POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło ANNIFIKOWAĆ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło ANNIWERSAŁ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 20.09.2016
ANIOŁ rzecz. m
Warianty fonetyczne: ANIOŁ, ANJOŁ, ANGIOŁ, JANIOŁ, JENIOŁ, AMNIOŁ, ANNIOŁ, JAMIOŁ
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.jenioł || jamioł || amnioł || angioł || anioł || anjoł
D.jenioła || angioła || anjoła || anioła
C.anjołowi || aniołowi
B.janioła || annioła || anjoła || anioła
N.angiołem || anjołem || aniołem
Ms.aniele
W.anjele || aniele
M.uż. osob.anjeli || anieli || anjołowie || aniołowie || angeli || janieli
uż. nosob.anjoły
D.angiołów || anjołów || aniołów
C.angiołom || anjołom || aniołom
B.uż. osob.jamiołów || angiołów || anjołów || aniołów
uż. nosob.anjoły || anioły
N.aniołmi || angioły || anjoły || anioły || angiołami || anjołami || aniołami
Ms.aniołach
Etymologia:
łac. angelus, z gr.
1. relig. »istota duchowa, stworzona, zajmująca miejsce miedzy Bogiem a ludźmi, wysłannik Boga na ziemię«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. anioł stróż (sz. zm.):
  • Stróż Anyoł żalem poruszony/ Vrwał Dyptamu na Wysokiey Idzie. TasKochGoff 294.
  • Anyoła Stroża każdy człowiek ma. KnAd 6.
  • – Niebieską manną żyli, wszakci o nię nie trudno, cnotliwie kozdy Anioł stróż, dla swoiego Apostoła nagotuie, a wcześnie manny. MłodzKaz IV, 176.
  • – Nie tylko ludzie ale y Państwa, y inne maią swoich strożow Anyołow iako nas wiara uczy. TylkRoz 328.
  • – Wyjechał w dzień wtorkowy Aniołów Stróżów die 25 Maii. ZawiszaPam 167.
  • – Viator z Angiołem [...] miał swe rozmowy Ku Ktorym Swiat y Czart przybył, ale to Angioł Stroz rozpłoszył, y Viatora na drogę Zbawienną nawiodł. KomonDziej 209v.
  • – Ja biegłem do niego [Smogorzewskiego] z wyniesioną ręką, chcąc mu dać w rękę, ale mnie Wojciech Paszkowski wpół porwał i nie puścił. Stał mi się wtenczas prawdziwie aniołem stróżem. MatDiar I, 598.
  • Annioła Stroża do siebie mowiącego usłyszał. NiesKor II 91.
troj. anioł święty (sz. zm.):
  • Anioł S takąz o Iezu drogą swieci Aniołowie Radzi dosyc Uczyniem pozyteczney mowie. KodKon 147.
  • – Twoy Święty Anioł niechay będzie ze mną/ aby Diabeł zadnego prawa a mocy na mię nie znalazł. PolPar 259.
  • Aniołowie święci mają straż nad nami. DobrGram .
  • Aniołowie S. z nieba na nas wołają: My jesteśmy niezliczoni, jest nas bez liczby wiele tysięcy, a oto wszyscy żyjemy w pokoju. GdacPan M1.
  • – Ktoż upstrzył oną skorkę piękną, że się ledwie anieli święci nieprzelękną? PotFraszBrück II 385.
  • – Tegoż Roku [...] koscioł Milowski Nowozbudowany na Czesc y Chwałe P Bogu y Wniebowziecia Naswietszej panny Mariey także S Michałowi y Angiołom SS od tegoż IMX Suffragana poswieczony iest. KomonDziej 132.
troj. anioł dobry (sz. zm.):
  • – A ten poczet wybranych dwoiako się dzieli [...] tak iest od dobrych Aniołow czystością obdarzony. SpInZąbMłot 11.
  • – Lucifer rowney iest mocy z Angiołami dobremi. SpInZąbMłot 60 marg..
troj. anioł Pański:
troj. anioł Boży (sz. zm.):
  • – Trzeci są ludzie/ ktorych Aniołowie Boży w obronie swey [...] maią. SpInZąbMłot 1.
  • – Tedy mi rzekł Anjoł Boży we snie: Jakobie: A jam odpowiedział/ owom ja. BG Rdz 31, 11.
  • – Zstąpił tu był na ziemię jenioł Boży z nieba. DialPańOkoń 248.
  • – Rozumiałem, że się Bóg z wysokości spuścił. Lec to był jamioł Boży i posłaniec z nieba. PasPam 211.
  • – Nie hayduk y nie dragon, zapaliwszy knoty, Ale Boży wartuie, Anioł przede wroty. PotPocz 124.
troj. aniot światłości (sz. zm.):
  • – Nie iest to dziw [...] że się Angioł ciemności/ w światłości Anioła przemienia. MorochPar 2.
  • – Szatan y w Anioła światłości przemienić się może. GdacPrzyd 22.
troj. anioł alkoranicki:
troj. anioł przymierza:
przen. przenośnie:
  • – Ia się męczę, ty śpiewasz moy śliczny Aniele [ojciec o zmarłym synu]. PotPer 19
  • – Porwimysz się na trąbe Bożą: wszyscy wcześnie Iemu duchem, nie światu żyimy tu cieleśnie, kto chce żeby Aniołem iego była dusza, Raczey, a nie podszewką, diabłu do kontusza. PotPocz 108
  • – Do Kupidyna [tytuł] Sliczny aniele, w człowieczym ciele, Duchu przewybrany, Ciałem nadobnym jako ozdobnym Płaszczem przyodziany. ZimSRoks 36
2. przen. »o człowieku dobrym, idealnym, doskonałym«:
3. »wizerunek anioła, figura, rysunek, godło«:
4. relig. »zły duch, szatan«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. zły anioł (sz. zm.):
  • – Puścił ognie swoie w Pogany Tureckie/ ktore donich zaniesli źli Anyołowie/ y zapalił serce przeciwko panu sług własnych. BirkOboz 34.
  • – Przyiął na się naturę naszę ludzką/ użaliwszy się/ iż człowiek zgrzeszył/ przez zdradę złego Anyoła/ ktory go do tego namowił/ aby był pożywał owocu zakazanego. StarKaz II, 86-87.
  • Anioł zły iest oycem wszelkiego Kłamstwa. TylkRoz 340.
  • – Po ktorey utarczce Swięci Aniołowie zaczęli tryumf wieczny [...] Zli zaś Aniołowie niewolą wieczną wtarasach piekielnych. BystrzInfCosm B2.
troj. anioł niedobry:
troj. anioł ciemności:
troj. ciemny anioł:
troj. anioł przepaści:
przen. przenośnie:
  • – Hetman wasz y regimentarz iest Anyoł z piekła/ to iest dyabeł. BirkEgz 4
5. wojsk. »rodzaj pocisku artyleryjskiego«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. anioł Boży:
#
Autorka: KS
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)