POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BABUŚKA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BABYLONIJA
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 05.12.2016
BABA I rzecz. ż
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.baba
D.baby
C.babie
B.babę
N.babą
Ms.babie
W.babo
M.baby
D.babów || bab
C.babam || babom
B.baby
N.baby || babami
Ms.babach
M.babie
B.babie
1. »o kobiecie, zwłaszcza starszej; czasem z niechęcią; indyw. stara panna«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys. od przysł.: Baby sobie troje niewidy pod kądzielą bają.
  • – Táki to testáment y taki wagi, iaka Ewángelia bab, kiedy sobie troie niewidy pod kądzielą báią. WisCzar 90.
przys.
  • Babá z wozu/ kołom lżej. RysProv 12.
przys.
  • Baba z woza kołkom lzey. PasPam 75.
przys.
  • (wariant I):
    Taż baba na tychże kołach. VerdBłażSet 92.
  • (wariant II):
    Taż przecię baba na tych kolech bywa. VerdBłażSet 93.
  • (wariant III):
    Táż Bábá/ też kołá. RysProv Iv.
przys.
  • Iedná bábá kámień do studnie w wáli/ a dziesięć go chłopow nie dobędzie. RysProv Cv.
przys.
  • Obawiam się zgoła, aby tysz baby nie dzwigały tesz koła. OpalKListy 72.
przys.
  • Stroi Bábá firleie/ kiedy sobie podleie. RysProv I.
przys.
  • Trzebá Bábie ná boty. RysProv Iv.
przys.
  • Wiédzą to i báby w szpitalu. v. Jáwna rzécz. KnAd 1234.
przys.
  • Wół rogami, baba językiem kole. MatłBabBad 188.
przys.
  • Bábá lecąc ze wschodu [= ze schodów] wołáłá/ co dalej to gorzej. RysProv 12.
przys.
  • Długo ten pokuka co babę oszuka. T III 15.
przys.
  • (wariant I):
    Gdy sam szátan spráwić niemoże/ tám oszustá/ álbo bábę posle. SyrZiel 1079.
  • (wariant II):
    Gdzie diabeł nie może/ tám Bábę pośle. RysProv B3v.
przys.
  • Y Bábá śmielsza zá murem. RysProv K2v.
przys.
  • I bábá zá murem biié. KnAd 1062.
przys.
  • Kiedy człowiek łąki kosi/ ládá bábá deżdż vprosi. RysProv D4.
przen. przenośnie:
  • – Ja [Merkury], wiesz mój zwyczaj, chytre-m te sylaby przejął wnet potym od stoickiej baby [upersonifikowanej Cnoty w dialogu z Fortuną]. MiasKZbiór 216
2. »matka matki a. ojca«:
3. ekspr. »żona«:
4. »kobieta niskiego stanu, chłopka; żebraczka«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
5. »kobieta zajmująca się czarami, tajemniczymi praktykami, wróżbami a. biorąca w nich udział«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Tylkoć to báby ná dwoie wrozą. BystrzInfZup 25 nlb.
6. »kobieta lecząca (najczęściej ziołami), znachorka«:
7. »kobieta pomagająca przy porodzie, akuszerka«:
8. »kobieta służąca, pokojowa, służebna, dwórka«:
9. »kobieta handlująca na targu, przekupka«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Gniewa się Bábá ná targ/ á targ o tym nie wie. RysProv B3v.
przys.
  • (wariant I):
    Wiédzą to i báby ná trecie. KnAd 304.
  • (wariant II):
    – Tom rzekł [...] co sobie baby śpiewają na trecie. MorszAUtwKuk 40.
10. »kobieta opłakująca zmarłego, płaczka«:
11. »stręczycielka, rajfurka«:
12. przen. »mężczyzna tchórzliwy, zniewieściały«:
13. »wiecheć ze słomy służący do zatykania komina od strony izby«:
14. »słup o kobiecych kształtach wyobrażający bóstwo, przedmiot kultu«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. złota baba:
15. »kloc do ubijania«:
16. »rodzaj pieczywa a. ciasta«:
17. »gatunek gruszki«:
18. »rodzaj działa, armata«:
19. »figura w szachach: hetman, królowa«:
20. zool. »ptak z rodziny pelikanów; Pelecanus onocrotalus«:
#

BABY ndm.
Formy gramatyczne:
składnik nazwy geograficznej :
  • – Nimsię słonce nachyli: na Gaurskie Baby [...] Kto pierwszey, Viktoriey nowinę przyniesie Sto Tysięcy we złocie: da [Osman] y konia z rzędem Y znacznem Vrzędem. PotWoj 76.

BABY ndm.
Formy gramatyczne:
astr. nazwa własna »gwiazdozbiór Plejady«:
  • – KOpáią go [korzeń lakrycji] [...] w ten czás gdy Báby niebieskie záchodzą. SyrZiel 652.
  • – Tego, ktory uczynił Báby ná niebie y Orioná/ ktory cień smierci w poránek odmienia/ y dzień w ciemności nocne [...] PAN jest Imię jego. BG Jk Am 5, 8-9.
  • – Báby/ gwiazdy/ Pleiades [...]. Kn 11.
  • – Báby, są siedm gwiazd drobnych, ktore są podle siebie ułożone. OvOtwWPrzem 517.
  • – Baby, gwiazdy, abo pleiades, czyli dżdżownice, drudzy zowią mamki Jowiszowe. MatłBabBad 180.
  • HYADES [...] GWIAZDY Báby ná niebie siedm ich iest y záwsze deszcz przynoszą. DanKolaDyk II, 134.

BABY ndm.
Formy gramatyczne:
nazwa geograficzna »nazwa miejscowości«:
  • – Tego starostwa [odolanowskiego] jest posesorem JW JMP Jakub Rozrazewski [...] A to za przywilejem JKM PNM na ustapienie WJMP Piotrowi Opalińskiemu [...] starostwa odolanowskiego z miasteczkami Odolanów i Sulimierzyce nazwanemi [...] także i folwarków Koczura, Glisnice i Baby rzeczonych. LustWielk 103.
  • – Folwark na Babach. LustWielk 109.
Autor: PK
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 05.12.2016
*BABA II rzecz. ż
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1633
Formy gramatyczne:
D.baby
Etymologia:
tur. babadziafer
»więzienie, loch«:
Patrz *babadziafer.
Autor: PK
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)