POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło GĘBICZKA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło GĘBKARZ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 23.09.2013
GĘBKA rzecz. ż
Warianty fonetyczne: GĘBKA, GĄBKA
Słowniki: SStp (gębka), SXVI (gębka, gubka, hubka), Kn (gąbka, gębka), T III (gąbka, gębka), L (gąbka, gębka), SWil (gąbka, gębka), SW (gąbka, gębka), SJP (gąbka) notują
Formy gramatyczne:
M.gębka || gąbka
D.gębki
C.gębce
B.gębkę
N.gębką
Ms.gębce
M.gębki
D.gębek
N.gębkami
Ms.gębkach
1. »małe usta, wargi; policzki; twarz«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. gębki dać: »pocałować kogoś lub pozwolić się komuś pocałować«
  • ~ Zatym się pan obaczył, że go zrozumiała [żona], Fortelu zinąd zażył: zaczym się żegnała Z panią matką żoneczka, nim na wóz wsiadała, Tymczasem Zosia panu w kuchni gębki dała. WychWieś 22.
2. ekspr. »paszcza zwierzęcia; pysk«:
3. »pocałunek«:
4. »porowata, wodochłonna substancja pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego«:
5. »rodzaj grzyba, huba«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. modrzewiowa gębka (sz. zm.); modrzejowa gębka: »grzyb pasożytujący na modrzewiu, modrzewiowa huba; Agaricum; grzyb pasożytujący na modrzewiu, modrzew«
  • Modrzewowa Gębka. Roz: I. Agaricus Dannenschwam. SyrZiel 637.
  • – Lekárstwo z Modrzewowey Gębk[i] iest bárzo bespieczne/ tylko gorzkością swą żołądkowi nieco przykre y przeciwne/ przeto potrzebá go w winie dáwáć/ z Cynámonem/ z Gwoździkámi/ z Jmbierem, y Spikánárdu. SyrZiel 638.
  • – Plinius y niektorzy z stárych lekárzow piszą/ że nie tylko ná drzewie Modrzewowym Agáryk/ to iest/ Modrzewowa Gębka roście, ále ná wielu inych rozmáitych drzewách iako ná brzozie/ ná dębie/ buku/ iedli/ ná sosnie/ ná wierzbie/ y inych rozmáitych drzewách. SyrZiel 640.
  • – Agáryk/ vide Modrzéwowa gębká. Kn 4.
  • Modrzéwowa gębká/ Agáryk/ Goryczká biała. Agaricum [...]. Fungus larignus et aliarum arborum [...]. Kn 423.
  • – W tey wodzie namocz senesu obranego z szypułek trzy ćwierci łota, Agaryku to iest Modrzewiowey gębki puł łota. PromMed 4.
  • – [...] w tey wodzie námocz senesu obránego z szypułek trzy ćwierci łotá, Agáryku to iest Modrzewiowey gębki puł łotá, wierzchołkow Centuriey sczyptę, námocz przez noc, nazáiutrz przywarz y przecedź, wycisniy dobrze, w tey polewce rospuść Manny Kálábryny łotow trzy álbo cztery [...]. PromMed 4.
  • – Weźmi wierzchołkow Centuryey, Rzerzuchy ogrodney biało kwitnącey, Ruty, Piretrum, Piołynu, kázdego suchego po dwie szczypty, Gentiány, Cytwaru, Dzięglowego korzenia, káżdego po puł łotá, Cynámonu białego ćwierć łotá, Miry pułtory ćwierci łotá, senesu obránego, Rhabarbarum, Gębki Modrzewiowey, to iest Agáryku, po pułtorá łotá [...]. PromMed 5.
  • Item weźmi nasienia krokosowego garść, przetłucz, przyday Modrzewiowey gębki łot, Ománowego korzenia łot, Lukrecyey łot, uwarz to wszystko w mleku przecedziwszy, daway pić często potrosze. PromMed 54.
  • – Weźmi [...] korzenia Piwoniowego, Gáłgánu, Cynámonu, gałki Muszkátowey, Kárdamonu, Kubebow, Imbieru białego, Cytwaru, káżdego po ćwierci łotá, Senesu obránego, Rhabarbarum, oboyga po trzy łoty, Modrzewiowey gębki łot, Salis Tartari trzy ćwierci łotá, wszytko przetłukszy y pokraiawszy włoż do worká [...]. PromMed 59.
  • – Weś [...] Aloesu Succotrinum názwánego, Modrzewiowey gębki Agaricus zwáney. CompMed 667-668.
  • – Lecz gdy to nie pomoże, weźmij modrzejowej gębki tłuczonej łót 1, pieprzu, soli, po ćwierci łóta każdego, warz to w winie abo w occie, a lej koniowi przez gardło, możesz też i przez nozdrza lać, bo je wyczyścia. DorHipTur 192.
  • – Dobrz też koniowi w owsie dawać często nakrajawszy drobno modrzejowej gębki, omanu, kokornakowego korzenia, goryczki, albo faeni graeci to jest koziorożca, nie dawając potem długo pić, bądź też zioła na proch stłuczone mięszając z słoniną naskrobaną, tak jako funt zaważy onej, a zielnego prochu pół łóta na raz dawać do dni dziewiąci. DorHipTur 195.
  • – Wziąć żołtego Aloesu łot/ Modrzeiowey [!] gębki puł łotá. SyrZiel 407.
troj. jelenia gębka (sz. zm.): »grzyb podziemny, wielkości orzecha włoskiego, Elaphomyces granulatus«
  • – Jelenie Jayká/ álbo Gębká Jeleniá/ Rozdział 137. Tubera, Boleta cerni Hirtzbruntz/ Hirtzbrunsz. SyrZiel 1235.
  • JElenia gębká/ ábo Jayká Jelenie/ są Bedłki w ziemi się rodzące/ które Dioszkorid korzonkámi okrągłemi miánuie [...]. SyrZiel 1235.
  • – Mácicę [maruna] czyści/ y do płodu sposobną czyni/ w piwie stárym z gębką Jelenią wárząc/ ktorą Belotum Cerui zowią/ z korzeniem Pietrusczánym/ y z Hányżem/ ciepło piiąc. SyrZiel 806.
  • JElenia Bedłká/ ábo Gębká/ nie iest ziele ále Bdłá/ pełná wilgotności mleczney tákże się trzesie iáko Gálretá[!] iáka. SyrZiel 911.
  • Gębká iélenia/ ziéle. vide Iélenia bédłká. Kn 187.
  • gębka ielenia. (tubera cervina) Hirsch-Brunst. Hirsch-Schwamm. sorte de champignon. T III 370.
6. »zwierzę morskie prowadzące osiadłe życie na dnie mórz«:
1 i 4:
Patrz bdła, bedłka.



Autor: WG
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)