POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło STAN drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło STANCA
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 20.02.2015
STANĄĆ czas. dk

Najwcześniejsze poświadczenie: 1614
Formy gramatyczne:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. stanął ordynans: »zapadła decyzja«
  • ~ Naznaczono Piaseczynskiego z Pułtoru Tysięcy ludzi iak tęn Stanął Ordynans zaraz tez Consilium [rada] mego Pana Rylskiego odmięniło się. Bo co mię przed tym odwodził zeby nie zostawać tak in Contrarium [przeciwnie] przywodził zeby zostac. PasPam 75v.
troj. stanąć na celu: »być, stać się obiektem strzelania, uderzenia«
  • ~ Nie ostroznie zginął stanąwszy na Celu gdzie iuz Zmiasta miano znak do Rychtowania. PasPam 275v.
troj. stanąć obozem:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. stanęła wiktoryja (sz. zm.): »odniesiono zwycięstwo«
  • ~ Viktoryia Stanęła na Imię krola Poboznego Michała. PasPam 246v.
fraz. stanąć szykiem: »stanąć, ustawić się w porządku bojowym«
  • ~ Przyszli pod Parkany y stanęli Szykiem. PasPam 265v.
fraz. stanąć do szyku: »ustawić się, przygotować się do bitwy«
  • ~ Czeladzi Wszystkiey Luzney tak z Naszego iako z litewskiego Woyska kazano pod znakami stanoc do Szyku. PasPam 103.
  • ~ Przyszedszy tedy o pułmile od Połonki Stanęło woysko do szyku. Szykował swoię Czarnecki Sapieia tez swoię. PasPam 93v.
fraz. w gardle stanąć żółcią: »wyjść komu na szkodę, na niekorzyść; zaszkodzić, dokuczyć«
  • ~ Pamietay zdrayco [...] Bo to początek dopiero tego cos nawarzył piwa ktore, że źle uwarzone przykre iest. Iak się ponim dochowasz kwasu tobie Samemu gorzką wgarle Stanie zołcią. PasPam 196.
fraz. stanąć szeregiem: »ustawić się w określonym porządku, jeden obok drugiego«
  • ~ Stanął tedy Regiment dwiema szeregami. PasPam 255v.
  • ~ Kazalismy tedy Stanąc Czeladzi szeregięm niekupą tak iako by miesiącęm bo nietak razi szeregięm iako w kupie. PasPam 59v.
  • ~ Wychodziemy tedy sobie szczęsliwie z [s]klepu y staniemy szeregiem w dziedzincu. PasPam 59v.
fraz. na pozew stanąć || za pozwem stanąć: »o pozwanym: stawić się na rozprawie sądowej«
  • ~ [Czarownica] ná pozwy urzędu duchownego niechcąc stánąć/ byłá w obronie Grábie onego/ tákże poimána bydź nie mogłá/ który nákoniec potáiemnie z Kolná wysłáć ią musiał/ y tym sposobem rąk Inquisitorskich vszłá/ ále postrzału klątwy bynamniey […]. SpInZąbMłot 352.
  • ~ Ruby niski, okrągley twarzy, odsądzonogo beło cci 29 January A. 1633 z Kapturowych sądow, od Paniey Wiktorowey o zabicie męza iey w Crac. za pozwem nie ufaiąc nie stanął a zInq[ui]sitiey rozboycą pokazał się byc y tak cci p[er]petue odsadzon. TrepNekLib 89.
  • ~ na pozew stanąć. auf die Citation erscheinen. comparoître à l’ajournement. T III 1597.
fraz. zajeżdżać, stanąć itp. (jakoby) miesiącem: »półksiężycem, półkolem«
  • ~ Poczęli na miesiącem zaiezdzać dla tego że by nąm tył wziąć. PasPam 157.
  • ~ Kazalismy tedy Stanąc Czeladzi szeregięm niekupą tak iako by miesiącęm bo nietak razi szeregięm iako w kupie. PasPam 59v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Pánná ochędostwem/ Dobry chłop męstwem/ Doktor náuką Máią pięknie stanąć. ŻabPol A2v.
Autorka:
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)