie masz w kárczmie Páná/ Y godziło się chłopku pić do ráná. LamChłop A4.
przys.
  • ~ Tego trzebá hámowáć/ co się do broni porywa/ á co do mieszká/ tego nie trzebá. RysProv XV, 10.
przys.
  • Kto czéládź wiélką chowa/ i buduié: Ten/ by nawięcey miał/ wnét wyszáfuié. ábo: Drogę do vbostwá sobié gotuié. KnAd 376.
przys.
  • Kto w dziesiąci leciech/ nie będzie nadobny/ we dwudziestu gładki/ we trzydziestu duży/ we czterdziestu mądry/ w piąciudziesiąt bogáty/ wsześciudziesiąt nabożny/ tedy iuz do śmierci tákim nie będzie. RysProv VII, 7.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)