POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło IŚCIE drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło IWA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 16.01.2015
IŚĆ czas. ndk

Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne:
iść
lp1. os.idę
3. os.idzie
lm1. os.idziemy
3. os.idą
lmmos1. os.szliśmy
3. os.szli
nmos3. os.szły
idąc
1. »przemieszczać się stawiając naprzemiennie nogi«
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. iść gdzie noga nie postała: »iść, gdzie dotąd nikogo nie było«
  • ~ Alterowało to nieiednego ze to [...] iść tam gdzie noga Polska niepostała. PasPam 53v.
fraz. za czym jako bydło iść:
  • ~ pożądliwością tylko iáko bydło idą/ co miło to czyniąc/ á wierzgáiąc ná to co boli. StarPopr 30.
fraz. iść w kompaniją: »udać się na wyprawę wojenną«
  • ~ Deklarowali znami ze by iść w kompaniią co kolwiek wytknąwszy y sporządziwszy się. PasPam 118v.
  • ~ Idę wkompaniią choc przykrey zimy nie uwazaiąc injurias [srogości]. PasPam 134.
fraz. iść w tropie:
2. »zdążać, udawać się gdzieś«
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. oślep iść:
  • ~ Nic nie uwazaiąc na owo ich gęste strzelanie oślep (iako mowią) idą do Szturmu. PasPam 269.
troj. na dno iść: »tonąć«
  • ~ Pogrążam się/ grążę się/ zánurzam się/ ná dno idę/ tonę. Sido absolute. Sido in aqua: sido ad ima. Pars arboris ab radice validiùs sidit. [...] Desido [...]. Kn 753.
3. »o wojsku: uderzać«
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. iść bataliją (sz. zm.):
  • ~ Czambułów jeszcze żadnych nie rozpuszczali, tylko idą bataliją. Owa zgoła coś dziwnego ten nieprzyjaciel intendit. ZałRelSar 369.
  • ~ Po dwie mili na dzień bataliją szli [Tatarzy]. ZałRelSar 372.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. iść szykiem: »posuwać się w porządku bojowym«
4. »o pojazdach: jechać«
5. »odbywać się łatwo«
6. »o rzece: płynąć«
7. »być przekazywanym, przedstawionym«:
8. »być przeznaczonym«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. iść wolnym krokiem:
troj. coś niesporo idzie:
  • ~ [...] gdy zásie kto sam się prętko pánoszy/ y rychło bogácieie/ á máiętność Páńska/ y dobro pospolite ginie y rzeczy nie sporo idą/ tám iuż znáć że go miłość do pożytkow własnych/ więcey niż do Páńskich/ y dobrá pospol: przeciąga. StarPopr 147.
  • ~ [...] im bárziey skępiec prácuie około gospodárstwá swego/ tym mu wszytko nie sporzey idzie. StarKaz II, 154.
troj. iść na potrzebę wielką:
  • ~ Iść ná potrzebę wielką [...] na wielki [...] stolec [...]. DanKolaDyk II, 294.
troj. iść na potrzebę mniejszą:
troj. iść galop:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. idzie wzgórę cena (sz. zm.): »coś drożeje«
  • Idzié wzgorę cená zboże. v. Drożéié. Kn 240.
  • Cená wzgorę idzié [...] Crescit pretium rerum venalium. Kn 61.
fraz. pod listem iść: »udawać się gdzieś mając list polecający«
  • ~ Pod tem tedy moim Listem szli, ktory mąm y teraz. PasPam 151v.
fraz. do buntów iść: »buntować się, występować przeciwko władzy«
  • ~ Wsiów także i Miasteczek októrych była Suspicya że chcieli do buntów iść wycinano - i gdyby była przezorność i odwaga Potockich i Lubomirskich temu nie zabiegła, w wielki pozar wyrosłaby była ta swywola Kozakow. OtwEDzieje 86.
fraz. iść do biesa: »iść na marne, marnować (się)«
fraz. w chłopy iść: »o szlachcie: zamieniać się w chłopów, degradować się społecznie«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Idąc do woytá/ obá się boytá. RysProv C2.
przys.
  • oliwa w wodzie do gory idzie. das Oel steiget im Wasser in die Höhe. quand l'huile est mêlée avec de l'eau, l'huile surmonte toujours. T III 401.
przys.
  • Boiąc się Wilká do lásá nie iść. RysProv A2.
przys.
  • ~ Lépiey się wrócić/ niż dáley w błąd iść. KnAd 443.
przys.
  • ~ Cená w mieszek nie idzie. RysProv II, 5.
przys.
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)