POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło GAS drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło GASZONY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 03.03.2016
GASIĆ czas. ndk
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
gasić
lp1. os.gaszę
3. os.gasi
lm3. os.gaszą
lpm3. os.gasił
lmmos3. os.gasili
lp2. os.gaś
gasząc
gaszono
1. »przerywać palenie, świecenie; tłumić ogień, światło«:
Rekcja: co
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Nie gaś, gdy cię nie ugara. was dich nicht brennen, das lösche nicht. ne vous souciez pas de ce qui ne vous touche point. T III 366.
przen. przenośnie:
  • ~ Cięszki y Nieznosny Oyczyznie Paroxizm takich przez niedyskretne Fata Simul et Semel [losy razem i naraz] uronic Woięnnikow, ktorzy iey [Ojczyzny] Periculosissima incendia [najniebezpieczniejsze pożary] Hoynie swoią w kozdych okazyiach gasili krwią. PasPam 85
2. przen. »łagodzić, likwidować«:
Rekcja: co
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. gasić pragnienie:
  • ~ Ktory wypuszczasz źrzodłá po dolinách/ áby płynęły między gorámi: A napoj dawáły wszystkiemu zwierzowi polnemu: á z nich gászą leśni osłowie prágnienie swoje. BG Ps 104, 10-11.
  • ~ Garbuzy, ktore Włoszy zowią Mellondi aqua, pragnienie gaszą. TwarSLeg 44.
  • ~ Pragnienie ktore z suchości pochodzi nápoy gasi; á ktore pochodzi z gorąca ieszcze trwáiącego to prędzey ugásą rzeczy chłodzące ániżeli nápoy. TylkRoz 234.
  • ~ Pomaga ná ukąszenie wężá, broni od piorunow, siły wzmacnia, burze odwraca, przez iákąś antypatyą w usta wzięty prágnienie gási [...]. U Pyrrusa Krolá Epyru według Soliná Autorá był Achátek dziewięć Muz wyrażający z Insigniami y Apolliná wyrażáiący. ChmielAteny I 549.
3. przen. »tłumić, osłabiać, zmniejszać«:
Rekcja: co || czego

GASZONY
im. przym. bier.
Formy gramatyczne:
lpodmiana złożonaM.mgaszony
»taki, którego palenie, świecenie przerywa się lub tłumi«:
  • – A ogień ná Ołtarzu ustawicznie gorzeć będzie/ nie będzie gászony: á będzie zápalał na nim kápłán drwá ná káżdy poránek/ y włoży nań Ofiárę cáłopalenia/ á palić będzie ná nim tłustość Ofiar spokojnych. BG Kpł 6, 12.
Autor: WG
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)