POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło GARBUZ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło GARDŁOWY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 19.01.2015
GARDŁO rzecz. n
Warianty fonetyczne: GARDŁO, *GARŁO
Słowniki: SStp (gardło, garło), SXVI (gardło, garło), Kn (gardło), T III (gardło), L (gardło, garło; pod: gardłacz; XVI-XVIII), SWil (gardło, garło), SW (gardło, garło), SJP (gardło) notują
Formy gramatyczne:
M.gardło
D.gardła || garła
B.gardło || garło
N.gardłem || garłem
Ms.garle || gardle
1. »wspólna część przewodu pokarmowego i oddechowego; także część szyi«:
a) »krtań, tchawica; narząd mowy«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • (wariant I):
    ~ My według affektacyj W.M.M. Państwa utrzymujemy na sejmikach ich interessa, co prawda - nie grzech: i za toż nas samych crucifige, że brat szlachcic weźmie jaki czerwony albo bity, a czyli nie dignus operarius mercede? Boli to gardło gadać darmo. RelSapRzecz 128.
  • (wariant II):
    ~ Boli gárło gadáć dármo BystrzPol M6.
2. »wlot lub wylot czego, ujście«:
3. przen. »o życiu albo jego utracie«
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. gardłem pachnieć: »zagrażać śmiercią, zasługiwać na karę śmierci«
fraz. czego do gardła bronić: »bronić czego żarliwie, do ostatka, ryzykując życiem«
fraz. gardło za gardło: »śmierć za śmierć; kara śmierci za morderstwo«
fraz. karać na gardle: »karać śmiercią«
fraz. pod gardłem: »pod grożbą kary śmierci«
fraz. gardło dać: »oddać życie«
  • ~ Powiádasz/ żebyś wolał gárdło dáć/ niż brody ábo wąsá zbyć. Czemu proszę? StarPopr 37.
  • ~ A będą wam te miástá dla ucieczki/ przed powinowátym zábitego/ áby nie dał gárdłá ten co zábił/ pokiby nie stánął przed zgromádzeniem ná sąd. BG Lb 35:12.
  • ~ Piotr S. dla Owieczek Chrystusowych Siła biczow ucierpiał [...] Garło dla nich dał y rozlał krew. PasPam 196.
fraz. do gardła: »do utraty życia, do ostatniego tchu«
Autorzy: SPas, WG
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)