POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło ANGELOT drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło ANGIELCZYK
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 17.01.2013
ANIELSKI przym.
Warianty fonetyczne: ANIELSKI, ANJELSKI, ANGELSKI, ANGIELSKI II, JANIELSKI, JENIELSKI
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
lpM.mangielski || angelski || jenielski || anielski || anjelski
żanielska || anjelska
nanielskie || angelskie || anjelskie
D.manjelskiego || angelskiego || janielskiego || anielskiego
żanielskiej || anjelski || anjelskiej || angielskiej || angelskiej
nanielskiego || anjelskiego || angelskiego
C.mangelskiemu
żanielskiej
nanielskiemu
B.mnżywanielski || anjelski
żanielską || anjelską
nanielskie || anjelskie || janielskie
N.manielskim || angielskim || anjelskim || angelskim
żanielską || angelską
nanielskim || anjelskim
Ms.manielskim || anjelskim
żanielskiej || anjelskiej
nanielskim
W.żanjelska
nanielskie || anjelskie
lmM.mosanielscy
nmosanielskie || anjelskie
D.anielskich || anjelskich || angielskich
B.mosanielskich
nmosanielskie || anjelskie || angelskie
N.anjelskiemi
Ms.anielskich || anjelskich
lpC.m albo npo anjelsku
1. »odnoszący się do anioła, dobrego ducha«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. anielski duch: »anioł«
troj. panna Chóru Anielskiego: »Najświętsza Maria Panna«
troj. relig. najświętsza Panna Anielska III (sz. zm.):
  • – Jakosz 6 Augusti poAnielskiey naswietszey Pannie Piątego dnia y Oney poruczywszy się wopieke wyiechałem zdomu day Jezu Sczęsliwie [...]. PoczOdlPam 10.
  • – M[iesią]ca Augusta 2 Wdzien naswiętszey Panny Anielskiey Wychodziłem napoiedynek Stanisławem Wołkiem poRucznikiem Ie[g]o M[o]sci Pana lipnickiego [...]. PoczOdlPam 42.
troj. anielska cera:
troj. anielska czystość:
troj. relig. panna Maryja Anielska (sz. zm.):
  • – Bywa też Odpust ná kształt Miłościwego Látá/ ná dzień P[anny]. Máriey Anyelskiey rzeczoney Portiuncula, dnia 20 Sierpniá. PruszczKlejn 19-20.
  • – Roku Panskiego 1686 Pro Festo Porciunsulae albo raczey Panny Mariey Angielskiey Swieto, Kompania Bracztwa Rozancowego z Koscioła Zywieczkiego na Kalwarią posła, cum magno concursu Ludzi, Panstwa Zyczkiego y tam przybywszy, od Grobu Naswietszey Panny Mariey, Processionaliter wyszedszy, do Klastora Kalwarieyskiego wesła [...]. KomonDziej 198v.
  • – [...] w tym tam Kosciołku Die 2da Augusti Wdzien Panny Mariey Angelskiey Nabozenstwo odprawuiąc się, wtym Nowym Kielichu, Roku przysłego 1700 Mszą Swiętą pierwszą Celebrowano, przy bytnosci piąci Kapłanow Seminarystow Krakowskich. KomonDziej 225v-226.
troj. anielski pot:
troj. anielskie zakonnice:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. relig. anielski chleb (sz. zm.); relig. pokarm anielski: »w katolicyzmie: chleb przeistoczony w Eucharystii w ciało Jezusa; indyw. przen. o nowonarodzonym Jezusie; w katolicyzmie: chleb przeistoczony w Eucharystii w ciało Jezusa«
  • – Nie miałeś co ieść/ masz teraz chleb Anyelski we żłobie położony. BirkNiedz 64.
  • – Bojąc się z sobą wozić nieprawości, Ciężkie w kościele pogrzebliśmy złości I Chleb Anielski dla szczęścia pewnego Z rąk przyjęliśmy piastuna Bożego - A mając dobry prowijant w nawie Zstepując z brzegów, myślim o popławie. BorzNaw 40.
  • – I mocniey w Chlebie Anielskim, niz w oney Vstali mánnie, w Arce prowadzoney: Lecz czart słuchaiąc iako idą głosy, I nabozenstwa z ludzkich vst wniebiosy, Zzymał się ná to, ze ták cicho stáli Ze w tęn czas do nich Szwedzi niestrzeláli. OblJasGór 33.
  • – Oba z Ludgierdęm u Marka Swiętego W Anielskim Chlebie smáku Niebieskiego Nasycili się y obadwá społęm Bili y Bogu y Rzymowi czołęm, dla czego barziey w sobie się kocháli Lubo w pokoiu lubo woiowali. OblJasGór 58.
  • – A gdy po straszney Krwi Panskiey ofiárze Vgruntowáni w Nadzieiey y w wierze. Podle koscioła ludzie Iasney Gory Z Chlebęm Anyelskim obchodzili mury Sztuki od murow co się Vrywały Padały ná doł i Kule swistały. OblJasGór 82.
  • – To cudowna/ że my zá słowem Boga nászego práwie codziennie tucznym Przenáświętszym Báránkiem/ y sytnieyszym nád wszelką mánnę chlebem Anielskim się pásąc/ głode[m] mrzemy? BujnDroga 227.
  • – Co gdyby się serdecznie vwáżyło/ poszłoby zá tym iżbysmy Paná nászego w tym pokarmie Anyelskim będącego/ lepiey y ostrożniey prziymowáć [!] do duszy y sercá naszego przez vstá nasze częstokroć snadź dlá grzechow rozmaitych/ ktore z tychże vst wychodzą nie cudne/ vsiłowali. BanHist 114..
fraz. anielskie głosy:
fraz. pan Anielski: »Bóg«
fraz. relig. pozdrowienie Anielskie: »chrześcijańska modlitwa za wstwiennictwem Marii, rozpoczynająca się od słów: Zdrowaś Mario, łaski pełna«
  • – Ponieważ świádczą Historye iż latáwcy zmowieniem Pacierzá/ ábo kropieniem wody święconey/ ábo też mowieniem Anielskiego pozdrowienia odganiáni od ludzi bywáli. SpInZąbMłot 202-203.
  • – Powieda [Nider] ábowiem/ iż od nabożnych osob y pánien doświádczenie to ma/ że przeżegnawszy Krzyżem Świętym krowę y Pacierz zmowiwszy z Pozdrowieniem Anielskim trzydzieści kroć/ ábo blisko tego/ vstáie spráwá szátańska/ iesli ieno iest z czárow. SpInZąbMłot 273.
  • – Ma ieszcze to Bráctwo swe Stacye v piąci Ołtarzow/ przy ktorych odmawiáią pięć Pacierzy/ y pięcioro Pozdrowienia Anyelskiego [...]. PruszczKlejn 49.
  • – Powinni też Koronkę odpráwowáć/ siedmi Pacierzy á siedmdziesiąt Pozdrowienia Anyelskiego [...]. PruszczKlejn 78.
  • Gruß deß Engels/ Pozdrowienie Anjelskie; ErnHand 409.
fraz. trąba anielska (sz. zm.):
fraz. widzenie anielskie:
fraz. królowa Anielska:
fraz. straż anielska:
fraz. światło anielskie:
fraz. wojsko anielskie:
fraz. anielski doktor (sz. zm.): »Św. Tomasz z Akwinu«
  • – Y odpowiáda Doktor Anyelski/ nie bez przyczyny to Pan Bog uczynił/ iż Adámowi w pocie czoła kazał chleba pożywać/ bo że owocu zákázánego pożywał z smákiem/ tedy chlebá zá tę winę ma pożywáć z gorzkością: że nie robił ná on czás w Ráiu nic/ y ták nic nie prácuiąc chciał záżywáć delikáckiego owocu/ tedy teraz z pracą y potem wielkiem musi sobie ná chleb robić. StarKaz 523.
  • – [...] teraz do niego nabożnie z Doktorem Anyelskim wołamy. StarKaz II, 75.
  • Doktor Anielski uczy z S. Dionizego [...] że nie tylko w duszách, ále y w Aniołach te rozum y wolą przeczywiście od istoty ich rożne są: inni Doktorowie w tym roźnią. TylkRoz 304.
  • – Duch Swięty Tomaszowym ze był Possesorem Toc iuz Tomasz Anielskim musi byc Doktorem. MikSil 91.
  • – O czym S. Tomasz Doktor Anielski [...] Ták napisał: Lubo Astra Niebieskie nie mogą bydź przyczyną same przez siebie uczynkow wolnego rozsądku, mogą iednak do tego przez swoię dyspozycyą nákłonić, czyniąc impressyą w Ciáło ludzkie [...]. DuńKal H2-H2v.
  • – S. zas Tomasz Anielski Doktor z rożności darow y chwały im daney wnosi proporcyą doskonałości ich nátury. BystrzInfCosm B1v.
fraz. bibl. chór anielski (sz. zm.): »poziom w hierarchii aniołów; aniołowie«
  • – Swiát ten prowádzą Anielskie chory/ Cudownych niebios roziemne rozwory/ Nadobny ziemie niezliczone rzeczy W Anielskiey pieczy. JurkPieś C4.
  • – Abowiem iż szátáni są rozmáici/ iedni z naynisszego choru Anielskiego/ ktorzy máłe męki (oprocz vtráty roskoszy niebieskich/ do ktorych ná wieki wieczne nie przyidą) iáko zá máłe grzechy cierpią/ ci żadnego obrázić nie mogą zwłasczá szkodliwie/ ále tylko osobliwie żárty/ ábo figle stroią/ z ktorych niektorzy są latáwcámi/ ábo latáwicámi/ trapiący ludzie w nocy/ ábo ich grzechem cielesnym máżący. SpInZąbMłot 58.
  • – Zgołá własny był Topázyus/ ktory zámykał w sobie wszystkie fárby/ y kleynoty/ ktore miedzy one dziesięć drachm rozrzucone były: to iest/ miedzy dziewięć Chorow Anyelskich/ á dziesiątą náturę ludzką [...]. BirkNiedz 82.
  • – Ty Panience gwiazdy się poranne kłaniają, Przed którą wszytkie chóry anjelskie padają. DialKrótOkoń 105.
  • – Ciało to przenaswiętsze uwielbione będzie Kiedy na maiestacie miedzy trony siędzie Nad [kryształ] przerzroczyste nad słonce iasnieysze Siedm kroc ktore się tarasz [me]dzi naigrosnieysze Chory wszystkie Anielskie wespoł y z swiętemi Do nog iego padaią twarzami swoiemi. KodKon 100.
  • Chory Anyelskie Bogu chwáłę dáią Y Pastuszkowie wesoło śpiewaią [...]. ŻabSymf E3.
  • – Gdy álbowiem przez wielkie cnoty/ y Zakonne postępki/ chorow Anyelskich sstawáłá się [Małgorzata] ludzkim ludzkim rozsądkiem godną/ śmierć wywárłá sidłá swe ná nię/ vczyniełá rozdział dusze od ciáłá; iednák ciáło iey ś. Pánieńskie/ zostáło dotąd niesprochniáłe/ áni skażytelne/ á duszá ś. między Anyołámi wysokiemi wesołe Alleluia intonowáłá y záczęłá. OkolNiebo 12.
  • – przed nim idą chory Anyelskie ze wszytką mocą y rozkázowániem BanHist 112.
  • – [...] Pan Bog Synka Mego Wielki wtorek dochwały Swoiey Swiętey miedzy Chory Anielskie Stego Swiata zebrał zaCo chwała naywyszemu. PoczOdlPam 100.
2. »właściwy aniołom, dobrym duchom, mający cechy anioła; doskonały, najlepszy«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Stroy Angelski/ chod Złodzieyski/ głos Diabelski/ a mięso baranie/ v Pawa. RysProv H3v.
przen. przenośnie:
  • – Jadąc zimie na saniach delikacką drogą, ledwie, choć dobre, konie nóg umykać mogą, Anielska, mówię, jazda. PotNabKuk I 520
  • – Antał Wina Starego od Xiążęcia IMci Koniuszego ufnal Anielski. ArchRadziw 228,40
Związki wyrazowe niejednoznaczne względem znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. bot. angielski trank || anielski trank (sz. zm.): »arnika (Arnica) lub roślina wodna z rodziny żabieńcowatych, → bziwocha, może żabieniec (Alisma)«
  • – Wziąć korzenia tey trawy trzy łoty/ korzenia psiegobluiu trawy dwá łoty korzenia Wilczey ogáni korzenia Bsiwochy/ álbo Angielskiego tránku/ Wroblego prosá/ Rzepiu mnieyszego/ po łocie. SyrZiel 1304.
  • Angielski Trank. Alisma, Damasonium, Plantago Alpina, Chrysantemum latifolium. Engeltranck/ Lucianskraut/ Waldtblum. SyrZiel 825.
  • ANgielski Tránk/ liście ma Bábczánemu podobne/ ieno węssze/ á ku ziemi náchylone/ po ziemi y tám y sám rozkłádaiące się/ miękie. SyrZiel 825.
  • – ZLe rozumieią/ y nie bez nágány/ chocia ludzie uczeni/ ktorzy wodną Bábkę/ Angelskim trankiem zowią/ gdyż w niczym nie są sobie podobne/ á iescze mniey skutkámi. SyrZiel 826.
  • – Liście Angelskiego tránku z wodą dżdżową roscieráne/ ábo korzeń z wieprzowym sadłem vtárty/ á ná zołzy y gruczoły twárde plastrowány/ rospądza ie/ lisciem iego z wierzchu plastr przykłádáiąc. SyrZiel 826.
  • – Wziąć tey Jeleniey Bedłki/ Kokornaku okrągłego y długiego/ korzenia Wężownikowego/ Bziwochy/ ktorą też Angielskim Tránkiem zowiemy/ Lácinnicy Alisma: Z tego wszystkiego proch vczynić co nasubtelniey bydź może/ á z białym winem dobrym y stárym po ćwierci łotá/ poranu pić/ záchowywa ábowiem od zarázy powietrza morowego. SyrZiel 912.
  • Tránk Aniélski/ v. Aniélski tránk. Kn 1150.
  • Aniélski tránk ziele/ Alisma & Damasonium, & Lyrum [...]. Kn 7.
  • Alisma, Matthioli arnica, Damosonium, Plantago alpina, Lati folium. [...] Angelsky trąk. GuldOn 2.

PO ANIELSKU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
1. »w postaci anioła, jako anioł«:
  • – Gdy ią [Melisę] tedy sobie Czart przysposobił, raz pokazał się iey proznuiącey, po Anjelsku w białych Szatach. HistŚwież 496.
  • – Więc od tego czasu iako z męzem z nim mieszkała, Czasem się iey po Anielsku pokazywał, czasem w postaci wieprza aibo iakiegu zwierzecia szpetnego. HistŚwież 497.
2. »w sposób właściwy aniołom, jak anioł«:
  • – Imp. Korniaktówna [...] Jako anioł żyjąc, nie mogła tylko po anielsku z tego świata schodzić z wielką i odważną nad stan swój dyspozycyją. SarPam 123.
Patrz *ANIELI, *ANIOŁOWY.
Autorka: KS
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 24.02.2016
ANGIELSKI I przym. od ANGLIJA
Słowniki: SStp (anjelski), SXVI, Kn, T III, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
lpM.mangielski
nangielskie
D.mangielskiego
żangielskiej
nangielskiego
C.mangielskiemu
B.żangielską
Ms.mangielskim
nangielskiem
lmM.mosangielscy
D.angielskich
B.nmosangielskie
lpC.mangielsku
»pochodzący z Anglii, związany z Anglią, charakterystyczny dla niej«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. angielska koronka (sz. zm.):
  • – Aszust zszywanemi [!] końcami angielskiej koronki, w którym koronek łokci pięć i pół. WypARzewGęb 228.
  • Koronki angielskiej na negliże, w zęby, łokci ośm i ćwierć. WypARzewGęb 228.
troj. plastr angielski:
troj. angielski język:
troj. angielska waga: »angielski system jednostek wagi«
troj. charcię angielskie:
troj. ciasto angielskie:
troj. cyna angielska (sz. zm.):
  • – Kontryfał/ cyná przédnia ábo Angiélska/ Stannum Anglicanum nobilissimum [...]. Kn 300.
  • – Kontryfał/ cyná przednia ábo Angielska. Stanum Anglicanum. SzyrDict 119.
  • – Nie bez jawnej nadobną pannę ktoś przyczyny, Póki nowa, przyrównał do angielskiej cyny%: Niechże na nię aby raz sztukę mięsa włoży, Jak żywo się jej kucharz już nie dochędoży; Niechaj ją wiechciem w nocy, niech szoruje we dnie, Co dalej, to cieńczeje, co dalej, to blednie. PotFrasz4Kuk I 361.
  • – Do ołowiu roztopionego wrzuć uncyą iednę kontryfału, czyli cyny Angielskiey. BystrzInfRóżn Y1.
troj. koń angielski:
troj. korona angielska:
troj. kościół angielski:
troj. królik angielski:
troj. kruk angielski:
troj. maniera angielska:
troj. mila angielska:
troj. moneta angielska:
troj. nabożeństwo angielskie:
troj. parlament angielski:
troj. angielskie piwo:
troj. prawa angielskie:
troj. proces angielski:
troj. rebelija angielska:
troj. rękawica angielska:
troj. róża angielska:
troj. rumak angielski:
troj. rząd angielski:
troj. sól angielska:
troj. sukno angielskie:
troj. taniec angielski:
troj. wódka angielska:
troj. zamek angielski:
troj. angielski zegarek:
troj. brytan angielski:
troj. herezyja angielska:
troj. pies angielski:
troj. pończocha angielska:
troj. pończoszka angielska:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń

ANGIELSKI
składnik nazwy geograficznej
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. Kanał Angielski: »Kanał La Manche«

PO ANGIELSKU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»na sposób angielski«:
  • – Konie roznemi stroiami ubrane w bogato oprawnych Kulbakach y rządach Sadzonych po Angielsku po hiszpańsku po Turecku y po polsku. SobTDzien 14.
Patrz ANGLICKI, ANGLISKI.
Autorka: KS
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)