POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło ORDYNACYJA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło ORDYNAREJNY
Data ostatniej modyfikacji: 21.09.2012
ORDYNANS rzecz. m
Słowniki: T III, L, SWil, SW, SJP notują
Słowniki: SStp, SXVI, Kn nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688
Formy gramatyczne:
M.ordynans
D.ordynansu
C.ordynansowi
B.ordynans
N.ordynansem
D.ordynansów
B.ordynansy || ordynanse
N.ordynansami
Ms.ordynansach
Etymologia:
fr. ordonnance
»rozkaz«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dać ordynans; wydać ordynans (sz. zm.):
  • ~ Posłał gospodarz Swego Kozaka Przez ktorego dałęm im Ordynans ze by przeszedszy na tamtę stronę Białogrodu wlekli się powoley poko ia ich nie nagonię. PasPam 153.
  • ~ [...] Monarchini Rossyiska dała Ordynans Admiralicyi swoiey, áżeby zawsze trzymała pogotowiu 12000 Maytkow [...]. GazPol 1736/87, 8 nlb.
  • ~ Ordynans. [...] § dać, otrzymać Ordynans. T III 1257.
  • ~ Turcżyn wydał Forman/alias po naszemu ordynans/ Sylistryskiemu Baszy y Rumelcżykom, aby szli Chmielnickiemu na posiłek. HistBun 28v.
  • ~ Owemu wojsku w Ukrainie stojącemu wydał ordynanse hetman, żeby pod Lwów do niego przychodzili dla odbierania asygnacyi hybernowych. OtwEDziejeCzech 240.
  • ~ Krol Jmć Portugalski [...] Ordynanse wydać kazał do woysk swoich [...] ażeby po nieprzyiacielsku z Hiszpanami postąpić attakuiąc onych z kazdey miary. MerkHist .
troj. brać ordynans; odebrać ordynans; otrzymać ordynans:
  • ~ Miał Generał Montekukuli [Montecuccoli] urazę do Woiewody oto że wszyscy officerowie krola Dunskiego z nowemi werbunkami nie do Niego ale do Woiewody sciągali się y z tąd brali Ordynansy. PasPam 71.
  • ~ Architekt Krolewski odebrał ordynans żeby Zamek w Bar Le Duc będący, iako nayprędzey, dla przyszłego Dworu, dla ktorego to kosztowną robią liberią, in perfecto constituat Statu. GazPol 1736/92, 6 nlb.
  • ~ Ordynans. [...] § dać, otrzymać Ordynans. T III 1257.
troj. posłać ordynans; przysłać ordynans:
  • ~ Posłano zaraz Ordynans do Muraszki że by wolęntarzow y Luzną czeladz wyprowadzili z zagory na oko Nieprzyiacielowi. PasPam 106.
  • – Starosta Bratyanski Działynski uięty pollicitationibus [obietnicami] Lubomierskiego Ierzego Marszałka y Hetmana przysłał Ordynans swoiey Chorągwi. PasPam 101.
troj. ordynans wykonać:
  • ~ Ale to wetuie wielka Wodzow obedyencya, Fermany albo Ordynanse choć z utratą życia wykonać gotowi [Turcy]. ChmielAteny II 731.
troj. ordynansu słuchać:
  • ~ Po zakończonéj wojnie z Turczynem posługi Paleja tantisper nie potrzebowała rzeczpospolita, a do tego periculosum quid było owego sąsiada chłopa trzymać, który nie tylko ordynansów hetmańskich nigdy słuchać nie chciał, ale téż i dobra różnych panów wokoło Chwastowa leżące do swoich intrat akkomodował, i ledwie co z wielkich panów komu z nich intraty pozwalał brać, a swoim na konsystencye ich obracał Kozakom. OtwEDzieje 15.
troj. ordynansu czekać:
  • ~ Nasi [...] Ordynansu czekaią iako Bohaterze I mądrzy y powazni, pod Commendą swego Krola będąc w Lechijey berło rządzącego. DrobOpow 45.
troj. ordynansami wzgardzić:
troj. stanął ordynans: »zapadła decyzja«
  • ~ Naznaczono Piaseczynskiego z Pułtoru Tysięcy ludzi iak tęn Stanął Ordynans zaraz tez Consilium [rada] mego Pana Rylskiego odmięniło się. Bo co mię przed tym odwodził zeby nie zostawać tak in Contrarium [przeciwnie] przywodził zeby zostac. PasPam 75v.
troj. królewski ordynans (sz. zm.):
  • – Wyszedł zatym Krolewski Ordynans Lanckorońskiemu y Ostrorogowi aby szli z Woyskiem iednym ku Barowi. HistBun 7v.
  • – Woysko oboyga narodów Ordynansami Królewskiemi wzgardziło, obróciwszy Rycerskie swoje odwagi na Dobra Duchowne, i na woynę z babami. ŁubHist 102.
troj. ordynans hetmański:
troj. za ordynansem:
troj. z ordynansu:
przen. przenośnie:
  • – Affekt [...] ktory od inszych zmysłow zadnych nieprzyimuiąc Ordynansow swoią własną rządzi się Imprezą. PasPam 80
Patrz rozkaz, ferman, ukaz, dekret, ustawa, postanowienie.
Autorka: MBM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)